Kamu Kaynaklarının Kötüye Kullanımına İlişkin Algılar: Dinî ve Ahlaki Değerler Bağlamında Bir Değerlendirme

Öz

Bu araştırma, kamu kurumlarında görev yapan bireylerin kamu kaynaklarının kullanımına yönelik algı ve tutumlarını, dinî ve ahlaki değerler bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi, kamu yönetiminde etik davranışların oluşumunda dinî–ahlaki referansların yönlendirici etkisi olup olmadığını sosyolojik bir perspektifle ortaya koymaktır. Araştırma, nicel yöntemle gerçekleştirilmiş ve veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen 19 maddelik beşli Likert tipi bir anket formu kullanılmıştır. Ölçek maddeleri, literatür taraması ve kamu yönetimi ile din sosyolojisi alanındaki uzman görüşleri doğrultusunda hazırlanmış, içerik geçerliliği ve güvenirliği test edilmiştir (Cronbach’s Alpha=0,869). Araştırmanın örneklemini, Türkiye genelinde farklı kamu kurumlarında çalışan toplam 376 katılımcı oluşturmaktadır. Veriler SPSS 22 programında analiz edilmiş; betimsel istatistiklerin yanı sıra t-testi, ANOVA ve ki-kare analizleri uygulanmıştır. Bulgular, katılımcıların %72,3’ünün kamu kaynaklarının kötüye kullanımına tanık olduğunu; ancak mevcut denetim ve caydırıcılık mekanizmalarını yetersiz bulduğunu göstermektedir. Dinî ve ahlaki değerlerin etik davranışlar üzerindeki etkisinin güçlü biçimde algılandığı, özellikle yöneticilerin bu değerlere duyarlılığının kurumsal etik kültürün güçlenmesine katkı sağladığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, kamu yönetiminde etik farkındalığın yalnızca yapısal denetim mekanizmalarıyla değil, dinî ve ahlaki değerlere dayalı içsel denetim anlayışıyla da güçlendirilebileceği görülmüştür. Bu yönüyle çalışma, din sosyolojisi ve kamu etiği literatürüne özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din sosyolojisi
• dinî ve ahlaki değerler
• kamu kaynakları
• kamu yönetimi
• etik tutumlar.

Perceptions of the Misuse of Public Resources: An Assessmen in the Context of Religious and Moral Values

Öz

This study aims to examine the perceptions and attitudes of individuals working in public institutions regarding the use of public resources within the context of religious and moral values. The primary objective of the research is to reveal, from a sociological perspective, the guiding influence of religious–moral references in the formation of ethical behavior in public administration. The study was conducted using a quantitative method, and a 19-item, five-point Likert-type questionnaire developed by the researcher was employed as the data collection tool. The scale items were prepared based on a literature review and expert opinions in the fields of public administration and sociology of religion, and their content validity and reliability were tested (Cronbach’s Alpha = 0.869). The sample of the study consisted of a total of 376 participants working in various public institutions across Turkey. Data were analyzed using SPSS 22, and descriptive statistics, t-tests, ANOVA, and chi-square analyses were applied. The findings indicate that 72.3% of participants have witnessed the misuse of public resources, yet they consider the existing supervisory and deterrent mechanisms insufficient. It was found that the influence of religious and moral values on ethical behavior is strongly perceived, and especially that managers’ sensitivity to these values contributes to strengthening the institutional ethical culture. In conclusion, ethical awareness in public administration can be reinforced not only through structural control mechanisms but also through an internal control approach based on religious and moral values. In this respect, the study provides an original contribution to the literature on sociology of religion and public ethics.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of religion
• religious and moral values
• public resources
• public administration
• ethical attitudes

Kaynakça

1. Ajzen, Icek. Attitudes, Personality and Behavior. Berkshire: Open University Press, 2. Baskı., 2005.
2. Akanni, Abimbola vd. “Workplace Deviant Behaviour Among Public Sector Employees: The Roles of Perceived Religiosity and Job Status”. European Review Of Applied Sociology 11/17 (2018), 44-51. https://doi.org/10.1515/eras-2018-0010
3. Altun, Murat vd. “Kamu Görevlileri Etik Kurulu Kararları Işığında Kamuda Görülen Etik Dışı Davranışlar ve Yolsuzluklar”. Sayıştay Dergisi 91 (2013), 33-55.
4. Anechiarico, Frank - Goldstock, Ronald. “Monitoring Integrity and Performance”. PublicxIntegrity 9 (2007), 117-132.
5. Arastaman, Gökhan - Kısa, Nuray. “Geçerlik ve Güvenirlik”. Bilimsel Araştırma Teknikleri ve Etik. ed. Necati
6. Cemaloğlu. 193-205. Ankara: Pegem Akademi, 2. Baskı., 2020.
7. Ark, Ümmühan. “Kamu Hakkının Manevi Sorumluluğu”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 40 (2022), 143-171.
8. Aydın, İnayet. Yönetsel Mesleki ve Örgütsel Etik. Ankara: Pegem Akademi, 2002.

9. Aytaç, Ömer - Fırat, Muhammet. “Rüşvet: Sosyo-Kültürel Bir Perspektif”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 11/3 (2021), 1548-1565.
10. Budak, Selçuk. Psikoloji Sözlüğü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 3. Basım, 2005.
11. Çetin, Maksut. “Dindarlık-Ahlak İlişkisi ve Dini-Toplumsal Yansımaları”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 13 (2021), 83-106.
12. Demir, Fatih. “Kamu Yönetiminde Etik: Tartışma ve Birkaç Örnek”. İnsan ve İnsan 1/1 (2014), 14-22. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.279974
13. Durkheim, Emile. Toplumsal İşbölümü. çev. Özer Ozankaya. İstanbul: Cem Yayınevi, 1. Baskı., 2006.
14. Hızarcı Beşer, Berna - Yiğit Çetin, Ummahan. “Türkiye’de Vergi Ahlak Düzeyindeki Değişmenin Dünya Değerler Anket Verileri ile İncelenmesi”. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi 11 (2023), 1-13. https://doi.org/10.58627/dpuiibf.1172010
15. Hossain, Farhad vd. “Public Service Ethics, Values and Spirituality in Developing and Transitional Countries: Challenges and Opportunities”. Public Administration and Development 40/3 (2020), 147-155. https://doi.org/10.1002/pad.1890
16. Keleş, Ruşen. “Yönetim, Kamu Yönetimi, Yönetim Kültürü”. Amme İdaresi Dergisi 57/1 (2024), 1-8. Kitab-ı Mukaddes. Erişim 4 Aralık 2025. https://www.kitabimukaddes.com
17. Kleinman, Mark. Kriz mi? Ne Krizi? Avrupa Refah Devletlerinde Süreklilik ve Değişim. ed. Çağlar Keyder - Ayşe Buğra. çev. Yakut Çakar vd. İstanbul: İletişim Yayınları, 5. Baskı., 2011.
18. Kur’ân Yolu. Erişim 4 Aralık 2025. https://kuran.diyanet.gov.tr
19. Malhotra, Naresh K. Marketing Research an Applied Orientation. New Jersey: Pearson Prentice Hall, 4. Edition., 2004.
20. Mcgee, Robert W. “The Ethics of Bribery: Summaries of 28 Studies”, 1-47. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.18206.82243
21. Meyer-Sahling, Jan -Hinrik vd. “The Causal Effect of Public Service Motivation on Ethical Behavior in the Public Sector: Evidence from a Large-Scale Survey Experiment”. Journal of Public Administration Research And Theory 1/15 (2018), 1-15. https://doi.org/10.1093/jopart/muy071
22. Mirzaoğlu, Mehmet Ata. Din ve Toplumsal Dayanışma. Konya: Palet Yayınları, 2025.
23. Okumuş, Ejder. Din Sosyolojisi. Ankara: Maarif Mektepleri, 2018.
24. Okumuş, Ejder. “İslâm, Müslümanlar ve Toplumsal Değişim” 1/1 (2020), 61-95. https://doi.org/10.5281/ZENODO.4414809
25. Özdemir, Murat. “Kamu Yönetiminde Etik”. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi 4/7 (2008), 177-193.
26. Sulitzeanu-Kenan, Raanan vd. “Public-Sector Honesty and Corruption: Field Evidence from 40 Countries”. Journal of Public Administration Research and Theory 32/2 (2022), 310-325. https://doi.org/10.1093/jopart/muab033
27. Taplamacıoğlu, Mehmet. Din Sosyolojisi Giriş. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları no:32, 1961.
28. Taşar, Mehmet Okan. “Siyasi Yozlaşma Kavramı ve Kamu Ekonomisi”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 14/2 (2006), 347-368. https://doi.org/10.15337/SUHFD.2017.165
29. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. “Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik”. Resmi Web Sitesi. 13 Nisan 2005. Erişim 25 Ağustos 2025. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=8044&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
30. Tekin, Mustafa. “Kamusal Alanda Din”. Din Sosyolojisi. ed. Niyazi Akyüz - İhsan Çapcıoğlu. 631-648. Ankara: Grafiker Yayınları, 2012.
31. Usta, Aydın. “Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlülüğüne Yönelik Bir Değerlendirme”. Türk İdare Dergisi 468 (2010), 159-181.
32. Uzun, Yaşar. “Kamu İdarelerinde Etik Yönetim”. Sayıştay Dergisi 80 (2011), 33-56.