An Analysis of Role Model Teacher Perceptions from Student, Teacher, and Parent Perspectives

Öz

Abstract: This study aims to examine the perceptions, expectations, and experiences of teachers, students, and parents; who are the primary stakeholders of the education system, regarding the concept of the “role model teacher.” Employing a basic qualitative research design, data were collected through semi-structured interviews. The study group consisted of a total of 16 participants, including 6 teachers, 5 parents, and 5 students, selected using maximum variation sampling. The thematic analysis of the data revealed that perceptions of the role model teacher are grounded not primarily in academic competence, but rather in values such as trust, fairness, and character. Findings indicate that teachers are perceived beyond their instructional role in the classroom and are frequently described as a “life guide” or a “secondary parent.” The study also identified notable differences in expectations among stakeholder groups. While teachers and parents tend to define role modeling largely in terms of institutional representation, appearance, and protectiveness, students emphasize sincerity, effective communication, and vision. Furthermore, the findings suggest that in the context of digitalization, teachers need to be proficient in the language and culture of “digital natives” in order to maintain their authority. However, attempts to gain popularity on social media platforms were identified as a potential risk to professional dignity and occupational respectability. In conclusion, the study demonstrates that role modeling is a multidimensional area of responsibility operating through the hidden curriculum and emotional bonds, extending beyond school boundaries to encompass out-of-school life and digital environments.

Anahtar Kelimeler

• Role model teacher
• Student perception
• Parent expectations
• Hidden curriculum

Rol Model Öğretmen Algısının Öğrenci, Öğretmen ve Veli Bakış Açısıyla İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, eğitim sisteminin temel paydaşları olan öğretmen, öğrenci ve velilerin “rol model öğretmen” kavramına yönelik algılarını, beklentilerini ve deneyimlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Temel nitel araştırma deseninin kullanıldığı çalışmada, veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Çalışma grubu, maksimum çeşitlilik örneklemesi ile belirlenen 6 öğretmen, 5 veli ve 5 öğrenci olmak üzere toplam 16 katılımcıdan oluşmaktadır. Elde edilen verilerin tematik analizi sonucunda, rol model öğretmen algısının akademik yetkinlikten ziyade “güven, adalet ve karakter” üzerine temellendiği; öğretmenin sınıf içi öğretici rolünün ötesinde “hayat rehberi” ve “ikincil ebeveyn” olarak nitelendirildiği görülmüştür. Araştırmada, paydaşlar arasında beklenti açısından belirgin farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenler ve veliler rol modelliği ağırlıklı olarak “kurumsal temsil, kılık-kıyafet ve koruyuculuk” ekseninde tanımlarken; öğrencilerin “samimiyet, etkili iletişim ve vizyon” odaklı bir yaklaşım sergilediği belirlenmiştir. Ayrıca dijitalleşme sürecinde öğretmenin otoritesini koruması için “dijital yerlilerin” diline hâkim olması gerektiği, ancak sosyal medyadaki “fenomenleşme” çabalarının mesleki saygınlık açısından bir risk alanı oluşturduğu saptanmıştır. Sonuç olarak rol modelliğin; “gizli müfredat” ve “duygusal bağ” üzerinden işleyen, okul dışı yaşamı ve dijital platformları da kapsayan çok boyutlu bir sorumluluk alanı olduğu bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Rol model öğretmen
• Öğrenci algısı
• Veli beklentileri
• Gizli müfredat

Kaynakça

1. Arabacı, İ. B., ve Polat, M. (2013). Dijital yerliler, dijital göçmenler ve sınıfyönetimi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(47), 11-20.
2. Arı, B. (2021). Dede Korkut kitabına eğitim ve çocuk eğitimi açısından bir bakış. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(47), 56–68.
3. Arslan, E. ve Aslanargun, E. (2024). Velilerin okuldan ve öğretmenlerden beklentileri. Educational Academic Research, 52, 83-106. https://doi.org/10.33418/education.1421873
4. Arslan, R. ve Pekşen Akça, R. (2012). Çocukların eğitiminde rol model oluşturacak olan eğitimci ve usta öğretici adaylarının beslenme alışkanlıkları. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8, 101-119.
5. Atli, A. ve Gür, S. H. (2019). Lise öğrencilerinin meslek tercihleri ve bu tercihlerine etki eden faktörler. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 2(1), 32–53.
6. Atmaca, T. (2020). Öğretmenlerin toplumsal saygınlık ve imajlarına olumsuz etki eden faktörlerin incelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 34(1), 152–167. https://doi.org/10.33308/26674874.2020341165
7. Atmaca, T., Yıldırım, E. ve Öntaş, T. (2021). Kamuya açılan sınıf: Mesleki mahremiyet ve uzaktan eğitimde gözetlenme. OPUS International Journal of Society Researches, 18(Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 5004-5032. https://doi.org/10.26466/opus.896351
8. Ayan, A. (2015). Orhun abidelerindeki liderlik ve yönetim anlayışının değerlendirilmesi. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 49, 305–317.

9. Aydın, A. R. (2009). Öğretmen – öğrenci ilişkilerinde empati ve öğretmenlerin rol modelliği üzerine. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 9(1), 75-83.
10. Ayvaz, K. M. ve Harmankaya, H. (2021). Öğretmenlerin gömlek satın alma davranışları ve gömleklere yönelik geri dönüşüm konusundaki görüşleri: Konya örneği. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(4), 1555–1566. https://doi.org/10.32709/akusosbil.896617
11. Babayiğit, Ö. (2018). Velilerin sınıf öğretmenlerine bakış açılarının incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(1), 42–58. https://doi.org/10.31592/aeusbed.407100
12. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice-Hall.
13. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
14. Bandura, A. (1989). Social cognitive theory. In R. Vasta (Ed.), Annals of child development. Vol. 6. Six theories of child development (pp. 1-60). JAI Press.
15. Bandura, A. (1994). Self-efficacy. In V. S. Ramachaudran (Ed.), Encyclopedia of human behavior (Vol. 4, pp. 71–81). Academic Press.
16. Bandura, A. (2001). Social cognitive theory: An agentic perspective. Annual Review of Psychology, 52, 1-26.
17. Başaran, İ. E. (2013). Eğitim bilimine giriş (2. baskı). Siyasal Kitabevi.
18. Cincioğlu, O. (2011). Eğitimde gizli müfredat ve öğretmen ilişkisi. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 15 (2011-1), 49-59.
19. Creswell, J. W. (2025). Nitel araştırma yöntemleri (Gözden geçirilmiş 7. Baskı). Siyasal Kitabevi.
20. Çimen, B. ve Hangül, Ş. (2021). Digital immigrant teachers’ perceptions about digital native students: an ınvestigation into turkish school context. European Journal of Education and Psychology, 14(2), 1-21
21. Demir, E. ve Köse, M. (2016). Öğretmenlerin rol modelliği hakkında öğretmen görüşleri. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 53, 38-57.
22. Demirel, Ö. ve Kaya, Z. (Ed.). (2017). Eğitim bilimine giriş (13. Baskı). Pegem Akademi.
23. Erdem, A. R. ve Altunsaray, M. (2016). Eğitimde niteliği belirleyen önemli bir etken: Eğitim etiği. The Journal of Academic Social Science, 4(23), 21-30. https://doi.org/10.16992/ASOS.1055
24. Erol, O., Özaydın, B. ve Koç, M. (2010). Sınıf yönetiminde karşılaşılan olaylar, öğretmen tepkileri ve öğrenciler üzerindeki etkileri: unutulmayan sınıf anılarının analizi. Kuram Ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 1(1), 25-47.
25. Fox, A. ve Bird, T. (2017). The challenge to professionals of using social media: Teachers in England negotiating personal-professional identities. Education and Information Technologies, 22(2), 647-675. https://doi.org/10.1007/s10639-015-9442-0
26. Güven, U. ve Sezer, B. B. (2020). Velilerin öğretmenler üzerindeki baskılarının öğrenci başarısı üzerine etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(3), 1380-1399.
27. Halstead, J. M. (2013). Değerlerin gizli müfredat aracılığıyla öğrenilmesi. İçinde R. Kaymakcan vd. (Ed.), Değerler ve eğitimi uluslararası sempozyumu II (ss. 37–56). Dem Yayınları.
28. Hargreaves, A. (1998). The emotional practice of teaching. Teaching and Teacher Education, 14(8), 835–854. https://doi.org/10.1016/S0742-051X(98)00025-0
29. İbn Mâce, E. A. M. (2017). es-Sünen (Y. Hasan vd., Tahk.). Müessesetü’r-Risâle. (Orijinal eser 1438). Karaboğa, M. T. (2019). Lise öğrencilerinin rol model tercihlerine ilişkin bir çalışma. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(2), 363–391. https://doi.org/10.17860/mersinefd.537859
30. Kara Gömeç, G. ve Çelik, Y. (2025). Sınıf öğretmenlerinin görüşlerine göre helikopter anne-baba davranışlarının çocuklarının eğitim sürecine yansımalarının incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 26(2), 129-145. https://doi.org/10.12984/egeefd.1589499
31. Karakoyunlu, B. (2024). Öğretmenlik mesleğinin itibarı: Fenomenolojik bir araştırma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 13(3), 1674-1695.https://doi.org/10.15869/itobiad.1523969
32. Kasapoglu, H. (2020). Status of teaching profession from the perspective of the teachers. Eurasian Journal of Educational Research, 20(87), 119-136.
33. Kılıç, E. (2016). Platon’un Devlet diyaloğu bağlamında eğitim anlayışı. Felsefe Arkivi, 45(2), 67–84.
34. Kıral, B. (2018). Ortaokul öğrencilerinin görüşlerine göre sınıf rehber öğretmenlerinin özel hayatın gizliliği bakımından değerlendirilmesi. Kastamonu Education Journal, 26(2), 451-459. https://doi.org/10.24106/kefdergi.389807
35. Koç, M. (2024). İnsan-ı kâmil modeli olarak Hz. Muhammed’in (sav) örnek şahsiyeti. Tanım Tenkit Teori, 3, 36–48. https://doi.org/10.5281/zenodo.13883854
36. Koç, R. (2016). Göktürk Kitabeleri’ndeki dil ve anlatımın günümüz öğretim ilke ve yöntemleri açısından incelenmesi. Turkish Studies, 11(3), 1559–1582.http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9229
37. Lincoln, Y. S. ve Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
38. Macit, Y. (2016). Rol model olarak Hz. Muhammed (s.a.v.). Feyz Dergisi, 297, 20–25.
39. Martin, C. A. ve Bush, A. J. (2000). Do role models influence teenagers' purchase intentions and behavior? Journal of Consumer Marketing, 17(5), 441-454. https://doi.org/10.1108/07363760010341081
40. Meriç, E. ve Erdem, M. (2023). Öğretmenlerde sabır ve tükenmişlik ilişkisi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 51–83. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1204194
41. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık. Mutter, F. ve Pawlowski, T. (2014). Role models in sports – Can success in professional sports increase the demand for amateur sport participation? Sport Management Review, 17(3), 324–336. https://doi.org/10.1016/j.smr.2013.07.003
42. Özdemir, T. Y. ve Orhan, M. (2019). Öğretmenlerin “öğretmenlik mesleğinin imajı” hakkındaki görüşleri. Trakya Eğitim Dergisi, 9(4), 824-846. https://doi.org/10.24315/tred.532641
43. Öztürk, E. ve Öztabak, M. Ü. (2024). 8. sınıf öğrencilerinin rol model aldıkları öğretmen özellikleri. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(153), 241–254. https://doi.org/10.29228/ASOS.75852
44. Pala, A. (2025). Karakter ve değer eğitiminde rol model olarak öğretmen. International Journal of Social and Humanities Sciences Research,12 (121),1597-1601.
45. Palalar Alkan, D. (2019). Çalışan motivasyonuna yeni bir bakış açısı: Pygmalion etkisi. İş'te Davranış Dergisi, 4(1), 1-10.https://doi.org/10.25203/idd.476845
46. Patton, M.Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (3.Baskı). Pegem Akademi.
47. Prensky, M. (2001). Digital natives, digital immigrants part 1. On the Horizon, 9(5), 1–6.
48. Saylık, A., ve Tuaç, S. (2021). Velilerin gözüyle ideal sınıf öğretmeni. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(19), 44–61.
49. Sevim, E. (2024). Influencerların Z kuşağı tarafından rol model alınma davranışına etkileri [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
50. Sürücü, A. ve Ünal, A. (2018). Öğrenci motivasyonunu etkileyen öğretmen davranışları. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 8(14), 253 – 295. https://doi.org/10.26466/opus.404122
51. Taneri, P. O. ve Mehmet Mahsun, A. (2015). Öğrencilere getirilen kılık kıyafet serbestliğinin okul bileşenleri gözünden incelenmesi. Ankara Örneği. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 49, 32–60.
52. Tezcan, M. (1985). Eğitim sosyolojisi (4. baskı). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları. Tezcan, M. (2003). Gizli müfredat eğitim sosyolojisi açısından bir kavram çözümlemesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(1).
53. Tonga, D. (2017). Rol model olarak sosyal bilgiler öğretmeni. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 17-30.
54. Tunç Şahin, C., Turan, S. ve Karadeniz, O. (2021). X, Y ve Z kuşaklarının eğitim, öğretmen, öğrenci algıları. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(43), 6295–6327. https://doi.org/10.26466/opus.948789
55. Ural, A. (2024). Öğretmen rollerinin özellikleri üzerine bir çözümleme. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(1), 687-711. https://doi.org/10.37217/tebd.1396521
56. Ünal, A. (2024). Antikçağda çocuk, çocukluk ve eğitim. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(2), 1340–1364.
57. Ünsal, S., Ağçam, R. ve Korkmaz, F. (2017). Exploring teaching profession from a sociological perspective: Evidence from Turkey. Universal Journal of Educational Research, 5(5), 874-880. DOI: 10.13189/ujer.2017.050519
58. Yancey, A. K. (1998). Building positive self-image in adolescents in foster care: The use of role models in an interactive group approach. Adolescence, 33(130), 253–267.
59. Yasa, Y. A., Kuş, A. S., ve Sayan, N. (2022). Yeni tüketiciler olarak dijital yerliler: Z kuşağında rol modelin davranışsal niyete etkisi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 18(3), 929–955. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1011812
60. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin.
61. Yılmaz, M. (2009). Öğrenme ve bilgi ilişkisi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(1), 173–190.
62. Yurdakal, İ. H. (2019). Öğretmen adaylarının meslek seçimi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 8(2), 1205–1221.
63. Zeki, K. (2022). Öğretmenlerin mesleki hatalarının pedagojik yansımaları. Asian Journal of Instruction, 10(2), 57–77. https://doi.org/10.47215/aji.1176977
64. Zümrütkal, S. ve Arslantaş, H. A. (2021). Değer eğitimi perspektifinde öğretmen rolü. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 50, 240–253. https://doi.org/10.17498/kdeniz.936376