Dijital Gelecekte Türkçenin Fonetik İstikrarı: 2050 İmla Senaryoları ve Yapay Zekâ

Öz

Bu çalışma, Türkçenin imla serüvenini 1928 Harf İnkılabı’ndan günümüze kadar olan tarihî süreç bağlamında ele alarak 2050’li yıllara dair fütürist bir bakış açısıyla imla senaryoları geliştirmeyi amaçlamaktadır. Dilin yaşayan ve değişen bir varlık olduğu gerçeğinden hareketle; çalışmada özellikle alıntı kelimelerdeki uzun ünlülerin ve düzeltme işaretinin (şapka) kullanımı mercek altına alınmıştır. Türk Dil Kurumunun (TDK) tarihsel süreçteki kılavuz değişiklikleri incelenmiş, düzeltme işaretinin eksikliğinin hem yazımda standartlaşma sorunlarına hem de telaffuzda önemli fonetik bozulmalara yol açtığı tespit edilmiş, bu fonetik bozulmalarla ilgili örneklere yer verilmiştir. Gemini, ChatGPT gibi güncel yapay zekâ uygulamalarının Türkçe imla ve telaffuz konusundaki tutarsızlıkları verilerle ortaya konmuş, teknolojik gelişmelerin dili mekanikleştirmemesi için çözüm önerileri sunulmuştur. Sonuç olarak, yapay zekâ uygulamalarının gelecekte birer imla kılavuzu görevi üstleneceği gerçeğini göz önünde bulundurarak Türkçenin ses yapısını ve estetik ahengini korumak için 2050 yılı dijital dünyasında uzun ünlülerin standart bir şekilde gösterildiği yeni bir imla düzeninin ve buna uygun yeni F klavye gibi teknolojik altyapının gerekliliği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe imla
• düzeltme işareti (şapka)
• 2050 senaryoları
• yapay zekâ ve dil
• telaffuz sorunları
• F klavye.

Phonetic Stability of Turkish in the Digital Future: 2050 Spelling Scenarios and Artificial Intelligence

Öz

This study aims to examine the orthographic journey of Turkish within the historical context from the 1928 Alphabet Reform to the present day, and to develop orthographic scenarios for the 2050s through a futuristic perspective. Proceeding from the fact that language is a living and evolving entity, the study specifically focuses on the use of long vowels and the circumflex (hat) in loanwords. The changes in the guides issued by the Turkish Language Association throughout the historical process have been analyzed, and it has been determined that the absence of the circumflex leads to both standardization issues in writing and significant phonetic distortions in pronunciation; examples regarding these phonetic distortions are provided. The inconsistencies of current artificial intelligence applications (such as Gemini and ChatGPT) regarding Turkish orthography and pronunciation are presented with data, and solution proposals are offered to prevent technological advancements from mechanizing the language. Consequently, considering the fact that AI applications will serve as orthographic guides in the future, the necessity of a new orthographic order-where long vowels are represented in a standardized manner-and a compatible technological infrastructure, such as a redesigned F-keyboard, is emphasized to preserve the phonetic structure and aesthetic harmony of Turkish in the digital world of 2050.

Anahtar Kelimeler

• Turkish orthography
• circumflex sign
• 2050 scenarios
• artificial
• F-keyboard.

Kaynakça

1. Alpay, N. (2000). Türkçe Sorunları Kılavuzu. İstanbul: Metis Yayınları.
2. Altun, H. Oytun (2010). “Düzeltme İşareti ve Türkçede Yazıldığı Gibi Okunmayan Kelimeler”. AÜ Türkiyat Araştır‐ maları Dergisi 43, 167-179.
3. Aydınlı, A. (2000). “İmlâ”. İslam Ansiklopedisi (22. C, 225). TDV Yayınları.
4. Ayverdi, İ. (2024). Kubbealtı Lugatı. https://lugatim.com/ (Erişim tarihi: 17.04.2026)
5. Banarlı, N. Sami (2014). Türkçenin Sırları. İstanbul: Kubbealtı Neşriyâtı.
6. Bardakçı, M. (2021). “Taliban ve Kokona Telaffuzu”. HaberTürk. https://www.haberturk.com/yazarlar/muratbardakci/3168596-taliban-ve-kokona-telffuzu (Erişim tarihi: 17.04.2026)
7. Campbell, L. (1999). Historical linguistics. The MIT Press.
8. Crystal, D. (2007). Dillerin Katli (Çev. G. Cansız). İstanbul: Profil Yay.

9. Dil Derneği (2019). Yazım Kılavuzu. Ankara: Dil Derneği Yayınları.
10. Dil Encümeni (1928). İmlâ Lûgati. Ankara: Devlet Matbaası.
11. Duman, D. (2018). “Türkçenin Yazımında Ölçünleştirme Sorunu Üzerine: Düzeltme iminin artsüremli incelemesi”. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 2018/2, 39-56.
12. Eren, H. (1985). İmlâ Kılavuzu. Ankara: TDK Yayınları.
13. Google (2026). Gemini (Nisan 8 sürümü) [Büyük dil modeli]. Yapay Zekâ Görüşmesi.https://gemini.google.com/ (Erişim tarihi: 17.04.2026) Google (2026). Google Drive. https://drive.google.com/file/d/183TALi_dntn2GvD3TRiJYk906YA3eULE/view? usp=drive_link (Erişim tarihi: 17.04.2026)
14. Karakuş, İ. (2000). Türkçe Türk Dili ve Edebiyatı Öğretimi (Öğretmen El Kitabı). Ankara: Sistem Ofset Yayınları. Kartallıoğlu, Y. (2021). Osmanlı Konuşma Dili. Ankara: TDK Yayınları.
15. Neijt, A. (2006). Spelling Reform (Haz. K. Brown). Encyclopediae of Language and Linguistics (68-75). Oxford: Elsevier. OpenAI (2026). ChatGPT (8 Nisan sürümü) [Büyük dil modeli]. Yapay Zekâ Görüşmesi. https://chat.openai.com/ (Erişim tarihi: 17.04.2026)
16. Püsküllüoğlu, A. (2021). Yazım Kılavuzu. Ankara: Arkadaş Yayınları.
17. RTÜK (2020). Telaffuz Sözlüğü. https://sozluk.rtuk.gov.tr/ (Erişim tarihi: 17.04.2026)
18. Sel, P. (2025). “Dil değişimi bir bozulma mı? -(x)yor olacak örneği üzerinden bir değerlendirme”. Türkbilig, 50, 172-184.
19. TDK (1941). İmlâ Kılavuzu. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
20. TDK (1965). Yeni İmlâ Kılavuzu. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
21. TDK (1966). Yeni İmlâ Kılavuzu. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
22. TDK (1977). Yeni Yazım Kılavuzu. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
23. TDK (1981). Yeni Yazım Kılavuzu. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
24. TDK (1993). İmlâ Kılavuzu. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
25. TDK (1996). İmlâ Kılavuzu. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
26. TDK (2000). Yazım Kılavuzu. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
27. TDK (2005). Yazım Kılavuzu. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
28. TDK (2012). Yazım Kılavuzu. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
29. TDK (2023). Yazım Kılavuzu. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
30. TDK (2023). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
31. TDK (2023). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/ (Erişim tarihi: 17.04.2026).
32. Vardar, B. (2001). Dilbilimin Temel İlkeleri. İstanbul: Multilingual Yayınları.
33. Yılmaz, K. (2023). Yazım Kılavuzu ile İlgili Tespit ve Öneriler. İstanbul: TDED Yayınları.
34. Zülfikar, H. (2008). Doğru Yazma ve Konuşma Bilgileri 1. Ankara: Zerpa Yayını.