PATLATMA KAYNAKLI YERSARSINTISI ÖLÇÜM SONUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ
Öz
A~lk ocaklarda yapilan patlatma faaliyetleri sirasmda ortaya cikan bashca cevresel sorunlar yer sarsmnsi, hava soku ve kaya firlamasidrr. Bu tur sorunlar bazi kosullar altinda ~evre yaprlar uzerinde hasara neden olabildikleri gibi, patlatmah kazi
~all~malanmn yurutuldugu yerlerin yakmmda yasayan sakinlerle de sUrekli
anlasmazhklann kaynagt olabilirler. Bu nedenle; bu tur olumsuz etkileri en aza
indirecek ve Uretim hedeflerini aksatmayacak kontrollu bir patlatma modelinin ortaya konulmasi icin, patlatma sonucu olusacak yer sarsmnsmm tahrninine yonelik
~all~malar buyuk onern tasimaktadir. Bu ~all~mada, Arakli- Tasonu kalker ocagmda Uretim esnasmda patlatmadan kaynaklanan titresirnlerin ~evredeki okul, carni, tarihi eser ve evlere olan etkileri arasnnlrrusnr. Bu kapsamda, halen uygulanan basamakh
dusey delik patlatma kazi modeli incelenmis ve gerceklestirilen basamakh atimlara eslik edilerek yersarsrnnsi sinyalleri ol~UlmU~ttir. Yapilan istatistiksel analizler
neticesinde, patlatma sonrasi a~lga cikacak titresirnlerin onceden tahrninine yonelik istatistiksel esitlik 0.71 kararhhk katsayrsi ile bulunmustur. Her basamakta yapilan
atimlar ve her istasyonda olculen atrrnlar ayn ayn degerlendirildiginde daha yuksek kararhhk katsayrlan elde edilrnistir. Elde edilen esitlik kullandarak bundan sonra bu bolgede yapilacak patlatmalar icin kilavuz gorevi gorecek bir olcekli mesafe tablosu
olusturulmus ve patlatmadan kaynaklanan cevresel etkilerin en aza indirilrnesi ile
patlatma kosullanrun iyilesnrilmesi amaclanrrusnr. Attmlar sonucu olusan
titresirnlerin frekans degerlerinin %2.63'nUn 5-12 Hz arasmda, %78.95'inin 13-40
Hz arasmda, %18.42'sinin ise 40 Hz den daha yuksek oldugu gorulrnustur, TUm hava
soku kayitlan gurultuden rahatsiz olma seviyesi olan 140 dB degerinden dusuk
~lklTIl~tlr. Elde edilen verilerden maksimum parcacik hizmm gecikme basma kullarulan patlayrci rniktanmn artmasi ile yukseldigi, uzakhgm artrnasiyla dU~tUgU gorulrnustur. Aynca yapilan 38 adet OI~Um sonucuna gore srrasi ile "ppy-tvrne",
"Pl'V -Yer Degisrirme" ve "Frekans- Yer Degistirme" arasmdaki ilişki degerlendirilmisrir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- [1] Er\lkdl, B., Kesimal, A., Yilmaz, E., Kaya, R., Bafra Yiiresi Titrekkaya Mevkii Tasocaginin Uretiminde Patlatmadan Kaynaklanan Titresimlerin Bolgedeki Tarihi Yaptlar Uzerindeki Etkisinin Belirlenmesi, 3. Ulusal Kirmatas Sempozyumu, Istanbul, (2003),221-229.
- [2] Kaya, R., Kesimal, A., Yilmaz, E., En;lkdl, B., A Review of Environmental Effects Resulting From Quarry Blasting, 3rd Intern. Conference SGEM 2003, Modem Man. of Mine Producing, Geology and Environ. Protection, Bulgaria, (2003) 87-96.
- [3] Kahriman, A., Gorgun, S., Karadogan, A., Tuncer, G., A~lk Ocak Basamak Patlatmalanndan Kaynaklanan Yer Sarstnttsi Hizitun Tahmini: Can Linyit Isletmesi'nde Ornek Bir Caltsma, Turkiye 17. Uluslar arasi Madencilik Kongresi ve Sergisi - TUMAKS 2001, Ankara, (2001) 29-38.
- [4] Esen, S., Bilgin, H.A., Evaluation of Blast Vibrations From Sekkoy Surface Coal Mine in Turkey, Proceedings of 2ih Annual Conference on Explosives and Blasting Techniques, Editor: P.Sterk, International Society of Explosive Engineers Orlando, Florida, USA, (2001) 313-327.
- [5] Dowding, C.H., Blast Vibration Monitoring and Control,Prentice-Hall, (1985), 297 pages.
- [6] Siskind, D. E., Stagg, M.S., Kopp, r.w., Dowding, C.H.,Structure Response and Damage Produced by Ground Vibration from Surface Mine Blasting, RI 8507, Bureau of Mines, (1980), 74pages.
- [7] Anonim, Explosives ill Opencast Minig, (1975).
- [8] Bilgin, H.A, Esen, S., ve KIll~, M., Patlatma Kaynakli Yer Sarstnttlaruun Binalar Urerindeki Etkisi ve Biiyiitme Faktoriiniin Onemi, 16. Madencilik Kongresi, Ankara, (1999) 25-32.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Mühendislik
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
15 Aralık 2004
Gönderilme Tarihi
15 Eylül 2004
Kabul Tarihi
11 Kasım 2004
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2004 Sayı: 007