ARUSHA DEKLARASYONU VE UJAMAA: AFRİKA’DA ALTERNATİF BİR KALKINMA MODELİ

Yıl 2025, Sayı: 16, 204 - 209, 30.12.2025

Cantürk Caner , Eray Çakır

https://doi.org/10.58627/dpuiibf.1835401

Öz

Bu çalışma, 1967 yılında Tanzanya’da ilan edilen Arusha Deklarasyonu ve onun temelini oluşturan Ujamaa sosyalizmini Afrika kalkınma düşüncesi bağlamında incelemektedir. Arusha Deklarasyonu, bağımsızlık sonrası dönemde Afrika’nın sömürge mirasıyla hesaplaşarak ekonomik bağımsızlığı tesis etmeyi hedefleyen özgün bir kalkınma manifestosu olarak değerlendirilmiştir. Julius Nyerere’nin öncülüğünde şekillenen bu model, Batı tipi kapitalist kalkınma anlayışına karşı, topluluk temelli üretim, eşitlikçi paylaşım ve ulusal öz yeterlilik ilkelerine dayanmıştır. Çalışmada, Ujamaa’nın ideolojik temelleri, uygulama süreçleri ve sosyo-ekonomik sonuçları analiz edilmiştir. Ayrıca Tanzanya’nın tarım politikaları, kooperatifleşme deneyimleri ve kırsal kalkınma projeleri üzerinden modelin başarı ve sınırlılıkları tartışılmıştır. Elde edilen bulgular, Ujamaa’nın kısa vadede ekonomik verimlilik açısından sınırlı sonuçlar üretmesine karşın, uzun vadede Afrika’da özgün ve bağımsız kalkınma arayışlarına ilham veren bir örnek teşkil ettiğini göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, Afrika’da alternatif kalkınma modellerinin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda kültürel ve toplumsal özgünlük temelinde de değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Arusha Deklarasyonu , Ujamaa , Tanzanya , Afrika Sosyalizmi , Alternatif Kalkınma Modeli

THE ARUSHA DECLARATİON AND UJAMAA: AN ALTERNATİVE DEVELOPMENT MODEL İN AFRİCA

Öz

This study examines the Arusha Declaration of 1967 and its ideological foundation, Ujamaa socialism, within the framework of African development thought. The Arusha Declaration is evaluated as an original development manifesto that sought to establish economic independence in postcolonial Africa by confronting the legacy of colonialism. Under the leadership of Julius Nyerere, Ujamaa emerged as a communitarian alternative to Western capitalist development models, emphasizing collective production, egalitarian distribution, and national self-reliance. The study analyzes the ideological foundations, implementation processes, and socio-economic outcomes of Ujamaa, while also discussing its successes and limitations through Tanzania’s agricultural policies, cooperative movements, and rural development initiatives. The findings indicate that, although Ujamaa yielded limited economic efficiency in the short term, it served as a significant inspiration for independent and indigenous development approaches across Africa in the long term. Consequently, the study argues that alternative African development models should be understood not only in economic terms but also through the lens of cultural and social authenticity.

Anahtar Kelimeler

Arusha Declaration , Ujamaa , Tanzania , African Socialism , Alternative Development Model

Kaynakça

• Abdalla, M. D. J. (2019). Tanzanya’da modernleşme ve Ujamaa'nın köyleşme politikası. (Yayımlanmamış Yüksek Lisan Tezi), Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
• Arslan, S. K. V. İ. (2014). Afrika’da Barış ve Güvenliğin İnşasında Kıtasal Yaklaşım: Afrika Barış ve Güvenlik Mimarisi. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 10(19), 57-98.
• Daban, E. Z. (2020). Tanzanya’nın Bağımsızlık Sürecinde Mwalımu Julıus Kambarage Nyerere Faktörü. Akademik İzdüşüm Dergisi, 5(2), 240-249.
• Esendağ, B. (2022). Afrika'daki bütünleşme hareketlerinde fikirlerin rolü: Nkrumah ve Nyerere örneği, (Yayımlanmamış Yüksek Lisan Tezi), Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Nyerere, J. K. (1987). Ujamaa: The basis of African socialism. The Journal of Pan African Studies, 1(1), 4-11. Raikes, P. L. (1975). Ujamaa and rural socialism. Review of African Political Economy, 2(3), 33-52.
• Shire, M. (2019). Afrika’da Sosyalist Rejimlerin Doğuşu: Somali Örneği 1969-79 (Yayımlanmamış Yüksek Lisan Tezi), Ankara Universitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Şengül, B. (2020). Bir Düşünce ve Siyaset Adamı Olarak Kenneth David Kaunda: Devrim, Hümanizm Ve Afrika. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi, (5-6), 1-15.
• Uisso, A. M. (2019). Tanzanya da Arazi Mülkiyeti Kullanımı ve Arazi Geliştirme Calışmalarının Değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisan Tezi), Ankara Universitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Von Mises, L. (2007). Sosyalizm. Liberal Düşünce Dergisi, (33), 41-48.
• Yılmaz, Ö. (2024). Afrika’nın Toplumsal Tarihine “Aşağıdan Tarih” Yazımı Bağlamında Bir Bakış: Afrika Sosyalizmi Örneği. Africania, 4(2), 1-13.