Oksidentalizm Bağlamında İkinci Yeni Şiirinde Batı Algısı ve Eleştirisi

Öz

Özet Oksidentalizm, Doğulu bir öznenin Batı’yı eleştirel okuması, yorumlaması ve incelemesi anlamına gelen akademik bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım son yıllarda önem kazanan bir araştırma alanı olmakla beraber geçmişe doğru alanı temellendirmek ve alana içerik kazandırmak mümkündür. Doğu ve Batı medeniyetlerinin temasları çok eskilere dayanmaktadır. Bu temasları Eski Roma-Pers karşıtlığından Haçlı Seferlerine, Osmanlı ve Japon modernleşme dönemlerinden günümüze kadar takip etmek mümkündür. Doğu-Batı meselesi Batılılaşma süreçleriyle birlikte Türk edebiyatının da temel meselelerinden biri haline gelmiştir. Özellikle estetik ve düşünsel açıdan Batı modernizmi, Batı edebiyatı ve kültürü ile yoğun etkileşim içerisinde olan İkinci Yeni hareketi aynı zamanda Doğulu bir kültürel belleğe sahip olan şairler tarafından temsil edilmiştir. Bu durum hareket şairlerinin gerek Doğu’ya gerek Batı’ya dair birtakım eleştirel tutumlarına sebep olmuştur. Sezai Karakoç’ta Batı eleştirisi daha ağır basarken diğer şairlerde hem Doğu’ya hem de Batı’ya dönük eleştiriler dikkat çekmektedir. Bu çalışmada metin merkezli bir yaklaşım ve yakın okuma yöntemi izlenmiştir. İkinci Yeni şairlerinin şiir ve nesirleri Oksidentalizm bağlamında incelenerek özellikle Batı’ya yönelik eleştiri, algı ve değerlendirmeleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Şairlerin metinlerinde Batı, kimi zaman estetik ve düşünsel bir referans sahası, kimi zaman ise eleştirel bir bakışın konusu olarak yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Oksidentalizm
• Oryantalizm
• İkinci Yeni
• Batı algısı
• Batı eleştirisi

Perception and Criticism of the West in İkinci Yeni Poetry in the Context of Occidentalism

Öz

Occidentalism is an academic approach that refers to the critical reading, interpretation, and examination of the West by an Eastern subject. Although it has gained prominence as a research field in recent years, it can also be grounded historically through earlier examples. The contacts between Eastern and Western civilizations date back to very early periods, from the rivalry between Ancient Rome and Persia to the Crusades, and from the modernization processes of the Ottoman Empire and Japan to the present day. With the process of Westernization, the East–West question became one of the central issues of Turkish literature. In this context, the İkinci Yeni movement maintained a strong interaction with Western modernism as well as Western literature and culture in aesthetic and intellectual terms. However, the poets of the movement also possessed an Eastern cultural memory, which led them to develop critical perspectives toward both the East and the West. Among these poets, criticism of the West appears more prominently in the works of Sezai Karakoç, while other poets also expressed critiques directed at both cultural spheres. By examining the poems and prose writings of İkinci Yeni poets within the framework of Occidentalism, this study aims to identify their perceptions and criticisms concerning the West.

Anahtar Kelimeler

• Occidentalism
• Orientalism
• İkinci Yeni
• Perception of the West
• Criticism of the West

Kaynakça

1. Ahıska, M. (2018). Radyonun Sihirli Kapısı, Garbiyatçılık ve Politik Öznellik. İstanbul: Metis Yayınları, 2. bs.
2. Anar, T. (2019). Sonsuzluğun Yüzleri, İkinci Yeni Şiirinde Görsel Sanatlar. İstanbul: Ketebe Yayınları.
3. Andı, M. F. “Afrika Bağımsızlık Savaşlarının II. Yeni Şiirine Yansımaları” Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, C. 33, S. 33, 2005, 1-18.
4. Aydın, C. (2024). Asya’da Batı-Karşıtlığı Siyaseti Pan-İslâmcı ve Pan-Asyacı Düşüncede Dünya Düzeni Vizyonları. çev. Karsu İlksen Fırat. İstanbul: Beyoğlu Kitapevi.
5. Aydın, C. (2002). “Modern Japon Tarihinde Batı Karşıtlığı Ôkava Shûmei’nin Asyacılık Düşüncesi”. Dîvân İlmî Araştırmalar 13, 107-133.
6. Ayhan, E. (2021). Aynalı Denemeler. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 7. bs.
7. Ayhan, E. (2022). Bütün Yort Savul’lar!. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 18. bs.
8. Ayhan, E. (1987). Kolsuz Bir Hattat. İstanbul: Kent Basımevi.

9. Ayhan, E. (2020). Bir Şiirin Bakır Çağı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 5. bs.
10. Berk, İ. (1983). El Yazılarına Vuruyor Güneş. Tan Kitap: Ankara.
11. Berk, İ. (2005). Kanatlı At. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 2. bs.
12. Berk, İ. (2021). Aşk Tahtı Toplu Şiirler II. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 7. bs.
13. Berk, İ. (2021) Eşik. Toplu Şiirler I. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 7. bs.
14. Bezirci, A. (1974). 2. Yeni Olayı İstanbul: Tel Yayınları.
15. Bulut, Y. (2019). Oryantalizmin Kısa Tarihi. İstanbul: Küre Yayınları. 8. bs.
16. Buruma, I. ve Margalit, A. (2009). Garbiyatçılık. çev. Güven Turan. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
17. Cansever, E. (2018). Sonrası Kalır I. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 17. bs.
18. Cansever, E. (2021). Sonrası Kalır II. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 2021. 17. bs.
19. Cansever, E. (2021). İki Satır İki Satırdır, Alev Ebuzziya’ya Mektuplar 1962-1976. Haz. Habil Sağlam. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 2. bs.
20. Chen, X. (2002). Occidentalism A Theory of Counter- Discourse in Post- Mao China. United States of America: Rowman & Littlefield Publishers, Inc.
21. Çetinkaya, H. (2012). “Devletsiz Düşünce” Flanör Düşünce. der: Hüseyin Köse. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
22. Erdost, M. İ. (1997). İkinci Yeni Yazıları, Ankara: Onur Yayınları.
23. Erdost, M. İ. (2009) Şiirin U Dönüşü 2009). Ankara: Onur Yayınları.
24. Gürdoğan, E. N. (2017). New York’tan Los Angeles’a Yeni Roma. İstanbul: İz Yayınları.
25. Hanefi, H. (2021). “İslâm Tabiatı Gereği Soldur.” çev. M. Ekrem Çavuş. Yetkin Düşünce Dergisi 13, 152-176. İlhan, A. (1996). ‘İkinci Yeni’ Savaşı. Ankara: Bilgi Yayınevi.
26. Kalın, İ. (2021). İslâm ve Batı. İstanbul: İsam Yayınları. 17. bs.
27. Kanter, B. (2013). Şiirsel Kimlikten Mekânsal Sınırlara İkinci Yeni Şairlerinin Mekân Algısı İstanbul: Okur akademi.
28. Karaca, A. (2013) “Önsöz”, İkinci Yeni Poetikası. Ankara: Hece Yayınları, 3. bs.
29. Karakoç, S. (2014). Edebiyat Yazıları II. İstanbul: Diriliş Yayınları. 5. bs.
30. Hatunoğlu, Ö., Oksidentalizm Bağlamında İkinci Yeni Şiirinde Batı Algısı ve Eleştirisi
31. Karakoç, S. (2015). Gün Doğmadan. İstanbul: Diriliş Yayınları. 20. bs.
32. Karataş, T. (2019). Doğunun Yedinci Oğlu Sezai Karakoç. İstanbul: İz Yayınları, 3. bs.
33. Kirenci, M. (2021). Sabah Yıldızı, Sezai Karakoç ve Diriliş’e Dair. İstanbul: Büyüyenay Yayınları.
34. Koçak, O. (2018). Bahisleri Yükseltmek Turgut Uyar Şiirinde Kendini Yaratma Deneyimi. İstanbul: Metis Yayınları. 3. bs.
35. Lewis, B. (2019). Müslümanların Batı’yı Keşfi. Ankara: Akılçelen Kitaplar.
36. Meriç C. (2022). “Doğulu Kalan Tek Müstağrip”, Kültürden İrfana, Yay. Haz. Mahmut Ali Meriç. İstanbul: İletişim Yayınları. 279-281. 9. bs.
37. Özçelik, T. G. (2017). Oksidentalizm Doğu Toplumlarında Modernizme Ulaşan Mecburi İstikamet. Bursa: Ekin Yayınevi.
38. Polat, F. A. (2006). “Hanefi’nin Oksidentalizmi Temaşaya Değmez Bir Tulûat mıdır?”. Marife Dergisi 3. 71-106.
39. Said, E. (2021). Şarkiyatçılık. çev. Berna Yıldırım. İstanbul: Metis Yayınları. 11. bs.
40. Saygın, A. (2017). 20. Yüzyıl Türk Düşüncesinde Garbiyatçılık. İstanbul: açılımkitap.
41. Süreya, C. (2019). Sevda Sözleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 74. bs.
42. Süreya, C. (2020). Güvercin Curnatası, Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları, Haz. Nursel Duruel, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 9. bs.
43. Tamer, Ü. (2021). Yanardağın Üstündeki Kuş. İstanbul: Ketebe Yayınları.
44. Tamer, Ü. (2021). Sanatın ve Edebiyatın Dayanılmaz Hafifliği, İstanbul: Ketebe Yayınları.
45. Uyar, T. (2019). Büyük Saat. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 28. bs.
46. Uygur, N. (1998). İçi Dışıyla Batı’nın Kültür Dünyası. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.