Türk Hikâyesinde Derin ve Savruk Bir Kırılma: Sait Faik

Öz

Özet Bu yazıda, lise birinci sınıftayken yazdığı ilk öyküsüyle bugün hâlâ edebî eleştirilerin gündeminde olan bir “düzyazı şairi” Sait Faik Abasıyanık ele alınmıştır. Yazı boyunca odakta bulunan derinlik, savrukluk ve kırılma kavramları özellikle üç temel soru üzerinden tartışılmıştır: Sait Faik’in ilk öyküsü “İpekli Mendil”, Türk hikâye geleneğinde nereye denk gelir; onu bir kırılma yaratan yazar olarak tanımlamak ne anlama gelir; onun için yapılan derinlik ve savrukluk gibi çelişkili görünen eleştirilerin bir arada bulunması nasıl mümkün olur? Bu sorular üç başlıkta ve Sait Faik’in Türk hikâyesinde önemli bir dönüm noktası olması bağlamında tartışılmıştır. Makale, İpekli Mendil öyküsünün, yazarın özgün anlatı tarzını daha ilk metninden itibaren ortaya koyduğunu savunur. Bu öykü, Orhan Veli’nin şiiriyle kurduğu tematik bağ üzerinden, “küçük insan”ın edebî temsili açısından da değerlendirilmiştir. Sait Faik’in hem 1950 kuşağı öykücüleri hem de İkinci Yeni şairleri üzerinde bıraktığı etkiler ve “röportaj-öykü” türündeki öncülüğü vurgulanmıştır. Onun öykülerinde görülen “derinlik” ve “savrukluk” niteliklerinin aslında bilinçli bir estetik strateji olduğu ileri sürülmüş; Türk hikâyesinde bir kırılma yaratmasının bu birliktelikle mümkün olabildiği ifade edilmiştir. Bu durum ayrıca, Alemdağ’da Var Bir Yılan kitabında dikkat çeken biçim–içerik uyumu ve kişilerle nesnelerin farklı öyküler arasında dolaşması gibi kullandığı teknikler üzerinden de ortaya konmuştur. Makalenin girişinde yazarın yaşamının kısa bir kronolojisine yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sait Faik Abasıyanık
• İpekli Mendil
• Alemdağ’da Var Bir Yılan
• öykü
• orijinallik
• konu
• biçim

A Deep and Unrestrained Rupture in Turkish Short Fiction: Sait Faik

Öz

Abstract This article focuses on Sait Faik Abasıyanık, described here as a “poet of prose,” who continues to be a subject of literary criticism today with the very first short story he wrote as a high school freshman. Throughout the article, the concepts of depth, unrestrained, and rupture are discussed through three key questions: Where does Sait Faik’s first story, The Silk Handkerchief, stand within the tradition of Turkish short fiction? What does it mean to describe him as a writer who created a rupture? And how is it possible for seemingly contradictory critiques—such as depth and unrestrained—to coexist in his work? These questions are examined in relation to Sait Faik’s role as a turning point in the history of the Turkish short story. The article argues that The Silk Handkerchief already displays the originality of his narrative style from the very beginning. The story is also analyzed in relation to a thematic connection with Orhan Veli’s poetry, especially regarding the literary representation of the “ordinary man.” The influence Sait Faik had on both the short story writers of the 1950s and the poets of the Second New (İkinci Yeni) movement is highlighted, as is his pioneering role in the genre known as the “interview-story.” Finally, the article suggests that the perceived contradiction between “depth” and “unrestrained” in his stories actually reflects a deliberate aesthetic strategy, and that his rupture in Turkish literature becomes possible precisely through this tension. This is also demonstrated through the techniques he employs in A Snake in Alemdağ, such as the striking unity of form and content and the movement of characters and objects across different stories.

Anahtar Kelimeler

• Sait Faik Abasıyanık
• “İpekli Mendil”
• Alemdağ’da Var Bir Yılan
• story
• originality
• subject
• form

Kaynakça

1. Abasıyanık, S. F. (1970). Bütün Eserleri 1 Semaver-Sarnıç. Ankara: Bilgi Yay.
2. Abasıyanık, S. F. (2009). Bütün Eserleri. ed. Sevengül Sönmez. İstanbul: Yapı Kredi Yay.
3. Abasıyanık, S. F. (2010). Semaver. İstanbul: Yapı Kredi Yay. 30. bs.
4. Abasıyanık, S. F. (2021). Alemdağ’da Var Bir Yılan. ed. Rûken Kızıler. İstanbul: İş Bankası Yay.
5. Aktulum, K. (2000). Metinlerarası İlişkiler. Ankara: Öteki Yay.
6. Alangu, T. (1956). Sait Faik İçin. İstanbul: Yeditepe Yay.
7. Alangu, T. (1965). Cumhuriyetten Sonra Hikâye ve Roman (Antoloji) II. İstanbul: İstanbul Matbaası.
8. Andaç, F. (1997). “Ferid Edgü ile Dünden Bugüne (Söyleşi)”. Adam Öykü. S. 9. Mart-Nisan: 17-28.

9. Arendt, H. (1990). On Revulation. London: Penguin Books.
10. Aslan, C. (2011). Sait Faik Öyküsünde Kurgu ve Anlatım Teknikleri. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yay.
11. Aydoğdu, Y. (2017). “Postmodern Anlatıda Bir İmkân Olarak Üstkurmaca (Metafiction) ve Murathan Mungan Öykülerine Yansımaları”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. C. 10, S. 52. Ekim: 58-68.
12. Ayhan, E. (1993). Şiirin Bir Altın Çağı. İstanbul: Yapı Kredi Yay.
13. Bates, H. E. (2005). Yazınsal Bir Tür Olarak Kısa Öykü. çev. Gökçen Ezber. İstanbul: Bilge Yay.
14. Berk, İ. (1994). “Şiir Yaşadığımın Anlamıdır”. Feridun Andaç, Söz Uçar Yazı Kalır (Söyleşiler). İstanbul: Toplumsal Dönüşüm Yay: 69-95.
15. Berk, İ. (2021), Şiirin Çizdiği (Edebiyat ve şiir Üzerine Yazılar). haz. Yalçın Armağan. İstanbul: Yapı Kredi Yay.
16. Bezirci, A. (1972). Orhan Veli. İstanbul: Oluş Yay.
17. Blanchot, M. (1993). Yazınsal Uzam, çev. Sündüz Öztürk Kasar. İstanbul: Yapı Kredi Yay.
18. Bloom, H. (2008). Etkilenme Endişesi (Bir Şiir Teorisi). çev. Ferit Burak Aydar. İstanbul: Metis Yay.
19. Bocquillon, M. F. (2005). Empresyonizm. çev. Gökçe Tuncer. Ankara: Dost Kitabevi Yay.
20. Booth, W. C. (2012). Kurmacanın Retoriği. çev. Bülent O. Doğan. İstanbul: Metis Yay.
21. Cohn, D. (2008). Şeffaf Zihinler (Kurmaca Eserlerde Bilincin Sunumu). çev. Ferit Burak Aydar. İstanbul: Metis Yay.
22. Çelik, Y. (2002). Sait Faik ve İnsan. Ankara: Akçağ Yay.
23. Eco, U. (2016). Açık Yapıt, çev. Tolga Esmer. İstanbul: Can Yay.
24. Edgü, F. (2016). “Balkur’da Akşam Yemeği”. Buluşmalar (Yazarlar/Ressamlar). İstanbul: Sel Yay: 88-92.
25. Erbil, L. (2016). “Sait Faik’te Göz”. Zihin Kuşları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yay: 60-78.
26. Erdal, G. (2019). “Sait Faik’le Son Röportaj”. ed. Sevengül Sönmez. Sait Faik Abasıyanık-Bütün Eserleri. İstanbul: Yapı Kredi Yay: 1469-1472.
27. Forster, E. M. (1985). Roman Sanatı, çev. Ünal Aytür, İstanbul: Adam Yay.
28. Gadamer, H. G. (2024). “Muteber Metin ve Hakikati” çev. Atiye Gülfer Gündoğdu. Nesir Edebiyat Araştırmaları Dergisi. S. 7: 113-121.
29. Gide, A. (2000). Dünya Nimetleri ve Yeni Nimetler. çev. Tahsin Yücel. İstanbul: Can Yay.
30. Gündoğdu, A. G. (2021). Yazının Önünde (Edebî Metnin Anlamının Teşebbüsünde Okurun Rolü). İstanbul: Hece Yay.
31. Yılmaztürk Dağaslanı, N., Türk Hikâyesinde Derin ve Savruk Bir Kırılma: Sait Faik
32. Hopkins, D. (2020). Dada ve Gerçeküstücülük. çev. Suat Kemal Angı. Ankara: Dost Kitabevi Yay.
33. Kanık, O. V. (2015). Sevdaya mı Tutuldum?. haz. Raşit Çavaş ve Güzin Değişmez. ed. Murat Yalçın. İstanbul: Yapı Kredi Yay.
34. Karaca, A. (2013). İkinci Yeni Poetikası, İstanbul: Hece Yay.
35. Kavaz, İ. (1999). Sait Faik Abasıyanık. İstanbul: Şule Yay.
36. Kurt, M. (2011). “Modernizm ve Gerçeküstücülük Bağlamında Sait Faik’in Son Hikâyeleri”. Turkish Studies. C. 6, S. 3: 1463-1475.
37. Moran, B. (1988). Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İstanbul: Cem Yay.
38. Moretti, F. (2005). Mucizevi Göstergeler (Edebî Biçimlerin Sosyolojisi Üzerine). çev. Zeynep Altok. İstanbul: Metis Yay.
39. Nabokov, V. (2012). Nikolay Gogol. çev. Yiğit Yavuz. İstanbul: İletişim Yay.
40. Nayır, Y. N. (1936). “Sait Faik’in İlk Eseri Karşısında”. Varlık (60. Yıl Seçkisi 1933-1993), S. 296: 29-32.
41. Nayır, Y. N. (1957). “Hikâyeciliğimizin Bugünkü Durumu”. Varlık (60. Yıl Seçkisi 1933-1993), S. 296: 98-101.
42. Oğuzertem, S. (2013). “Sait Faik’in Ütopyacı Poetikası ve Türkçe Kurmacanın Lirik Dönüşümü”. ed. Yalçın Armağan. Sait Faik Abasıyanık. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay: 178-198.
43. Özata-Dirlikyapan, J. (2010). Kabuğunu Kıran Hikâye (Türk Öykücülüğünde 1950 Kuşağı). İstanbul: Metis Yay.
44. Özlü, D. (1967). “Soruşturma: Demir Özlü’nün Yanıtı”. Yeni Ufuklar. C. 15, S. 176/Özel Sayı: 66-71.
45. Öztürk, V. (2013). “Sevmek ve O Kadar: Sait Faik’te Estetik Büyülenme”. ed. Yalçın Armağan. Sait Faik Abasıyanık. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay: 178-198.
46. Safa, P. (1939. 05. 09). “Sait Faik’in Hikâyeleri”. Cumhuriyet Gazetesi. 9 Mayıs 1939: 3.
47. Seyda, M. (2016). Notlar (Denemeler, Eleştiriler, Romancı Günlükleri). haz. Cem Şems Tümer. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yay.
48. Siyavuşgil, S. E. (1965). “Önsöz”. Abasıyanık, S. F. Semaver-Kumpanya. İstanbul: Varlık Yay.
49. Sönmez, S. (2007). A’dan Z’ye Sait Faik. İstanbul: Yapı Kredi Yay.
50. Sucu-Polat, M. (2023). “Sait Faik’in Alemdağ’da Var Bir Yılan Adlı Eserinde Gerçeküstücü Bir İzlek Olarak “Harikulade” Ve Temsilleri” Frankofoni. S. 42: 203-220
51. Şengil, S. (1991). Anılarda Kalan Portreler. İstanbul: Cem Yay.
52. Tatar, B. (1999). Felsefi Hermenötik ve Yazarın Niyeti (Gadamer versus Hirsch). Ankara: Vadi Yay.
53. Tosun, N. (2016). Öykümüzün Sınır Taşları. İstanbul: Dedalus Yay.
54. Uyar, T. (2016). Bütün Yazıları, ed. Murat Yalçın. İstanbul: Yapı Kredi Yay.
55. Yamaç, C. (1956). “Dövünme”. haz. Tahir Alangu. Sait Faik İçin. İstanbul: Yeditepe Yay: 214-216.