Aktif Beden, Eleştirel Zihin: Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivite Düzeyleri ile Eleştirel Düşünme Arasındaki İlişkinin Demografik Temelli İncelenmesi

Savaş Aydın; Mehmet Akarsu

doi:10.71243/dksbd.1703026

Aktif Beden, Eleştirel Zihin: Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivite Düzeyleri ile Eleştirel Düşünme Arasındaki İlişkinin Demografik Temelli İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, lise öğrencilerinin fiziksel aktivite düzeyleri ile eleştirel düşünme eğilimleri arasındaki ilişkiyi demografik değişkenler bağlamında incelemektir. Betimsel tarama modeline dayalı olarak yürütülen araştırmanın örneklemini, 2024–2025 eğitim-öğretim yılı Van İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı ortaöğretim kademelerinde eğitim ve öğrenimine devam etmekte olan 429 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi, UF/EMI Eleştirel Düşünme Eğilim Ölçeği ve demografik bilgi formu kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, erkek öğrencilerin fiziksel aktivite düzeyleri, kız öğrencilere göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Buna karşın kız öğrencilerin bilişsel olgunluk düzeyleri erkeklerden daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Düzenli spor yapan, ailesinden spor konusunda destek gören ve akademik başarısı yüksek olan öğrencilerin hem fiziksel aktivite hem de eleştirel düşünme düzeyleri düzenli spor yapmayan öğrencilere göre daha yüksek bulunmuştur. Boş zamanlarını sporsal etkinliklerle değerlendiren öğrenciler ile 10. sınıfta öğrenim gören öğrencilerin fiziksel aktivite düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca günlük kitap okuma süreleri 1-3 saat ile 1-5 saat olan öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Korelasyon analizinde fiziksel aktivite düzeyleri ile eleştirel düşünmenin katılım alt boyutu arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Sonuç olarak, fiziksel aktivite ve düzenli sporun ortaöğretim kademelerinde öğrenim gören öğrencilerde özellikle eleştirel düşünmenin katılım boyutuna katkı sunduğu ancak üst düzey bilişsel becerilerin gelişimi için ek zihinsel uyarıcıların da gerekli olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ahmed, M. D. (2013). Comparative study of well-being, thought control, academic achievement and health-related physical fitness of active and inactive adolescent school students. Asian Journal of Physical Education & Recreation, 19(2), 135–156. https://doi.org/10.6298/ILR.2013.2.2
Anderson, A. S., & Good, D. J. (2020). Self-perceptions of critical thinking skills in university students are associated with BMI and exercise. Journal of American College Health, 70(5), 1444–1450. https://doi.org/10.1080/07448481.2020.1803879
Bissonnette, M., Chastenay, P., & Francoeur, C. (2021). Exploring adolescents' critical thinking aptitudes when reading about science in the news. International Journal of Environmental and Science Education, 16(1), 1–18. https://doi.org/10.23860/JMLE-2021-13-1-1
Bonnette, R., McBride, R. E., & Tolson, H. (2001). The differential effect of indirect instruction in the teaching of sport skills on critical thinking and self-esteem of early adolescent boys placed at risk. Sport, Education and Society, 6(2), 183–198. https://doi.org/10.1080/13573320120084263
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2011). Physical activity levels of high school students—United States, 2010. Morbidity and Mortality Weekly Report, 60(23), 773–777.
Coşkuntürk, O. S., Kurcan, K., Yel, K., & Güzel, S. (2023). Teknolojik gelişmelerin hareketsiz yaşama ve çocuklarda psiko-motor gelişime etkileri. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 48-59. https://dergipark.org.tr/tr/pub/dksbd/issue/77859/1309808
Craig, C. L., Marshall, A. L., Sjöström, M., Bauman, A. E., Booth, M. L., Ainsworth, B. E., Pratt, M., Ekelund, U., Yngve, A., Sallis, J. F., & Oja, P. (2003). International physical activity questionnaire: 12-country reliability and validity. Medicine & Science in Sports & Exercise, 35, 1381–1395.
Çalık, S., & Öktem, T. (2024). Fiziksel Egzersiz Yapan ve Yapmayan Lise Öğrencilerinin Özgüvenleri ile Ahlaki Olgunluk Düzeyleri Arasindaki İlişkilerin İncelenmesi1. The Online Journal of Recreation and Sports, 13(1), 77-85. https://doi.org/10.22282/tojras.1392462

Donnelly, J. E., Hillman, C. H., Castelli, D., Etnier, J. L., Lee, S., Tomporowski, P., ... & Szabo-Reed, A. N. (2016). Physical activity, fitness, cognitive function, and academic achievement in children: A systematic review. Medicine & Science in Sports & Exercise, 48(6), 1197–1222. https://doi.org/10.1249/MSS.0000000000000901
Eccles, J. S., Wigfield, A., & Byrnes, J. (2003). Cognitive development in adolescence. In R. M. Lerner, M. A. Easterbrooks, & J. Mistry (Eds.), Handbook of psychology: Vol. 6. Developmental psychology (pp. 325–351). Wiley.
Ertaş Kılıç, H., & Şen, A. İ. (2014). UF/EMI eleştirel düşünme eğilimi ölçeğini Türkçe’ye uyarlama çalışması. Eğitim ve Bilim, 39(176), 1–12. https://doi.org/10.15390/EB.2014.3632
Esteban-Cornejo, I., & Tejero-Gonzalez, C. M. (2015). Physical activity and cognition in adolescents: A systematic review. Journal of Science and Medicine in Sport, 18(5), 534–539. http://dx.doi.org/10.1016/j.jsams.2014.07.007
Facione, P. A. (1990). Critical thinking: A statement of expert consensus for purposes of educational assessment and instruction. Research findings and recommendations. American Philosophical Association.
Gönen, M., Ceyhan, M. A., Çakır, Z., Zorba, E., & Coşkuntürk, O. S. (2022). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin rekreasyon alanı kullanımlarına ilişkin engel ve tercihleri. The Online Journal of Recreation and Sports, 11(4), 59-76. https://doi.org/10.22282/ojrs.2022.109
Greenockle, K. M., Lee, A. A., & Lomax, R. (1990). The relationship between selected student characteristics and activity patterns in a required high school physical education class. Research Quarterly for Exercise and Sport, 61(1), 59–69. https://doi.org/10.1080/02701367.1990.10607478
Henriksen, P. W., Ingholt, L., & Rasmussen, M. (2016). Physical activity among adolescents: The role of various kinds of parental support. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 26(7), 770–778. https://doi.org/10.1111/sms.12531
Irani, T., Rudd, R., Gallo, M., Ricketts, J., Friedel, C., & Rhoades, E. (2007). Critical thinking instrumentation manual. Retrieved May 13, 2025, from http://aec.ifas.ufl.edu/abrams/step/ctmanual.pdf
Işık, H. (2010). High school students' critical reading levels and the relationship between critical reading level and critical thinking dispositions and reading frequency (Unpublished doctoral dissertation). Hacettepe University.
James, K. A., Stromin, J. I., Steenkamp, N., & Combrinck, M. I. (2023). Understanding the relationships between physiological and psychosocial stress, cortisol and cognition. Frontiers in Endocrinology, 14, 1085950. https://doi.org/10.3389/fendo.2023.1085950
Khavanin, A., Sayyah, M., Ghasemi, S., & Delirrooyfard, A. (2021). Correlations between critical thinking, self-esteem, educational status, and demographic information of medical students: A study from Southwestern Iran. Educational Research in Medical Sciences, 10(1), e116558. https://doi.org/10.5812/erms.116558
Kobayashi, M., Takakura, M., Asikin, Y., Ganaha, Y., Fujita, T., Yogi, Y., Kakazu, K., & Sasazawa, Y. (2016). Relationship between critical-thinking and decision-making in exercise and lifestyle in adolescents. European Journal of Public Health, 26(suppl_1), ckw175.110. https://doi.org/10.1093/eurpub/ckw175.110
Koek, M., Janssen, T., & Hakemulder, F. (2016). Literary reading and critical thinking: Measuring students' critical literary understanding in secondary education. Scientific Study of Literature, 6(2), 243–277. https://doi.org/10.1075/ssol.6.2.04koe
Koorts, H., Mattocks, C., Ness, A. R., Deere, K., Blair, S. N., Pate, R. R., & Riddoch, C. (2011). The association between the type, context, and levels of physical activity amongst adolescents. Journal of Physical Activity and Health, 8(8), 1057–1065. https://doi.org/10.1123/jpah.8.8.1057
Mota, J., Santos, M. P., & Ribeiro, J. C. (2008). Differences in leisure-time activities according to level of physical activity in adolescents. Journal of Physical Activity and Health, 5(2), 286–293. https://doi.org/10.1123/jpah.5.2.286
Öztürk, M. (2005). Üniversitede eğitim-öğretim gören öğrencilerde uluslararası fiziksel aktivite anketinin geçerliliği ve güvenirliği ve fiziksel aktivite düzeylerinin belirlenmesi. Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, (Tez Danışmanı: Prof. Dr. Melda Öztürk). Ankara.
Pepe, O. (2018). The impact of the creativity levels of the students who study at the school of physical education and sport on their critical thinking dispositions. Journal of Education and Learning, 7(5), 144–153. https://doi.org/10.5430/wje.v8n5p185
Petersen, A. C., & Crockett, L. J. (2017). Adolescent maturation and cognitive development. In L. Steinberg & S. M. Darling (Eds.), Adolescent development: An advanced textbook (7th ed., pp. 329–365). Routledge.
Pojskic, H., & Eslami, B. (2018). Relationship between obesity, physical activity, and cardiorespiratory fitness levels in children and adolescents in Bosnia and Herzegovina: An analysis of gender differences. Frontiers in Physiology, 9, 1734. https://doi.org/10.3389/fphys.2018.01734
Robson, N. (2023). Critical thinking for a global society: A holistic approach. Journal of Academic Perspectives, (1), 31–41.
Scott, S. K., & Saginak, K. A. (2016). Adolescence: Physical and cognitive development. In Counseling children and adolescents (pp. 199–215). Wiley. https://doi.org/10.1002/9781394258925.ch11
Siegel, H. (1980). Critical thinking as an educational ideal. The Educational Forum, 45(1), 7–23.
Skurvydas, A., Lisinskiene, A., & Lochbaum, M. (2021). Physical activity, stress, depression, emotional intelligence, logical thinking, and overall health in a large Lithuanian sample: Age and gender differences. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(23), 12809. https://doi.org/10.3390/ijerph182312809
Skurvydas, A., Lisinskiene, A., Majauskiene, D., Valanciene, D., Dadeliene, R., Fatkulina, N., & Sarkauskiene, A. (2022). Do physical activity, BMI, and wellbeing affect logical thinking? International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(11), 6631. https://doi.org/10.3390/ijerph19116631
Su, D. L. Y., Tang, T. C. W., Chung, J. S. K., & Lee, A. S. Y. (2022). Parental influence on child and adolescent physical activity level: A meta-analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(24), 16861. https://doi.org/10.3390/ijerph192416861
Vierra, R. W. (2014). Critical thinking: Assessing the relationship with academic achievement and demographic factors (Doctoral dissertation). University of Minnesota Digital Conservancy.
Wassenaar, T. M., & Williamson, W. (2020). A critical evaluation of systematic reviews assessing the effect of chronic physical activity on academic achievement, cognition, and the brain in children and adolescents. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 17, 79. https://doi.org/10.1186/s12966-020-00959-y
Xie, H., Scott, J. L., & Caldwell, L. L. (2018). Urban adolescents’ physical activity experience, physical activity levels, and use of screen-based media during leisure time: A structural model. Frontiers in Psychology, 8, 2317. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.02317
Yao, C. A., & Rhodes, R. E. (2015). Parental correlates in child and adolescent physical activity: A meta-analysis. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 12, 10. https://doi.org/10.1186/s12966-015-0163-y
Yel, K., Şencan, D., Güzel, S., & Erkılıç, A. O. (2024). Physical activity, nutrition, and healthy living. International Journal of Health, Exercise, and Sport Sciences (IJOSS), 1(3), 15-28. https://www.ijoss.org/Archive/ijoss-Volume1-issue3-02.pdf
Yuliawan, D., & Suherman, W. S. (2024). Structural analysis of physical activity, self-efficacy on academic achievement, and critical thinking abilities of elementary school children. Journal of Physical Education and Sports Science, 60, 1076–1083.
Zebroff, D., & Kaufman, D. (2017). Texting, reading, and other daily habits associated with adolescents' literacy levels. Education and Information Technologies, 22(5), 2197–2216. https://doi.org/10.1007/s10639-016-9544-3

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Egzersiz ve Spor Bilimleri (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Savaş Aydın
0000-0003-2224-3997
Türkiye

Mehmet Akarsu ^*
0000-0002-8149-801X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

20 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

30 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 3 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.71243/dksbd.1703026

IZ

https://izlik.org/JA42BG67RH

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Aydın, S., & Akarsu, M. (2025). Aktif Beden, Eleştirel Zihin: Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivite Düzeyleri ile Eleştirel Düşünme Arasındaki İlişkinin Demografik Temelli İncelenmesi. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi, 3(1), 149-164. https://doi.org/10.71243/dksbd.1703026

AMA

1.Aydın S, Akarsu M. Aktif Beden, Eleştirel Zihin: Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivite Düzeyleri ile Eleştirel Düşünme Arasındaki İlişkinin Demografik Temelli İncelenmesi. DEDE KORKUT SBD. 2025;3(1):149-164. doi:10.71243/dksbd.1703026

Chicago

Aydın, Savaş, ve Mehmet Akarsu. 2025. “Aktif Beden, Eleştirel Zihin: Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivite Düzeyleri ile Eleştirel Düşünme Arasındaki İlişkinin Demografik Temelli İncelenmesi”. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi 3 (1): 149-64. https://doi.org/10.71243/dksbd.1703026.

EndNote

Aydın S, Akarsu M (01 Haziran 2025) Aktif Beden, Eleştirel Zihin: Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivite Düzeyleri ile Eleştirel Düşünme Arasındaki İlişkinin Demografik Temelli İncelenmesi. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi 3 1 149–164.

IEEE

[1]S. Aydın ve M. Akarsu, “Aktif Beden, Eleştirel Zihin: Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivite Düzeyleri ile Eleştirel Düşünme Arasındaki İlişkinin Demografik Temelli İncelenmesi”, DEDE KORKUT SBD, c. 3, sy 1, ss. 149–164, Haz. 2025, doi: 10.71243/dksbd.1703026.

ISNAD

Aydın, Savaş - Akarsu, Mehmet. “Aktif Beden, Eleştirel Zihin: Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivite Düzeyleri ile Eleştirel Düşünme Arasındaki İlişkinin Demografik Temelli İncelenmesi”. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi 3/1 (01 Haziran 2025): 149-164. https://doi.org/10.71243/dksbd.1703026.

JAMA

1.Aydın S, Akarsu M. Aktif Beden, Eleştirel Zihin: Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivite Düzeyleri ile Eleştirel Düşünme Arasındaki İlişkinin Demografik Temelli İncelenmesi. DEDE KORKUT SBD. 2025;3:149–164.

MLA

Aydın, Savaş, ve Mehmet Akarsu. “Aktif Beden, Eleştirel Zihin: Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivite Düzeyleri ile Eleştirel Düşünme Arasındaki İlişkinin Demografik Temelli İncelenmesi”. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi, c. 3, sy 1, Haziran 2025, ss. 149-64, doi:10.71243/dksbd.1703026.

Vancouver

1.Savaş Aydın, Mehmet Akarsu. Aktif Beden, Eleştirel Zihin: Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivite Düzeyleri ile Eleştirel Düşünme Arasındaki İlişkinin Demografik Temelli İncelenmesi. DEDE KORKUT SBD. 01 Haziran 2025;3(1):149-64. doi:10.71243/dksbd.1703026