Shem' u Parvane in the Diwan of Sheikh-ul-Islam Yahya

Öz

This study examines the motif of "shem' u pervane" (the candle and the moth), a prominent theme in Eastern and Classical Turkish literature as well as Sufi thought, through th e Divan of the 17th-century Ottoman poet Sheikh-ul-Islam Yahya. Drawing upon previous academic works on Persian Shem' u Pervane mathnawis and the works of poets such as Yunus Emre, Fuzuli, Baki, Nef'i, and Nedim, the author underscores the deep-rooted significance of this motif. Known for his fluent style, urban Turkish diction, and lyrical elegance as an Istanbul poet, Sheikh-ul-Islam Yahya frequently employed the concepts of candle and moth both individually and within compound terms or end-rhymes (redif). The text presents an alphabetical compilation of couplets and two specific ghazals centered on this theme, alongside their intra-lingual Turkish translations.

Anahtar Kelimeler

• Sheikh-ul-Islam Yahya
• Divan Literature
• Candle and Moth
• Classical Turkish Poetry
• Ghazal
• Sufism.

Şeyhülislam Yahya Divanında Şem’ u Pervane

Öz

Bu çalışmada, Doğu ve Klasik Türk Edebiyatı ile tasavvuf düşüncesinde sıklıkla işlenen "şem’ u pervane" (mum ile pervane böceği) motifi, 17. yüzyıl Osmanlı şiirinin önde gelen isimlerinden Şeyhülislam Yahya’nın Divanı çerçevesinde incelenmektedir. Yazar, önceden Farsça Şem’ u Pervâne mesnevileri ile Yunus Emre, Fuzûlî, Bâkî, Nef’î ve Nedîm gibi şairlerin eserleri üzerinde yaptığı çalışmalara dayanarak, bu temanın Türk ve Fars edebiyatındaki köklü yerini vurgulamaktadır. İstanbul şairi olarak dildeki akıcılığı, şuhluğu ve şehir Türkçesini kullanmasıyla tanınan Şeyhülislam Yahya'nın gazellerinde şem’ ve pervane kavramları tek başlarına, tamlama halinde veya redif olarak sıkça yer alır. Metinde, şairin bu motifleri kullandığı beyitler ile "Şem’iñ" ve "Pervâne" redifli gazelleri günümüz Türkçesine yapılan manzum/mensur içi çevirileriyle birlikte alfabetik düzende derlenip sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Şeyhülislam Yahya
• Divan Edebiyatı
• Şem’ u Pervane
• Klasik Türk Şiiri
• Gazel
• Tasavvuf.

Kaynakça

1. Bâkî. Bâkî Divanı. Haz. Mehmet Kanar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
2. Fuzûlî. Fuzûlî Divanı. Haz. Mehmet Kanar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
3. Kanar, Mehmet. Arap Harfli Alfabetik Osmanlı Türkçesi Sözlüğü. İstanbul: Say Yayınları, 2012.
4. Kanar, Mehmet. Büyük Farsça Türkçe Sözlük. İstanbul: Say Yayınları, 2016.
5. Kanar, Mehmet. Farsça Şem’ u Pervâne Mesnevileri. (Doçentlik Tezi).
6. Kanar, Mehmet. Şeyhülislam Yahya Divanı. İstanbul: Ayrıntı Yayınları (Baskıda).
7. Nedîm. Nedîm Divanı. Haz. Mehmet Kanar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
8. Nef’î. Nef’î Divanı. Haz. Mehmet Kanar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.

9. Şeyhülislâm Yahya. Divan-ı Yahya. Haz. İbnülemin Mahmud Kemal. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1334 (1916).
10. Yunus Emre. Yunus Emre Divanı. Haz. Mehmet Kanar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.