بررسی و تحلیل اشعار شهریار از منظر انسان شناسی در دوره معاصر

Öz

شهریار فارغ از قومیت و ملیت و به دور از دل بستگی به زبان مادری و رسمی خود و بدون بزرگنمایی لفظ و کلام و آرایش های آن، معانی متعالی انسانی را در قالب جهان بینی منحصر به خویش تعریف کرده و در جای جای اشعار خویش انسان به ماهو انسان را مخاطب خود قرار داده است. اشعار تعلیمی شهریار مملو از ویژگی های انسان کامل و مطلوب اوست که نه براي انـسان ايرانـي بلكه براي نوع بشري همچون آيينه اي در مـسير رشد و تكامـل اسـت. در اشعار شهریار به ویژگی هایی نظیر توجه به ابعاد معنوی و حوزه های متعـالي انـساني، تأكيد بر كسب علم و دانش، ترك دنيـاي فانی و نـاپايـدار ، بی اعتنایی به دنیا، دعوت به احسان و نيكي و نوع دوستي، دوری و اجتناب از ظلم، دعوت به صبر و شكيبايي، قناعت و فروتني، و... كه در لابلاي اشعار نغر او به فروانی دیده می شود. در اشـعار شـهريار سروده هايي وجود دارد كه حاوي نگرشهاي فلسفي و بینش عمیق او نسبت به تربیت و تقویت هویت انسانی است. اگر چه اشعار تعلیمی شاعر از لحـاظ هنـري و زيبـايي شـناختي به محکمی و صلابت غزلیات و قصاید پر مغز او نیست اما برای بررسی و تحلیل اندیشه شهریار این اشعار می توانند نمونه های بارز انديـشه و ديـدگاه شاعر نسبت به انسان کامل باشند. در این مقاله سعی بر آن است که از طریق بررسی و بازنمایی بخش عمده ای از اشعار شهریار، مصادیقی از نگرش او به انسان مطلوب بازخوانی و ارائه شود.

Anahtar Kelimeler

• شعر تعلیمی،
• شهریار،
• انسان شناسی

Destekleyen Kurum

دانشگاه آتاتورک

Etik Beyan

پیوست شده است

Teşekkür

از دست اندرکاران مجله تشکر می کنم

Şehriyar'ın Şiirlerinin Çağdaş Dönemde İnsan Bilimi Açısından İncelenmesi ve Analizi

Öz

Şehriyar, etnik köken ve milliyetten bağımsız olarak, ana dili ve resmî diline bağlı kalmadan, kelime ve ifadeleri abartmadan, süslemelerden uzak bir şekilde, yüce insani anlamları kendine özgü dünya görüşü çerçevesinde tanımlamış ve şiirlerinin her birinde “insanı insan olarak” muhatap almıştır. Şehriyar’ın eğitici şiirleri, onun ideal ve kâmil insan anlayışının özellikleriyle doludur; bu özellikler yalnızca İran insanı için değil, tüm insanlık için bir aynadır ve gelişim ile tekâmül yolunda rehberlik eder. Şiirlerinde; manevî boyutlara ve yüce insani alanlara dikkat, ilim ve bilgi edinmeye vurgu, fani ve geçici dünyadan uzaklaşma, dünyaya kayıtsızlık, iyilik ve hayırseverliğe davet, insan sevgisi, zulümden kaçınma, sabır ve tahammüle çağrı, kanaatkârlık ve tevazu gibi nitelikler sıkça görülmektedir. Şehriyar’ın şiirlerinde, insan kimliğinin eğitimi ve güçlendirilmesine dair felsefî bakış açıları ve derin görüşleri de yer almaktadır. Her ne kadar şairin eğitici şiirleri sanatsal ve estetik açıdan onun güçlü gazel ve kasideleri kadar sağlam olmasa da, Şehriyar’ın düşünce dünyasını incelemek ve analiz etmek için bu şiirler, onun kâmil insan anlayışına dair belirgin örnekler sunmaktadır. Bu makalede, Şehriyar’ın şiirlerinin önemli bir bölümünün incelenmesi ve yeniden yorumlanması yoluyla, onun ideal insana bakışının örnekleri ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Eğitici şiir
• Kâmil insan
• Şehriyar
• Antropoloji / İnsan bilimi
• Çağdaş dönem

A Study and Analysis of Shahriar's Poems from the Perspective of Anthropology in the Contemporary Era

Öz

Shahriar, regardless of ethnicity and nationality, detached from attachment to his mother tongue and official language, and without exaggeration of words or ornamental expressions, defines sublime human meanings within the framework of his unique worldview, addressing “human as human” throughout his poetry. Shahriar’s didactic poems are filled with the qualities of the perfect and ideal human being, which serve not only the Iranian individual but humanity as a whole, acting as a mirror on the path of growth and perfection. In his poetry, features such as attention to spiritual dimensions and exalted human domains, emphasis on acquiring knowledge and learning, renunciation of the transient and perishable world, indifference toward worldly matters, invitation to benevolence, kindness, and philanthropy, avoidance of oppression, encouragement of patience and perseverance, contentment and humility, and many other virtues are abundantly evident. Shahriar’s poems also contain philosophical perspectives and profound insights into the cultivation and strengthening of human identity. Although the poet’s didactic verses may not possess the same artistic strength and aesthetic firmness as his profound ghazals and qasidas, they nonetheless provide significant examples for examining and analyzing Shahriar’s thought, particularly his vision of the perfect human being. This article seeks to explore and represent a substantial portion of Shahriar’s poetry in order to present instances of his perspective on the ideal human.

Anahtar Kelimeler

• Didactic poetry
• Perfect man
• Shahriar
• Anthropology
• Contemporary era

Kaynakça

1. انوشه، حسن. (۱۳۷۶) . فرهنگ نامة ادب فارسي، مضامين و موضوعات ادب فارسي، تهران : وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي.
2. ايزد گشسب، اسدالله. (1378). جذبات الهيه(منتخبات كليات شمس الدين تبريزي)، تهران : انتشارات حقیقت.
3. ذوالفقاري، حسن. (۱۳۸۶). سرّ دلبران، معرفي چهره هاي ادبي معاصر ايران، تهران: مازيار.
4. رزمجو، حسین. (۱۳۶۹). شعر کهن در ترازوی نقد اخلاق اسلامی، مشهد: انتشارات آستان قدس.
5. سعادت، اسماعيل. (۱۳۸۴). دانشنامة زبان و ادبيات فارسي، تهران : فرهنگستان زبان و ادب فارسي.
6. سعدي شيرازي، مصلح الدين. (۱۳۶۸). گلستان به تصحيح غلامحسين يوسفي، چاپ اول، تهران : خوارزمي .
7. سودا گر، بابک. (1397 ).«من» رمانتیک در شعر شهریار، دوفصلنامۀ مطالعات ایران شناسی، زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آتاتورک، شمارۀ 8 . شفیعی کدکنی، محمدرضا.(1387). ادوار شعر فارسی، چاپ پنجم، تهران: سخن. شهريار، محمد حسين بهجت تبريزي. (۱۳۹۱). ديوان اشعار، تهران : انتشارات نگاه.
8. کاظم خانلو، ناصر و جاوید مهر، محمد. (۱۳۹۶). ارزش های اخلاقی در دیوان شهریار، فصلنامه مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه، دوره 3، شماره ۱. مشتاق مهر، رحمان. (۱۳۸۵). جنبة انساني و جهاني شعر شهريار، نامة پارسي، شماره 40.

9. مشتاق مهر، رحمان. (۱۳۹۹). صلح و دوستی در شعر شهریار، فصلنامه مطالعات شهریار پژوهی، سال ۷، شماره ۲۵.
10. مولوی، جلال الدین محمد بن محمد. (۱۳۸۵). شرح جامع مثنوی معنوی، تصحیح کریم زمانی، تهران : انتشارات اطلاعات ، دفتر اول.
11. نسفی، عزیزالدین.(1362). الانسان الکامل ، تصحیح و مقدمه فرانسوی از ماریژان موله، انتشارات طهوری، چاپ دوم.
12. یلمه ها، احمد رضا. ( ۱۳۹۶). پیام های جهانی شهریار، فصلنامه مطالعات شهریار پژوهی، سال ۴، شماره ۱۴.