The Poet Who Transformed the Place into a Homeland: Sezai Karakoç

Öz

This study aims to examine the geographical environment, space, city, and place motifs in Sezai Karakoç's work "Gün Doğmadan (Before Sunrise)" within the context of a geography-centered reading method. The geography-centered reading approach can help us better understand any literary work within the framework of human-space interaction. To this end, answers to the following questions were sought: what kind of spatial map emerges when the geographical elements in Karakoç's poems are evaluated together? To which geographical and intellectual domains does space in Karakoç's poetry invite the reader? "Place Name Classification and Coding Form" was first created in order to collect and analyze the data in this research. Using this guide form, the poems in Karakoç's "Gün Doğmadan" were examined thematically and an inventory was compiled of place names, building names, cities, countries, continents, mountains, regions, rivers, seas, lakes, estuaries, districts, and neighborhoods, as well as various architectural structures located in these places. The findings reveal that when the geographical elements in Karakoç's poems are brought together, they form a broad and multi-layered spatial imagination. This descriptive study explores how geographical environments take on poetic meaning and how abstract 'places' become significant through concrete examples. By providing a new perspective on literary geography in Türkiye, this research aims to fill the gap in the current literature.

Anahtar Kelimeler

• Literary Geography
• Poetry
• Place
• Sezai Karakoç.

Destekleyen Kurum

No financial support was received for this article.

Etik Beyan

Ethical committee approval is not required for this study.

Mekânı vatana dönüştüren şair: Sezai Karakoç

Öz

Edebiyat Coğrafyası (Literary Geography) Coğrafya biliminin güncel, merak uyandıran ve dikkat çeken alanlarından biridir. Bu çalışmada, Sezai Karakoç’un “Gün Doğmadan” adlı eserinde yer alan coğrafi ortam, mekân, şehir ve yerlerin Edebiyat Coğrafyası bağlamında Coğrafya Merkezli Okuma yöntemiyle incelenmesi amaçlanmıştır. Coğrafya merkezli okuma yaklaşımı; edebî eseri insan-mekân etkileşimi çerçevesi içinde irdeleme imkânı sunmaktadır. Bu bağlamda, Karakoç şiirinde yer alan coğrafi ortamlar yan yana getirildiğinde, nasıl bir haritayla karşılaşıyoruz? Sezai Karakoç şiirinde mekân okuru nereye çağırıyor? Araştırmada verilerin derlenmesi ve analizi için öncelikle “Yer Adları Sınıflandırma ve Kodlama Formu” oluşturulmuştur. Hazırlanan kılavuz form kapsamında, Sezai Karakoç’un “Gün Doğmadan” adlı eserinde yer alan şiirleri okunup incelenerek; yer adı, yapı adı, şehir, ülke, kıta, dağ, bölge, ırmak, deniz, göl, haliç, ilçe ve semtlerdeki farklı mimari yapıların listesi çıkarılmıştır. Karakoç şiirinde yer alan coğrafi ortamlar yan yana getirildiğinde, geniş bir haritayla karşılaşıyoruz. Bir durum tespitinin yapıldığı bu araştırmada; mekânın, coğrafi ortamın belirginleşmesi, herhangi bir ‘yer’ imgesinden çıkarak anlam kazanma süreci somut örneklerle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın Edebiyat Coğrafyası alanında Türkiye’de yapılan çalışmalara yeni bir kaynak eklemesi nedeniyle literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Edebî Coğrafya
• Şiir
• Mekân
• Sezai Karakoç.

Destekleyen Kurum

Bu makalede finansal destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Çalışmada etik kurul iznine gerek yoktur.

Kaynakça

1. Asiltürk, B. (2007). İkinci Yeni Şiirinde Kentler Haritası, Yasakmeyve Dergisi, Mayıs-Haziran, Sayı 26. 49- 49-56.
2. Aydın, M. F. (2016). İkinci Yeni Şiirinde Bir Mekȃn Poetiği: Oda Ve Duvar Metaforu, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi.
3. Doğanay, H. (2011). Anlamı Tanımı Konusu ve Felsefesi Bakımından Coğrafya İlmi Hakkında Bazı Düşünceler. Doğu Coğrafya Dergisi, 16/25, 1-11.
4. Emre, A. (2003). Sezai Karakoç’ta; Üç Şehir, Üç Sesleniş. Hece,73. 1-120.
5. Kaçmaz, M., ve Kaçmaz, P. (2019). Edebiyat coğrafyası; Elif Şafak Romanlarının Coğrafi Terim ve Mekân Analizleri. Türk Coğrafya Dergisi, 73, 53-60.
6. Kanter, B. (2013). Sezai Karakoç Şiirinde “Eski Zaman Kartvizitleri”: Çeşmeler. Türk Dili, 744.
7. Kaplan, M. (1999). Nesillerin Ruhu, Dergâh Yay, İstanbul.
8. Karaca, T. (2013). Sezai Karakoç Şiirindeki Coğrafya, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

9. Karakoç, S. (2000). Gün Doğmadan, Diriliş Yay. İstanbul.
10. Karakoç, S. (2008). Fizikötesi Açısından Ufuklar ve Daha Ötesi I Perde Devrildiği An. Diriliş Yay. İstanbul.
11. Karakoç, S. (2010). Çıkış Yolu II: Medeniyetimizin Dirilişi. Diriliş Yay. İstanbul.
12. Karakoç, S. (2012). Çıkış Yolu II Medeniyetimizin Dirilişi, Diriliş Yay. İstanbul.
13. Karakoç, S. (2013). Çıkış Yolu III Kutlu Millet Gerçeği, Diriliş Yay. İstanbul.
14. Karakoç, S. (2014). Çağ ve İlham II, 8. Baskı, Diriliş Yay. İstanbul.
15. Karakoç, S. (2015). Düşünceler I: Kavramlar. Diriliş Yay. İstanbul.
16. Turan Karataş, (2025). Doğunun Yedinci Oğlu Sezai Karakoç (6. Baskı). İstanbul: İz Yayıncılık.
17. Kefeli, E. (2006). Edebiyat Coğrafyasında Akdeniz. 3F Yayınevi. İstanbul.
18. Kefeli, E. (2009). Coğrafya Merkezli Okuma. Turkish Studies, /IV(1), 423-433.
19. Kefeli, E. (2019). “Edebiyat Coğrafya İlişkisi” S. Sahin D. Ardalı Büyükarman, T. Ural (Ed.) “Edebiyatın İzinde: Edebiyat ve Coğrafyalar içinde (ss. 13-23). Bağlam Yay. İstanbul.,
20. Kelebek, A. N. (2021). Mehmet Akif Ersoy’un Poetikası. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, Mehmet Akif ve İstiklal Marşı, 239-257
21. Kirenci, M. (2018). Sabah Yıldızı Sezai Karakoç ve Diriliş’e Dair Çağı ve Çağdaşları, Kronolojik Hayatı, İdealini Gerçekleştirme Araçları, Hakkında Yazılanlardan Seçmeler (1957-2020) ve Bibliyografya, Büyüyenay Yay. İstanbul.
22. Kirenci, M. (2010). “Sezai Karakoç Bibliyografyası”, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
23. Koçak, A. (2016). Sezai Karakoç’un fikrî yazılarında doğu ve batı medeniyeti tasavvuru. Rumelide dil ve edebiyat araştırmaları dergisi.
24. Kürüm E. İstiklal Marşı’na İnanç Temelli Bir Perspektiften Bakış, Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 31, 119-134. Narlı, M. (2007). Şiir ve Mekân, Hece Yay. Ankara.
25. Pocock, D. (2014). Humanistic geography and literatüre. Routledge. London and New York.
26. Sayın, S. (2000). Ötesini Söylemiyeceğim’i Bir Okuma Denemesi, Yedi İklim, 1, 1-97.
27. Tanpınar, A.H. (1996). Yaşadığım Gibi, Dergâh Yay. İstanbul.
28. Tümertekin, E. (1990). Çağdaş Coğrafi Düşüncenin Oluşumu ve Paul Vidal de la Blache. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay. İstanbul.
29. Tüzer, İ. (2011). İkinci Yeni Şiirinde Bir Yaşam Alanı Olarak Kent Algısı. Türklük Bilimi Araştırmaları, 29, 403-420.