Toplum Dışında Kalanların Anlatısı: Erken Kaybedenler Öykü Kitabını Yeraltı Edebiyatı Bağlamında Değerlendirmek

Öz

Türk edebiyatı özelinde 1990-2000 yılları arasında görünür olmaya başlayan yeraltı edebiyatı toplumsal dönüşümlerin sonucu olarak değerlendirilebilir. Pikaresk, transgresif, beat gibi anlatılarla karıştırılan yeraltı edebiyatı, kanon edebiyatın estetik çizgisinin dışında ve popüler yayınların kalıplaşmış örüntüsünün ötesinde yeni bir anlam dairesi oluşturur. Yeraltı metinlerinin iç dinamiği cinsellik-şiddet, argo-küfür, eleştiri-ironi, başkaldırı-isyan, yalnızlık-yabancılaşma gibi karşıtlıklar üzerinden kurularak özgül bir söylem alanını ya da bir janr (genre) yaklaşımını teşkil eder. Bu anlayış, toplumsal ve kültürel süreçlerde anlam kazanarak bireyin sistem dışında konumlanmasına sebep olur. Bu bağlamda Emrah Serbes’in Erken Kaybedenler adlı sekiz öyküden oluşan eseri, yeraltı edebiyatının somut bir örneği olarak görülebilir. Eser, çocukluk ve ilk gençlik dönemlerinden itibaren aile içi şiddet, sevgisizlik ve otorite nedeniyle figürana dönüşen kişilerin yaşamına odaklanır. Erken Kaybedenler’in yeraltı edebiyatının bir yansıması olduğunun ileri sürüldüğü bu çalışmada, tematik ve dilsel ögeler üzerinden “yeraltılık” durumunun boyutları ve aynı zamanda bir yeraltı metninin hangi estetik ve ideolojik dinamikler üzerinden inşa edildiği somutlaştırılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yeraltı
• Yeraltı Edebiyatı
• Öykü
• Emrah Serbes
• Erken Kaybedenler

The Narrative of Those on the Margins of Society: Evaluating Erken Kaybedenler in the Context of Underground Literature

Öz

In the context of Turkish literature, underground literature, which began to gain visibility between 1990 and 2000, can be interpreted as a consequence of broader social transformations. Often conflated with narrative modes such as the picaresque, the transgressive, and the Beat tradition, it establishes a new sphere of meaning beyond both the aesthetic boundaries of canonical literature and the conventional patterns of popular publishing. The internal dynamics of underground texts are structured around oppositions such as sexuality–violence, slang–profanity, critique–irony, rebellion–defiance, and loneliness–alienation, thereby constituting a distinctive discursive field or genre framework. This perspective acquires significance within social and cultural processes, positioning the individual outside the dominant system. In this regard, Erken Kaybedenler, a collection of eight short stories by Emrah Serbes, may be considered a concrete example of underground literature. The work focuses on individuals who, from childhood through adolescence, are relegated to marginal roles due to domestic violence, lack of affection, and authoritarian pressures. This study argues that Erken Kaybedenler reflects underground literature, examining the dimensions of “undergroundness” through thematic and linguistic elements, while also elucidating the aesthetic and ideological dynamics underlying such texts.

Anahtar Kelimeler

• Underground
• underground literature
• Story
• Emrah Serbes
• Erken Kaybedenler

Kaynakça

1. Adler, A. (2014). İnsanı Tanıma Sanatı. İstanbul: Say Yayınları.
2. Aktunç, H. (1998). Türkçenin Büyük Argo Sözlüğü. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
3. Arslan, M. (2015). “Argo”, Türk Dili, s. 196-221.
4. Aytaç, G. (1999). Genel Edebiyat Bilimi. İstanbul: Papirüs Yayınları.
5. Ayverdi, İ. (2010). Asırlar Boyu Tarihi Seyir İçinde Misalli Büyük Türkçe Sözlük. İstanbul. : Kubbealtı.
6. Bakhtin, M. (2001). Karnavaldan Romana. çev. Cem Soydemir, İstanbul: Ayrıntı Yayınları. Çakmakçı, O. (2014). “Edebiyatın Yeraltı Damarı”, Milliyet Sanat Dergisi. S. 548, s. 1-4.
7. Demir, B. (2019). “Yeraltı Edebiyatını Kavramı ve Tanımı Üzerine Bir İnceleme”. Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi, C: 6, S. 46, s. 4112-4121.
8. Demir, F. - Kuş, Y. (2017). “Yeraltı Romanında Anlatı Unsurlarının İşlenişi”. Turkish Studies S. 12/15, s. 277-296.

9. Fergökçe, M. (2009). “Yeraltı Edebiyatı”. Sabit Fikir.
10. Freud, S. (1994). Psikanaliz Üzerine, çev. A. Avni Öneş, İstanbul: Say Yayınları.
11. Giddens, A. (2018). Mahremiyetin Dönüşümü. çev. İdris Şahin. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
12. Girard, R. (2003). Şiddet ve Kutsal. çev. Necmiye Alpay, İstanbul: Kanat Kitap.
13. Gökalp Alpaslan, G. (2009). 1980 Sonrası Türk Romanı Sempozyumu, “1980 Sonrası Türk Romanında Yeraltından Yükselen Sesler”. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayınları.
14. Güneş, S. (2010). “Yeraltı Mekânı ve Kavramının Toplum ve İmgelem Üzerine Etkisi”. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Dergisi, s. 125-139.
15. Hebdige, D. (2004). Alt Kültür: Tarzın Anlamı. çev. Sinan Nişancı, İstanbul: Babil Yayınları.
16. Kahraman, H. B. (2011). “Yerüstünden Yeraltı Edebiyatına Bakmak”, Notos Öykü. s. 22-26.
17. Karacan Işık, S. (2019), “Ağır Romandan Buzdan Kılıçlar’a: Yeraltının Kahramanlarına Dair Bir İnceleme”, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 12, s. 46-56.
18. Kristeva, J. (2014). Korkunun Güçleri-İğrençlik Üzerine Bir Deneme. Çev. Nilgün Tutal, İstanbul: Ayrıntı Yayınları,
19. Malinowski, B. (1989). İlkel Toplumlarda Cinsellik ve Baskı, çev. Hüseyin Portakal, İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
20. Moses, R. (1996), “Şiddet Nerede Başlıyor?”, Cogito Dergisi, S. 6-7, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
21. Muratoğlu, B. Sayın, P. (2004). “Edebiyatın Sapkın Çocukları: Beat Kuşağı”. Pivolka, S. 15, s. 15-17.
22. Öğüt, E. (2011). Kültür Sosyolojisi, “Alt Kültür”, Ed. Ali Ergur. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
23. Öktem, A. (2011). “Yeraltı Edebiyatının Temel Özellikleri ve Edebiyatımızda Yeraltı”, Notos Öykü, s. 16-21.
24. Ölçekçi, H. (2016). “Alternatif Bir Medya Olarak Fanzinler”, International Journal of Social Science, S. 53, s. 345-358.
25. Önal, M. (2008). “Edebî Dil ve Üslup”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S.36, s. 23-47.
26. Riches, D. (1989). Antropolojik Açıdan Şiddet. çev. Dilek Hattatoğlu, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
27. Segal, L. (1992). Ağır Çekim Değişen Erkeklikler Değişen Erkekler. çev. Volkan Ersoy. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
28. Serbes, E. (2013). Erken Kaybedenler. İstanbul: İletişim Yayınları.
29. Şahiner, S. (2007). “Yeraltı Edebiyatı”, Karakalem, s. 38-44.
30. Türk Dil Kurumu (TDK). (2023). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
31. Türkeş, A.Ö. (2013). “A. Ömer Türkeş ve Serap Telöz Söyleşti”, (Söyleşi: Serap Telöz), Kum, 71, 32-48.
32. Türkeş, Ö. (2012). “Yeraltından Gelen Kirli, Paslı, Bozuk Roman”. Sabit Fikir, s. 1-4.
33. Uçkan, Ö. (2011). “Bir Eylem Olarak Yeraltı Edebiyatı”, Notos Öykü. s. 40-43. Uslu, F. (2005). “Yeraltı Edebiyatında Sözel Anlatı Kalıplarının Dönüşümü”. Milli Folklor, S. 671, s. 145-148. Yılmaz, D. (2024). Transgresif Kurguda Beden, Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, S. 16/31, s. 73-102. Yula, Ö. (1995). “Underground’u Tanımlama Denemesi - Sözcük’ten Yazın’a”. Birikim, S. 74, s. 66-70.