VERGİLER VE ÖZEL TÜKETİM HARCAMALARI İLİŞKİSİ: YÜKSELEN EKONOMİLER VE TÜRKİYE İÇİN NEDENSELLİK ANALİZİ

Yıl 2025, Sayı: 16, 193 - 203, 30.12.2025

Yusuf Burak İnce , Ersin Nail Sağdıç

https://doi.org/10.58627/dpuiibf.1833146

Öz

Literatürde günümüze kadar vergi türleri ve özel tüketim harcamaları arasındaki ilişki her zaman dikkat çekmiştir. Bu çalışmada vergi türleri ve özel tüketim harcamaları arasındaki nedensellik ilişkisi araştırılması amaçlanmıştır. Buradan hareketle bu çalışmada 1995-2022 yılları arasında vergi türlerinden gelir vergisi ve harcama vergisi ile özel tüketim harcamaları arasındaki nedensellik ilişkisi seçilmiş yükselen ekonomiler ve Türkiye örnekleminde panel veri yöntemiyle araştırılmıştır. Konya (2006) Bootstrap Nedensellik Test sonuçları gelir vergisinden özel tüketim harcamalarına doğru Güney Afrika ve Tayland için tek yönlü Filipinler için ise çift yönlü nedensellik ilişkisi olduğunu göstermektedir. Harcama vergileri açısından değerlendirildiğinde, Güney Afrika, Şili ve Tayland için çift yönlü nedensellik ilişkisi, Polonya ve Türkiye’de ise harcama vergilerinden özel tüketim harcamalarına doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Sonuçlar panel geneli değerlendirildiğinde; gelir vergisinden özel tüketim harcamalarına tek yönlü nedensellik ilişkisi, harcama vergisi ve özel tüketim harcamaları arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Gelir Vergisi , Harcama Vergisi , Servet Vergisi , Özel Tüketim Harcamaları , Panel Veri Analizi

THE RELATIONSHIP BETWEEN TAXES AND PRIVATE CONSUMPTION EXPENDITURES: A CAUSALITY ANALYSIS FOR EMERGING ECONOMIES AND TÜRKİYE

Öz

The relationship between tax types and private consumption expenditures has long attracted attention in the literature. The aim of this study is to investigate the causality relationship between tax types and private consumption expenditures. Accordingly, this study analyzes the causality relationship between income tax and expenditure tax—as tax types—and private consumption expenditures in selected emerging economies and Türkiye for the period 1995–2022 using the panel data method. The results of Konya (2006) Bootstrap Causality Test indicate a unidirectional causality running from income tax to private consumption expenditures for South Africa and Thailand, while a bidirectional causality relationship exists for the Philippines. Regarding expenditure taxes, a bidirectional causality relationship was detected for South Africa, Chile, and Thailand, whereas a unidirectional causality running from expenditure taxes to private consumption expenditures was found in Poland and Türkiye. When the results are evaluated for the overall panel, a unidirectional causality relationship from income tax to private consumption expenditures and a bidirectional causality relationship between expenditure taxes and private consumption expenditures was found.

Anahtar Kelimeler

Excise Tax , Income Tax , Wealth Tax , Private Consumption Expenditure , Panel Data Analysis

Kaynakça

• Alm, J. & El-Ganainy, A. (2013). Value-Added Taxation And Consumption. International Tax and Public Finance, 20, 105-128.
• Alwagdani, O. (2014). The Asymmetric Effects of Fiscal Policy Shocks on Private Consumption in Saudi Arabia. European Scientific Journal, 10(4), 1857-7781.
• Andrikopoulos, A. A., Brox, J.A. & Georgakopoulos T.A. (1993). A Short-run Assessment of the Effects of VAT on Consumption Patterns: The Greek Experience. Applied Economics, 25(6), 617–626.
• Arslan, K. E. & Karabulut, K. (2022). Vergi Politikalarının Makroekonomik Etkisine İlişkin Yayınların Bibliyometrik Analizi. Journal of Business and Communication Studies, 1(2), 117-129.
• Atılgan, H. (2004). Vergilemenin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkileri: Türkiye’deki Durumun Analizi (1. Basım). Ankara: T.C. Maliye Bakanlığı Yayınları.
• Atkinson A. B. & Stiglitz J. E. (2015). Kamu Ekonomisi Dersleri: Güncellenmiş Baskı (1. Basım). New Jersey: Princeton Üniversitesi Yayınları.
• Avcı O. & Demirci Z. (2017). Türkiye’de Günah Vergisi Olarak ÖTV III Sayılı Listenin İncelenmesi. Maliye Araştırmaları – 1, 47-60.
• Blanchard, O. & Perotti. R. (2002). An Empirical Characterization of the Dynamic Effects of Changes in Government Spending and Taxes on Output. Quarterly Journal of Economics, 117, 1329–1368.
• Breusch, T. S. & Pagan, A. R. (1980). The Lagrange Multiplier Test and Its Applications to Model Specification in Econometrics. The Review of Economic Studies, 47(1), 239-253.
• Chaloupka, F. J., Grossman, M. & Saffer, H. (2002). The effects of price on alcohol consumption and alcohol-related problems. Alcohol Research and Health, 26(1), 22-34.
• Çetin, M. & Özkan, E. (2018). Türkiye’de Vergi-Tüketim İlişkisi: Alkol ve Tütün Ürünlerine Yönelik Bir Saha Araştırması. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(40), 271-288.
• Edizdoğan, N. & Çelikkaya, A. (2022). Vergilerin Ekonomik Analizi (3. Basım). Bursa: Ekin Yayınevi. Erginay, A. (2010). Kamu Maliyesi (18. Basım). Ankara: Seçkin Yayınevi.
• Giavazzi, F. & Pagano, M. (1995). Non-Keynesian Effects of Fiscal Policy Changes: International Evidence and The Swedish Experience. NBER Working Paper Series, No:5332.
• Giray, F., Koban, E. & Gerçek, A. (1998). Avrupa Birliği ve Türkiye’de Yatırımlara ve İhracata Yönelik Vergi Teşvikleri ve Karşılaştırmalı Değerlendirilmesi (1. Basım). Bursa: Minevra Ofset.
• Hammour, H. & Mckeown, J. (2022). An empirical study of the impact of VAT on the buying behavior of households in the United Arab Emirates. Journal of Accounting and Taxation, 14(1), 21-29.
• Heim, B. T. (2007). The Effect of Tax Rebates on Consumption Expenditures: Evidence From State Tax Rebates. National Tax Journal, 60(4), 685-710.
• Karaca, C. (2021). Kamu Maliyesi (1. Basım). Bursa: Ekin Yayınevi.
• Karakoç, Y. (2015). Vergi Gelirlerinin Kamu Giderlerinin Karşılığı Olması İlkesi. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 21(2), 413-456.
• Keskin, N. (2018). Servet Üzerinden Alınan Vergilerin Genel Bütçe Vergi Gelirleri İçindeki Paysal Gelişimi (2006-2016). Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 2(4), 32-42.
• Kılcı, K. K. (2019). Vergi Harcamalarının Gelir Dağılımı Üzerine Etkileri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas.
• Kızılot, Ş. & Durmuş, M. (2001). Kriz Döneminde Vergi Politikası Nasıl Olmalı?. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(2), 159-176.
• Kónya, L. (2006). Exports and growth: Granger causality analysis on OECD countries. Economic Modelling, 23(6), 978–992.
• Matsuzaki, D. (2003). The Effects of a Consumption Tax on Effective Demand Under Stagnation. The Japanese Economic Review, 54(1), 101-118.
• Miki, B. (2011). The Effect of the VAT Rate Change on Aggregate Consumption and Economic Growth. Columbia University Working Paper Series, No: 297.
• Nadaroğlu, H. (1996). Kamu Maliyesi Teorisi (9. Basım). Beta Basım: İstanbul.
• Nyiputen, R. I. & Abijia, O. P. (2022). Impact of Value Added Tax on Private Consumption Expenditure on Manufactured Goods in Nigeria. International Journal of Multidisciplinary Innovative Research, 3(1), 14-24.
• Oseni, I. O. (2015). Fiscal Policy Shocks and Private Consumption in Nigeria: Blanchard-Perotti (2002) Approach. Erişim Adresi: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3166615
• Öz, E., Kutbay, H. & Buzkıran, D. (2014). Türk Servet Vergisi Sistemine Modern Bir Yaklaşım. Gümrük ve Ticaret Dergisi, 4, 86-99.
• Pesaran, M. H., Ullah, A., & Yamagata, T. (2008). A bias‐adjusted lm test of error cross‐section independence. The Econometrics Journal, 11(1), 105-127.
• Peseran, M. H., & Yamagata, T. (2008). Testing slope homogeneity in large panels. Journal of Econometrics, 142, 50-93.
• Sağdıç, E. N. & Aydın, D. (2021). Dolaylı ve Dolaysız Vergiler ile Ekonomik Büyüme Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği (2006-2018). International Journal of Public Finance, 6(1), 21-46.
• Sani, İ. & Sani, A. B. (2021). Effect of Value Added Taxes On Savings in Nigeria. Quest Journal of Research in Business and Management, 9(5), 34-42.
• Schclarek Curutchet, A. (2003). Fiscal Policy and Private Consumption in Industrial and Developing Countries. Lund University Department of Economics Working Papers Series, No:20.
• Schclarek, A. (2007). Fiscal Policy and Private Consumption in Industrial and Developing Countries. Journal of Macroeconomics, 29, 912–939.
• Sun, S. & Lv, P. (2023). The role of tax regulation on private consumption: An analysis based on China's Tax System Structure. Erişim Adresi: https://www.researchsquare.com/article/rs-3323328/v1.
• Şen, H. & Kaya, A. (2016). Taxes and Private Consumption Expenditures: A Component-Based Analysis For Turkey. Turkish Studies, 17(3), 474-501.
• Şener, O. (1995). Kişisel Gelir Vergisi (1. Basım). Eskişehir: Açık Öğretim Fakültesi Yayını.
• Türk, İ. (1988). Maliye Politikası (7. Basım). Ankara: Sevinç Yayınları.
• Tüzün, O., Ekinci, R. & Karabulut, Ş. (2018). Kamu Harcamaları ve Vergi Gelirlerinin Ekonomik Konjonktür Üzerindeki Etkisi: Türkiye Üzerine Bir Uygulama. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 13(2), 45-54.
• Usman, I. C. (2018). The Effect of Consumption Tax on Household’s Standard of Living in Nigeria (A Disaggregated Analysis). Lafia Journal of Economics and Management Sciences, 3(1), 22-22.
• Yıldız, F. & Sandalcı, U. (2016). Vergilerin Özel Tüketim Harcamaları Üzerindeki Etkisine Yönelik Bir Uygulama: OECD Ülkeleri Örneği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(7), 1916-1932.
• Yuchan, Z. (2014). The Effect of Fiscal Policy on Private Consumption in China (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). University of Macau Faculty of Social Sciences Department of Economics, China.