Mustafa Kutlu’nun Gezi Yazıları ve Denemelerinde İstanbul

Öz

Tarihin en eski dönemlerinden itibaren önemli bir yaşam merkezi olan İstanbul üzerine tarihî, kültürel ve sanatsal pekçok yazı kaleme alınmıştır. Bu yazıların bazıları bilimsel bir bakış açısı ve disiplin içinde hazırlanırken bazıları estetiği öne çıkaran bir tarzda yazılmıştır. Bunlar arasında öne çıkan bir yazı türü de gezi yazılarıdır. Yazarların gezip gördüğü yerleri kendi gözlemleri ve intibalarıyla anlattığı bir edebî tür olan gezi yazıları, samimi ve eğlenceli bir üslûba sahip olması sayesinde dünya edebiyatlarında olduğu kadar Türk edebiyatında da oldukça benimsenmiştir. Türk hikâyeciliğinin son yarım asrında öne çıkan yazarlarından olan Mustafa Kutlu, bu kenti önce bir hikâyeci olarak gezerek “yaşayan İstanbul”u bütün güzelliği ve karmaşası ile içine çekmiş, hikâyelerinde Türk toplumunun yaşadığı toplumsal değişimi İstanbul ölçeğinde işlemiştir. Onun anlatılarında İstanbul sadece bir arka plan değil, âdeta bir roman kahramanı olmuştur. Ekseriyeti daha evvel gazete ve dergilerde yayımlanan yazılardan oluşan deneme ve gezi yazılarında ise bir aydın olarak yaşadığı kentin sorunları üzerinde durmuş, çözüme dair öneriler getirmiştir. Bu çalışmanın amacı Kutlu’nun sanatında bu derece önemli bir yer teşkil eden İstanbul’un onun deneme ve gezi yazılarına nasıl yansıdığını ortaya koymaktır.

Anahtar Kelimeler

• Mustafa Kutlu
• İstanbul
• gezi yazısı
• deneme
• hikaye

Istanbul in Mustafa Kutlu’s Travel Writings and Essays

Öz

Countless historical, cultural and artistic writings have been penned about Istanbul, which has been a major centre of life since the earliest periods of history. Whilst some of these writings have been prepared from a scholarly perspective and within a disciplined framework, others have been written in a style that emphasises aesthetics. Among these works, travel writing stands out as a prominent genre. Travel writing, a literary genre in which authors describe the places they have visited through their own observations and impressions, has been widely embraced in Turkish literature as well as in world literature, thanks to its sincere and entertaining style. Mustafa Kutlu, one of the leading writers of Turkish short fiction over the past half-century, first explored this city as a short-storyteller, immersing himself in the ‘living Istanbul’ with all its beauty and complexity, and has depicted the social changes experienced by Turkish society on the scale of Istanbul in his stories. In his narratives, Istanbul is not merely a backdrop but has become, in effect, a protagonist in a novel. In his essays and travelogues, most of which were previously published in newspapers and magazines, he focused on the problems facing the city where he lived as an intellectual and put forward suggestions for solutions. The aim of this study is to reveal how Istanbul, which occupies such a significant place in Kutlu’s art, is reflected in his essays and travelogues.

Anahtar Kelimeler

• Mustafa Kutlu
• İstanbul
• travelogue
• essay
• short story

Kaynakça

1. Aktaş, Ş. (1989). “Ahmet Rasim”. TDV İslam Ansiklopedisi (II, 117-119). İstanbul: TDV Yayınları.
2. Asiltürk, B. (1997). Türk Edebiyatında Avrupa Seyahatleri 1839-1923, İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü: yayınlanmamış doktora tezi.
3. Aydoğan, F. (2019). Türk Edebiyatında Şehir Denemeleri (1905-2015). Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Yayınlanmamış doktora tezi.
4. Değirmenci, H. (2020). Mustafa Kutlu’nun Hikâyelerinde Ahlâk. Ankara: Akçağ Yayınları.
5. Koçak, A. (2023). “Mustafa Kutlu’nun Gezi Kitaplarında Göre İstanbul’u”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi (12), 261-271.
6. Kutlu, M. (1999). Akasya ve Mandolin. İstanbul: Dergâh Yayınları.
7. Kutlu, M. (2011). Arkakapak Yazıları. İstanbul: Dergâh Yayınları.
8. Kutlu, M. (2019a). Bir Demet İstanbul. İstanbul: Dergâh Yayınları.

9. Kutlu, M. (2019b). Şehir Mektupları. İstanbul: Dergâh Yayınları.
10. Kutlu, M. (2020). Kalbin Sesi ile Toprağa Dönüş. İstanbul: Dergâh Yayınları.
11. Kutlu, M. (2021a). Topkapı’dan Topkapı’ya / İstanbul Gezi Yazıları-1. İstanbul: Dergâh Yayınları.
12. Kutlu, M. (2021b). Haliç ile Çepeçevre İstanbul / İstanbul Gezi Yazıları-2. İstanbul: Dergâh Yayınları.
13. Kutlu, M. (2022). Boğaziçi / İstanbul Gezi Yazıları-3. İstanbul: Dergâh Yayınları.
14. Tanpınar, A. H. (2019). Beş Şehir. İstanbul: Dergâh Yayınları.
15. Yazgıç, S. K. (2026). “Mustafa Kutlu’nun İstanbul’u”. Hece Dergisi Mustafa Kutlu Özel Sayısı 30(349), 618-625.