İsmail Biçer’in Bakara Suresi 153–157. Ayetleri Tilâvetinin Ezgi Çekirdeği Modeliyle Analizi

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 259 - 280, 31.12.2025

Hamid Ömer Ekicim

https://doi.org/10.47145/dinbil.1803383

Öz

Kur’ân-ı Kerim, insanlar tarafından en çok okunan ve ezberlenen Cenâb-ı Hakk’ın yeryüzüne indirdiği son ilahi kitaptır. Kur’an’ın okunuşuyla ilgili farklı kavramlar olsa da mûsikî ile okunmasını ifade eden kavram tilâvettir. Kur’an’ın fonetik yapısı tecvid kaidelerine riayet edildiği sürece mûsikî ile okunmaya müsaittir. Kur’an’a has tecvid kaidelerinin olması ona kendine has bir mûsikî katar. Tecvid kurallarında yer alan harfleri uzatma, harflerin tutulması, ayet sonlarında durma, okuyuşta doğal bir müzikal ahenk oluşturur. Tüm tecvid kaidelerine uygun bir şekilde icra edilen konan tilâvet, bir de mûsikî ile süslenirse derin bir manevî ve estetik tecrübe sunabilir. İslâm’ın farklı coğrafyalara yayılması ve çeşitli kültürel birikime sahip kişilerin Müslüman olması, tilâvetin müzikal yapısının çeşitlenmesini sağlamıştır. Çünkü her milletin kendine has nağmeleri ve müziği vardır. Dolayısıyla her millet kendi ezgisel motiflerini ve müzikal özelliklerini Kurân tilâvetine de yansıtmıştır. Bu etkileşim sonucunda farklı tilâvet tavırları da meydana gelmiştir. Bu çalışmada, İstanbul Tavrı olarak adlandırılan tavrın önemli temsilcilerinden sayılan İsmail Biçer’in Bakara Suresi 153–157. ayetlerini içeren tilâvetidir. Biçer’in Hicaz makamında başladığı tilâvet müzikal olarak analiz edilmiştir. Çalışmaya söz konusu tilâvetin notaya alınmasıyla başlanmıştır. Herhangi bir mûsikî formunun notaya alınmasının temel gayesi; onu gelecek nesillere aktarabilmek, unutulmasının önüne geçmek, tekrar icra edilmek istendiği zaman nota diline başvurarak daha rahat bir şekilde melodilerini seslendirebilmektir. Ancak Kur’an tilâvetinde durum farklıdır. Kur’an Allah kelamı olduğundan bir şairin güftesi gibi bestelenip notaya alınması hoş karşılanmamıştır. Kur’an doğası ve okunuş kaideleri gereği irticâlidir. Okuyucunun o an ki duygu durumunu yansıtır. Bir besteye bağlı kalınarak bir şarkı, ilâhi gibi icra etmek tilâvetin ön şartı olan tecvid ve okuyuş kaidelerine aykırıdır. Bu notaya alma girişimimiz, ne bir şarkı gibi solistin önüne konup okumasını beklemek ne de bir besteymiş gibi muamele edip sazla çalmaya çalışmaktır. Tek gayemiz notaya alınan tilavetin müzikal formunu daha rahat analiz ederek musiki dünyamızdan nasıl beslendiğini ortaya koymaktır. Söz konusu tilâvetin bir namaz sonrası camide kayda alındığını ses kaydının akustik özelliklerinden anlaşılmaktadır. Tilâvetlerde genelde herhangi bir referans sesi kullanılmaz. Bundan dolayı okuyucu tilâvete rastgele bir sesten başlar. Bu ses, makam skalasındaki herhangi perdeye karşılık gelebilir. Söz konusu ses kaydında da Biçer ara bir perdeden tilâvete başladığı için notasyonu kolaylaştırmak amacıyla özel bir program vasıtasıyla tam perde düzeni içindeki bir perdeye transpoze edilmiştir. Tilâvetin müzik analizini yaparken ise ezgi çekirdeği modelini kullandık. Ezgi çekirdekleri, makamların sabit dizi ve seyir kalıplarının ötesinde, kültürel bellekte karşılık bulan, anlam taşıyan karakteristik melodik yapı taşlarıdır. Çalışma en küçük yapı olan ezgi çekirdeklerinden en büyük yapıyı bir başka deyişle formu anlama çabasıdır. Notaya alınan tilâvet üzerinden ezgi katmanları çıkartılmış ve karakteristik ezgi motifleri tespit edilerek sembolik kodlanmıştır. Ayrıca tilâvetin genel makam kurgusu grafiksel olarak modellenmiş, böylece Biçer’in tilâvet üslubunun nasıl bir müzikal kompozisyon oluşturduğunu görmemize olanak sağlamıştır. Bu yönüyle çalışma, Kur’an tilâvetinin ezgisel yapısına ve makamsal zenginliğine dair bir inceleme yöntemi sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Türk Din Mûsikîsi , Kur’an Tilâveti , Ezgi Çekirdeği , Makamsal Analiz , İsmail Biçer , Hicaz

An Analysis of of Ismail Biçer's Recitation of Qur’an 2:153–157 Using the Melodic Nucleus Model

Öz

The Qur’an is the final divine revelation sent down by Almighty God and is the most frequently recited and memorized sacred book. Although there exist various terms concerning the recitation of the Qur’an, the concept that denotes its performance with musicality is tilāwa. The phonetic structure of the Qur’an, provided that the rules of tajwīd (the science governing the proper articulation and recitation of the Qur’an) are observed, is inherently suitable for being rendered with musical expression. The presence of specific tajwīd principles grants the Qur’an a distinctive musical quality. The lengthening of sounds, retention of letters, pausing at verse endings, and other features prescribed in tajwīd rules create a natural musical rhythm within recitation. A tilāwa performed in full accordance with tajwīd rules, when further adorned with musicality, offers a profound spiritual and aesthetic experience. The expansion of Islam across different geographies and the conversion of peoples with diverse cultural backgrounds contributed to the diversification of the musical characteristics of tilāwa. Since each nation possesses its own melodic traditions and musical heritage, they inevitably infused their melodic motifs and stylistic features into Qur’anic recitation. Consequently, distinct styles of tilāwa emerged. The present study focuses on the recitation of verses 153–157 of Sūrat al-Baqara by Ismail Biçer, one of the prominent representatives of what is termed the “Istanbul Style.” This recitation, which begins in the ḥijāz mode, has been subjected to musical analysis. The study commenced with the transcription of the recitation into musical notation. The primary purpose of notating any musical form is to transmit it to future generations, to prevent its loss, and to facilitate its performance when desired by providing a written melodic reference. However, the case of Qur’anic recitation is unique. As the Word of God, the Qur’an is not regarded as suitable for being composed and notated in the manner of a poet’s verse. By its nature and recitational principles, Qur’anic recitation is improvisatory, reflecting the emotional state of the reciter now. Rendering it as a fixed composition to be performed like a song or hymn contradicts the essential requirements of tajwīd and the ethos of recitation. Our attempt at notation therefore does not intend to provide a score for performance as though it were a musical composition, nor to render it playable by instruments. Rather, the sole aim is to facilitate a deeper analysis of the recitation’s musical form and to reveal how it draws upon the resources of our musical tradition. From the acoustic properties of the recording, it is understood that the recitation in question was captured in a mosque setting following a prayer. In such recitations, no reference pitch is typically employed; the reciter begins at a spontaneously chosen pitch, which may correspond to any note within the modal scale. Since Biçer began this recitation from an intermediate pitch, we transposed it to an exact pitch using software to facilitate notation. For the musical analysis of the recitation, the melodic kernel model was employed. Melodic kernels represent the fundamental, characteristic melodic building blocks that, beyond fixed scales or modal sequences, carry meaning and resonance within the cultural memory. This study, therefore, proceeds from the smallest unit—the melodic kernel—toward comprehending the overall form. Through the notated transcription, melodic layers were identified, and characteristic melodic motifs were extracted and categorized using symbolic codes. Furthermore, the overall modal structure of the recitation was modeled graphically, enabling us to observe the compositional framework of Biçer’s recitational style. In this respect, the study offers an analytical approach to understanding the melodic structure and modal richness of Qur’anic recitation.

Anahtar Kelimeler

Turkish Religious Music , Qur’an Recitation , Melodic Kernel , Maqam Analysis , Ismail Bicer , Hicaz Maqam

Kaynakça

• Bayraktarkatal, M Ertuğrul - Güray, Cenk. “Ezgi Çekirdeklerine Dayalı Bir Makam Modeli Önerisi”. Türk Müziği 2. Cilt: Ezgisel Organizasyonlar ve Makamlar. 2/9-22. Kültür ve Turizm Bakanlığı yayınları, 2023.
• Buhârî, Muhammed b İsmail el-. el-Câmiʿu’s-Sahîh. İstanbul, 1315.
• Coşkun, Muhammed. “Kıraatten Tilâvete: Bir Kur’ân Okuma Pratiği Olarak Tilâvet Üslûbunun Mahiyeti Üzerine”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 7/2 (30 Ekim 2023), 721-742. https://doi.org/10.31121/tader.1298771
• Kur’ân-ı Kerîm Meali. çev. Diyanet İşleri Başkanlığı. Ankara: DİB Yayınları, 2011.
• Güngör, El Kamer. “Nota yazısının tarihsel gelişimi”. Sahne ve Müzik 1 (2015), 81-89.
• Güray, Cenk - Öner, Oya Levendoğlu. “Cemil: Bin Yıllık Sesin Hafızası”. Tanburi Cemil Bey: Sempozyum Bildirileri, Küre Yayınları, 17.
• Hamidullah, Muhammed. Kur’an-ı Kerim Tarihi. İstanbul, 1993.
• Hüseyin Abdülmuhsin Düzenli. Hafız İsmail Biçer’in Bazı Kur’an Tilavetlerinin Makamsal Analizi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Din Musikisi Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
• İbn-i Mace. Es-Sünen, ts.
• Uygun, M. Nuri. “Kur’an ve Musiki”. Kur’an ve Tefsir Araştırmaları II. ed. Bedreddin Çetiner. 49-56. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2001.
• Yeprem, M. Safa - Yahşi, Turgut. “Kur’an-ı Kerim Tilavetinin Müzikal Analizi (Fatih Çollak’ın Okuyuşundan Fatiha Sûresi Örneği)”. SOBİDER: Sosyal Bilimler Dergisi V/20 (2018), 372-405.
• Yılmaz, Esra. “Reîsü’l-Kurrâ Abdurrahman Gürses Hoca’nın Kur’ân-ı Kerîm Kırâati Notasyonu ve Makamsal Analizi”. İSTEM 41 (30 Haziran 2023), 55-78. https://doi.org/10.31591/istem.1279314
• “İsmail Biçer - Bakara Suresi 153-157 - YouTube”. Erişim 06 Mayıs 2025. https://www.youtube.com/watch?v=776YqS-8998