Türkçede Aşağılama Amacıyla Kullanılan Alıntı Sözcükler

Öz

İnsanoğlunun kendini ve çevresini ifade ederken aracı konumda olan dil vasıtasıyla bazen olumlu bazen de olumsuz duyguları aktardığı görülür. Aracı konumda olan dilde özellikle olumsuz duygulara ait kavram ve ifadelerin sayısının olumlulara göre daha fazla olduğu yapılan çalışmalarla tespit edilmiştir. Bu çalışmanın konusunu da Türkçe Sözlük özelinde insanın temel duygularından biri olan iğrenme ve onun alt bileşenlerinden hor görme, aşağılama, küçümseme, tiksinme, nefret etme, hoşlanmama ve itici bulma kavram alanlarına dair yabancı dillerden Türkçeye girmiş olan sözcükler oluşturur. Dilsel temasın etkisi ve doğal bir sonucu olarak görülen alıntı sözcükler arasında aşağılama (derogatory) kategorisi ikincil ama önemli sebeplerden biri olarak kabul edilir. Bu çalışmada da aşağılama kategorisine ait olan ve Türkçe Sözlük’te bulunan alıntı sözcükler önce tematik olarak sınıflandırılmıştır. Ardından sözcüklerin hangi dillerden Türkçeye girdikleri ve bugün Türkçede kullanım alanlarının olup olmadığına değinilmiştir. Aşağılama kategorisinde Türkçede en fazla tercih edilen konular dine, cinsiyete, fiziksel görünüşe, zekâya, eğitime, davranışa, yaşlılık ve hastalığa göre olmak üzere çeşitli gruplara ayrılmıştır. Genel olarak bakıldığında ise Türkçede en çok aşağılamaya ait sözcüğün alıntılandığı dilin Arapça olduğu bunu sırasıyla Farsça, Ermenice, Rumca, Fransızca ve İngilizcenin takip ettiği anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İğrenme
• aşağılama
• alıntı sözcük
• duygu
• dilsel temas

Loanwords Used for Derogatory Purposes in Turkish

Öz

It is observed that human beings convey both positive and negative emotions through the medium of language, which serves as a vehicle for expressing the self and the environment. Extant research has established that the lexical density of concepts and expressions pertaining to negative emotions significantly exceeds that of positive ones. This study investigates loanwords within the Turkish Dictionary associated with "disgust"—a primary human emotion—and its sub-components, encompassing the conceptual fields of contempt, humiliation, disdain, loathing, hatred, dislike, and repulsion. While loanwords are generally viewed as a natural consequence of linguistic contact, the derogatory category is recognized as a secondary yet significant motivation for lexical borrowing. In this study, loanwords categorized as derogatory in the Turkish Dictionary are first classified thematically. Subsequently, the etymological origins of these words and their current usage in contemporary Turkish are examined. The thematic analysis reveals that derogatory terms in Turkish are predominantly clustered around categories such as religion, gender, physical appearance, intelligence, education, behavior, senescence, and illness. In conclusion, the findings indicate that Arabic is the primary source language for derogatory borrowings in Turkish, followed by Persian, Armenian, Greek, French, and English, respectively.

Anahtar Kelimeler

• Disgust
• derogation
• loanword
• emotion
• language contact.

Kaynakça

1. Aksan, D. (2009). Anlambilim (Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi). 4. Baskı, Ankara: Engin Yayınevi. Altıntaş, A. (2017). “10. Yüzyıl Düşünürlerinden Yahya İbn Adî’nin Kitabındaki Ahlak Eğitimi”. Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi (43), 100-103.
2. Arnold, M.B. (1960). Emotion and Personality. New York: Columbia University Press.
3. Bussmann, H. (2006). Dictionary of Language and Linguistics. London: Routledge Publications.
4. Campbell, L. (2013). Historical Linguistics: An Introduction. Edinburgh: Edinburgh University Press.
5. Cepollaro. B. and Zeman, D. (2020). “The Challenge from Non-Derogatory Uses of Slurs”. Special Issue: Non-Derogatory Uses of Slurs, Edited By Bianca Cepollaro and Dan Zeman, 97 (1), 1-10.
6. Ekman, P. (1992). “An Argument for Basic Emotions”. Cognition and Emotion, 6 (3-4), 169–200. Fakirullahoğlu, M. A. İ. (2022). “Kazak Türkçesinde Duygu Fiilleri”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 11(3), 991-1016.
7. Goleman, D. (2005). Duygusal Zekâ. Çev. Banu Seçkin Yüksel, İstanbul: Varlık Yayınları.
8. Hacızade, N. (2012). Bilişsel Dilbilim Açısından Duyguların Dili. Konya: Çizgi Kitabevi.

9. Hornsby, J. (2001). “Meaning and Uselessness: How to Think About Derogatory Words”. 128-141, Midwest Studies İn Philosophy 25 (1), ed. P French and H Wettstein.
10. Mutlaq, N. J. (2024). “The Power of Words: Unpacking the Sociolinguistic Impact of Slurs”. Aydın İnsan ve Toplum Dergisi (10/2), 159-182.
11. Özkan Kurt, F. (2021). “Derleme Sözlüğünde Hakaret, Aşağılama ve Küçük Görme İçin Kullanılan Sözcük veya İfadeler”. Medeniyet Kültürel Araştırmalar Belleteni 1 (1), 89-97.
12. Stojanovic, I. (2021). “Derogatory Terms in Free Indirect Discourse”. The Language of Fiction. 349-378. ed. Emar Maier and Andreas Stokke. Oxford: Oxford University Press.
13. Stojnić U. and Lepore E. (2024). “Slurring words and slurring articulations”. 149-74. The Oxford Handbook of Applied Philosophy of Language. ed. Ernie Lepore and Luvell Anderson. Oxford: Oxford University Press.
14. Türkçe Sözlük (2009). 10. Baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
15. Ülker Erdem, A., Aydos, E. H., & Çoban, A. (2017). “Resimli Çocuk Kitaplarında Yer Alan Olumsuz Duygular ve Karakterlerin Kullandığı Baş Etme Stratejileri”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17 (2), 914-931.
16. Voltan Acar, N. (2003). “Duygu Yansıtan Sözcüklerin Anlamsal Çözümlemesi”. 123-135. PDR’de Yirmi Beş Yıl, Ankara: Nobel Yayınları.