Halk Edebiyatı Ürünlerinin Kurmaca Esere Epigraf/Tanımlık Olarak Yansıması

Öz

Edebî metin söz konusu olduğunda ortaya çıkan bir eseri tek başına değerlendirmek ne kadar mümkünse onu bir zincirin halkaları olarak görmek de mümkündür. Sanatçıları ve sanat eserlerini özellikle “metinlerarasılık” ekseninde bir incelemeye tabi tutmak, modern edebiyat kuramlarının benimsemiş olduğu yaklaşımlardan biridir. Bu bağlamda edebî olsun veya olmasın her tür eserde karşımıza çıkan epigraflar/tanımlıklar, gerek metinlerarasılık gerekse sanatçı/yazar üslubunun bir yansıması olarak incelemeye açıktır. Halk edebiyatının edebiyat tarihi içinde kapladığı yer ve etki alanı düşünüldüğünde, halk edebiyatı ürünlerinin modern edebiyat ürünleri de dâhil sanatın her türüne kaynaklık ettiğini söylemek yerinde olacaktır. Başta kurmaca metinler olmak üzere hemen her türden eserde halk edebiyatı ürünlerinin izlerini sürmek mümkündür. Bunlardan biri de şüphesiz epigraflar konusudur. Bu çalışma, halk edebiyatı ile modern edebiyat ürünleri arasındaki bağı gösteren pek çok unsurdan biri olan ve çalışmamıza konu olan epigraflar üzerine yoğunlaşmaktadır. Bu amaçla da kurmaca metinlerde karşımıza çıkan epigraflar sınıflandırılmaya, varsa kurmaca metinle epigraf arasındaki bağı ortaya koymaya ve yazarların epigraf tercihlerini değerlendirmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Halk edebiyatı
• Âşık edebiyatı
• Modern edebiyat
• kurmaca eser
• epigraf

The Reflection of Folk Literature Products as Epigraphs/Definitions in Fictional Works

Öz

When it comes to literary texts, while it's possible to evaluate a work in isolation, it's also possible to view it as part of a chain of interconnected links. Examining artists and their works of art, particularly through the lens of "intertextuality," is one of the approaches adopted by modern literary theories. In this context, epigraphs/definitions, which appear in all kinds of works, literary or not, are open to examination both as a reflection of intertextuality and of the artist's/writer's style. Considering the place and influence of folk literature within literary history, it is appropriate to say that folk literature products have served as a source for all forms of art, including modern literary works. The presence of elements from folk literature can be traced in all kinds of works, especially fictional texts. One of these elements is undoubtedly the epigraph. This study focuses on epigraphs, which are one of the many elements demonstrating the link between folk literature and modern literary works, and which are the subject of our research. For this purpose, attempts have been made to classify the epigraphs encountered in fictional texts, to reveal the connection between the fictional text and the epigraph if any, and to evaluate the authors’ epigraph choices.

Anahtar Kelimeler

• Folklore
• The tradition of minstrelsy
• Modern literature
• Work of fiction
• epigraph

Kaynakça

1. Aksoy, Ö. A.(2013). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü II Deyimler Sözlüğü. İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
2. Alatlı, A. (2013). Beyaz Türkler Küstüler. İstanbul: Everest Yayınları.
3. Altaylı, H. (2012). Kahperengi. İstanbul: Doğan Kitap Yayınları.
4. Ayvazoğlu, B. (2014). Aşk Estetiği. İstanbul: Kapı Yayınları.
5. Bayındır, T. (2022). “Cumhuriyet Dönemi Türk Romanında Epigraf/Tanımlık Kullanımı Üzerine Bir Değerlendir‐ me”. Gazi Türkiyat. (30), 89-100.
6. Bekki, S. (2021). Halk Müziğinin Seyyar Radyosu Âşık Veysel. İstanbul: Muhit Kitap.
7. Boratav, P. N. (2000). Halk Edebiyatı Dersleri. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.
8. Boratav, P. N. (2003). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: K Kitaplığı Yayınları.

9. Büyük Larousse (1986), Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi. İstanbul: Milliyet Yayınları.
10. Çiçekli, A. (1971). Yunus Emre. İstanbul: May Yayınları.
11. Devellioğlu, F. (1997) Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.
12. Eker, G. Ö. (2017). “Gelenekten Geleceğe Halk Edebiyatı”. Türk Halk Edebiyatı El Kitabı. (Ed. Öcal Oğuz). Ankara: Grafiker Yayınları. 399-416.
13. Enginün, İ. ve Kerman, Z. (2008). Günlüklerin Işığında Tanpınar’la Başbaşa. İstanbul: Dergâh Yayınları.
14. “Epigraf” (1979). Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi Devirler/Eserler/Terimler, C.3, İstanbul: Dergâh Yayınları.
15. Ergin, M. (2003). Dede Korkut Kitabı. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
16. Eryümlü, C. (2009). Sakız’ın Gözyaşları. İstanbul: Pupa Yayınları.
17. Eyuboğlu, S. (1981). Yunus Emre. İstanbul: Cem Yayınları.
18. Gökyay, O. Ş. (1994). “Dede Korkut”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (9), 77-80. İstanbul: TDV Yayınları.
19. Gölpınarlı, A. B. (1943). Yunus Emre Divanı. İstanbul: Ahmet Halit Kitabevi.
20. Gölpınarlı, A.B. (1948). Yunus Emre Dîvanı. İstanbul: Ahmet Halit Kitabevi.
21. Gürbüz, Y. (2010 ). Balkan Acısı. İstanbul: Ötüken Yayınları.
22. İlhan, A. (1981). Fena Halde Leman. İstanbul: Karacan Yayınları.
23. Kaplan, M. (1992). Yeni Türk Edebiyatı Üzerine Türk Halk Edebiyatının Tesiri. Feyzi Halıcı (Haz.), Âşıklık Geleneği ve Günümüz Halk Şairleri Güldeste içinde. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
24. Kaya, D. (1999). Anonim Halk Edebiyatı. Ankara: Akçağ Yayınları.
25. Kemal, Y. (2010). Karıncanın Su İçtiği. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
26. Kerman, Z. ve Enginün, İ. (2000). Mehmet Kaplan Hayatı ve Eserleri. İstanbul: Dergâh Yayınları.
27. Kılıç, M. (2014), Metin ve İcra Bağlamında İstanbul Türkülerinin İncelenmesi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
28. Kocagöz, S. (2009). İzmir’in İçinde. İstanbul: Literatür Yayınları.
29. Köprülü, M. F. (2017). Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. İstanbul: Alfa Yayınları.
30. Kulin, A. (2010). Köprü. İstanbul: Everest Yayınları.
31. Kudret, C. (2006). Havada Bulut Yok, İstanbul: Evrensel Yayınları.
32. Nesin, A. (2014). Zübük. İstanbul: Nesin Yayınları.
33. Oğuzcan, Ü. Y. (2001). Dostlar Beni Hatırlasın Âşık Veysel Hayatı ve Bütün Şiirleri. İstanbul: İnkılap Yayınları.
34. Kıran, F., Halk Edebiyatı Ürünlerinin Kurmaca Esere Epigraf/Tanımlık Olarak Yansıması
35. Ömer Seyfettin (2006). Yalnız Efe. İstanbul: Alkım Yayınları.
36. Örnek, S. V. (2016). Türk Halkbilimi. Ankara: Bilge Su Yayınları.
37. Özkan, S. (2009). Kayıp Gül. İstanbul: Timaş Yayınları.
38. Özmen, İ. (2002). Teslim Abdal Hayatı ve Şiirleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
39. Özsoy, B. S., Aslan, N., Durbilmez, B. (1992). Destanlarla Erzincan. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayınları.
40. Pala, İ. (2008). Aşkname. İstanbul: Kapı Yayınları.
41. Pala, İ. (2010). Kırk Güzeller Çeşmesi. İstanbul: Kapı Yayınları.
42. Pamuk, O. (2014). Kafamda Bir Tuhaflık. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
43. Pamuk, O. (2010). Kara Kitap. İstanbul: İletişim Yayınları.
44. Sakaoğlu, S. (2004). Karacaoğlan. Ankara: Akçağ Yayınları.
45. Seyidoğlu, B. (1985). “Masal” Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. C. 6. İstanbul: Dergâh Yayınları.
46. Şafak, E. (2009). Pinhan. İstanbul: Doğan Kitap Yayınları.
47. Şafak, E. (2011). Şehrin Aynaları. İstanbul: Doğan Kitap Yayınları.
48. Tan, N. (2007). “Yunus Mahlaslı On Şiirin Değerlendirilmesi.” Derlemeler Makaleler 3, Âşık Edebiyatı, Tekke Edebiyatı. Ankara: BRC Basım, 151-160.
49. Tarlan, A.N. (2001) Fıızûlî Divanı Şerhi. Ankara: Akçağ Yayınları
50. Tek, R. (2011), Türk Edebiyatında Dertli Olgusu Âşık Dertli ve Eserleri (İnceleme-Metin), , Kayseri: Erciyes Üniver‐ sitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
51. Tiryakioğlu, O. (2012). Alparslan. İstanbul: Timaş yayınları.
52. Toptaş, H. A. (2016). Kuşlar Yasına Gider. İstanbul: Everest Yayınları.
53. Uzuner, B. (2015). Toprak. İstanbul: Everest Yayınları.
54. Ümit, A. (2011). Aşk Köpekliktir. İstanbul: Everest Yayınları.
55. Yalçın, A. (2012). Cumhuriyet Dönemi Türk Romanı 1920-1946. Ankara: Akçağ Yayınları.
56. Yurtbaşı, M. (2012). Sınıflandırılmış Atasözleri Sözlüğü. İstanbul: Excellence Publishing.
57. Ziya Gökalp (2010). Türkçülüğün Esasları. İstanbul: Kitap Zamanı Yayınları.
58. Elektronik Kaynaklar URL 1: https://www.lugatim.com/s/epigraf [Erişim Tarihi: 01.07.2026]
59. URL 2: https://www.repertukul.com/IKI-KEKLIK-BIR-KAYADA-OTUYOR-1171 [Erişim Tarihi: 07.02.2026]
60. URL 3: https://www.repertukul.com/BU-DAGLAR-KOMURDENDIR-3943 [Erişim Tarihi: 11.02.2026]
61. URL 4: https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/haci-tasan [Erişim Tarihi: 09.02.2026].
62. URL 5: https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hicrani-hicrani-baba-haci-dastan [Erişim Tarihi: 11.02.2026]
63. URL 6: https://www.repertukul.com/SEHER-YELI-NAZLI-YARE-808 [Erişim Tarihi: 11.02.2026]
64. URL 7: https://www.repertukul.com/HAVADA-BULUT-YOK-BU-NE-DUMANDIR-341 [Erişim Tarihi:11.02.2026]