Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Siyasal Sistemi

Öz

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, 1974’te Türkiye’nin gerçekleştirdiği müdahale sonrasında Kıbrıs’ın kuzeyinde kurulmuş ve 1983’te bağımsızlığını ilan etmiştir. Ekonomi, siyaset, spor ve ulaştırma başta olmak üzere hemen her alanda uluslararası ambargoya maruz kalan ve bu nedenle dünya ile bağlarını Türkiye üzerinden kuran devlet, bağımsızlığından itibaren iç politikasında demokratik bir devletin sahip olması gereken tüm araçlara sahip olmuştur. Bu çalışma, henüz kapsamlı bir şekilde incelenmemiş olan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin siyasal sistemini ele almakta ve literatürde önemli bir boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Çalışma Kuzey Kıbrıs’ın anayasa, güçler ayrılığı ilkesi, hükümet biçimi, süreklilik arz eden demokratik seçimleri, seçim sistemi ve parti sistemini siyaset bilimi literatürü bağlamında ele almaktadır. Tarihsel anlatı ve anayasal okuma yöntemlerinin yanı sıra Laakso ve Taagapera’nın formüle ettiği etkin parti sayısı (ENP) hesaplamasını kullanan çalışma Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin siyasal sistemini siyasi tarihi ve kültürü ile birlikte incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
• Kuzey Kıbrıs
• Siyasal sistem
• Siyasal kültür
• Kıbrıs

Political System of Turkish Republic of Northern Cyprus

Öz

TTurkish Republic of Northern Cyprus was established in the north of Cyprus after the intervention carried out by Türkiye in 1974, called the Cyprus Peace Operation, and declared its independence in 1983. The state, which is subjected to an international embargo in almost every area, especially in economics, politics, sports, and transportation, and therefore establishes its ties with the world through Türkiye, has had all the instruments that a democratic state should have in its domestic politics since its independence. This study deals with the political system of Northern Cyprus, which has not yet been studied comprehensively, and aims to fill an important gap in the literature. The study considers Northern Cyprus’ constitution, principle of separation of powers, form of government, ongoing democratic elections, electoral system, and party system in the context of political science literature. Utilizing historical narrative and constitutional review methods, as well as the effective number of parties (ENP) formulated by Laakso and Taagapera, the study examines the political system of Northern Cyprus together with its political history and culture.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Republic of Northern Cyprus
• Northern Cyprus
• Political system
• Political culture
• Cyprus

Kaynakça

1. Akın, V. (2005). Kıbrıs sorununun ortaya çıkışı ve gelişmeler, In Ş. Kantarcı (Ed.), Kıbrıs laboratuvarı, (pp. 33–53). İstanbul: Aktüel Yayınları.
2. Atasoy, A. (2011). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin nüfus coğrafyası, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 29–62.
3. Aydoğdu, A. (2005). Tarihsel süreçte Kıbrıs Türk seçimleri ve yönetimleri. Ankara, BRC Matbaası.
4. Bahcheli, T., & Noel, S. (2010). The political evolution of Northern Cyprus and its effect on Turkish-Cypriot relations with Turkey. Cyprus Review, 22(2), 139–148.
5. Bozkurt, İ. (2014). KKTC’nin siyasal yapısı, çıkmazları ve çözüm önerileri, In S. Tamçelik (Ed.). In 2013 Kuzey Kıbrıs geleceğin planlanması, (pp. 53–94). Ankara, Eko Avrasya Yayınları.
6. Constitution of the Turkish Republic of Northern Cyprus, Retrieved from https://mahkemeler.net/cgi-bin/anayasa.aspx
7. Çıraklı, M. (2019). Political parties and the meaning of Europe in Northern Cyprus, Southeast European and Black Sea Studies, 19, p.3, 473–492.
8. Dayıoğlu, A. (2014). Kuzey Kıbrıs’ın “ötekileri”: Rumlar Maruniler Romanlar Aleviler Kürtler. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.

9. Dodd, C. H. (1992). Politics in the Turkish Republic of Northern Cyprus. The Turkish Yearbook of International Relations, 22, 37–49.
10. Duverger, M. (1959). Political parties: Their organization and activity in the modern state. (Barbara & Robert North, Trans.). London: Methuen.
11. Erdönmez, C. (2005). Tarihi boyutuyla Kıbrıs, In Ş. Kantarcı (Ed.). In Kıbrıs laboratuvarı, (pp. 1–17) İstanbul: Aktüel Yayınları.
12. Ekici, T. (2019). The political and economic history of North Cyprus: A discordant polity Switzerland, Springer.
13. Fırat, M. (1997). 1960–1971 arası Türk dış politikası ve Kıbrıs sorunu, Ankara, Siyasal Kitabevi.
14. Firik, M. K. (13 May 2024). “KKTC’nin Güney Kıbrıs ile müzakere için sunduğu şartlar konusunda BM açılıma gitmiyor”, Anadolu Ajansı. Retrieved from https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kktcnin-guney-kibris-ile-muzakere-icin-sundugu-sartlar-konusunda-bm-acilima-gitmiyor/3218522
15. Freedom House 2024 Northern Cyprus country report, Retrieved from https://freedomhouse.org/country/northern-cyprus
16. Gazioğlu, A. (1960) İngiliz idaresinde Kıbrıs 1878–1960. İstanbul: Ekin Basımevi.
17. Gözlü, A. (2011). Kıbrıs: Eski çağı ve jeopolitiği. Konya: Çizgi Kitabevi.
18. Gürel, Ş. S. (1993). Tarihsel boyutları içinde Türk-Yunan ilişkileri (1821–1993). Ankara: Ümit Yayıncılık.
19. Halkın Partisi parti programı, Retrieved from https://www.halkinpartisi.biz/wp-content/uploads/2017/06/Halk%C4%B1n-Partisi-Program-2017.pdf
20. Hatay, M. (2005). Beyond numbers. An inquiry into the political integration of Turkish ‘settlers’ in Northern Cyprus, Nicosia/Oslo: PRIO.
21. Hill, G. (2010). A history of Cyprus: The Ottoman province the British colony 1571–1948 Vol. 4, Cambridge: Cambridge University Press.
22. Irkıçatal, E. (2012). İkinci Dünya Savaşı sonrası İngiltere’nin Ortadoğu politikaları için Kıbrıs’ın stratejik önemi ve Kıbrıs meselesinin ortaya çıkışı. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, 31–59.
23. İsmail, S. (1998). 150 soruda Kıbrıs sorunu, İstanbul: Kastas Yayınevi.
24. Keser, U., & Özdemir, M. (2017). Kıbrıs’ta azınlıklar: Ermeniler, Maruniler ve Gurbetler, Çağdaş Türkiye Araştırmaları Dergisi, 17(35), 317–344.
25. Keskin, F. (2020). Politikacıların hükümet sistemi tutumları üzerine bir değerlendirme: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sekizinci dönem Cumhuriyet Meclisi üyeleri örneği. EUL Journal of Social Sciences, 11(1), 41–58.
26. Koday, Z. (1998). Kıbrıs’ın jeopolitik önemi, Türk Coğrafya Dergisi, 33, 419–428.
27. Kurtuluş, H., & Purkis, S. (2014). Kuzey Kıbrıs’ta Türkiyeli göçmenler, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
28. Sonan, S., Küçükşener, E., & Porat, E. (2020). Politics and society in North Cyprus: A survey study. Democracy and Human Rights, Freiedrich Ebert Stiftung.
29. Laakso M., & Taagepera, R (1979) Effective number of parties: A measure with application to West Europe. Comparative Political Studies, 12(1), 3–27.
30. Meclis-i Mebusan 1293/1877 Zabıt Ceridesi, (2023). Ankara: TBMM Basımevi.
31. Metin, A., & Ünal, S. (2023). Classifying forms of government on a global scale. Asian Journal of Comparative Politics, 8(2), 487–515.
32. Election and Referendum Law of 1976, Retrieved from http://www.ysk.gov.ct.tr
33. Sartori, G. (2005). Parties and party systems: A framework for analysis, UK: ECPR Press.
34. Savrun, E. (2018). Kıbrıs’ta İngiliz taç kolonisi, böl-yönet ve İslamcılık politikaları ve Rum isyanları karşısında Kıbrıs Türk milli uyanışının temelleri (1925-1931), Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(14), 25–41.
35. Shugart M. S., & Carey J. M. (1992) Presidents and assemblies: Constitutional design and electoral dynamics. Cambridge: Cambridge University Press.
36. Soysal, M. (1992). Political parties in the Turkish Republic of Northern Cyprus and their vision of “the solution”. In N. Salem (Ed.), Cyprus: A regional conflict and its resolution, (pp. 39–43). London: Palgrave Macmillan.
37. Sözen, A., & Özersay, K. (2007). The Annan Plan: State succession or continuity. Middle Eastern Studies, 43(1), 125–141.
38. Stelya, N. (9 May 2024). Kuzey Kıbrıs’ta Tatar’a tepki: ‘Kıbrıslı Türklerin iradesini temsil etmiyor’. Gazete Duvar, Retrieved from https://www.gazeteduvar.com.tr/kuzey-kibrista-tatara-tepki-kibrisli-turklerin-iradesini-temsil-etmiyor-haber-1690126
39. Tuncer, E. (2003). Osmanlı’dan günümüze seçimler (1877-2002), Ankara: TESAV Yayınları.
40. United Nations General Assembly Resolution, Number 541 (May 13, 1983). Retrieved from https://digitallibrary.un.org/record/112447?v=pdf#files
41. United Nations Security Council Resolution, Number 550 (November 18, 1983). Retrieved from https://digitallibrary.un.org/record/58970?ln=en&v=pdf#files
42. United Nations Security Council Resolution, (May, 11 1984). Retrieved from https://digitallibrary.un.org/record/67600?v=pdf#files
43. Ustabulut, B. (2020). KKTC’nin hükümet sistemi: Tartışmalar ve çözüm önerileri. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(1), 47–70.
44. Ünal, S., Metin A., Tekin B., & Anckar C. (2024). Form of government, electoral system, and party system fragmentation: A global comparison. Asian Journal of Comparative Politics, 9(2), 308–323.
45. Vatansever, M. (2010). Kıbrıs sorununun tarihi gelişimi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12, 1487–1530.
46. Yolak, S. (1989). 1571’den günümüze Kıbrıs Türk yönetimleri. Lefkoşa: KKTC Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı Yayınları.
47. Yorucu, V., Mehmet, O., Alpar, R., & Ulucay, P. (2010). Cross-border trade liberalization: The case of Lokmaci/Ledra gate in divided Nicosia, Cyprus. European Planning Studies, 18(10), 1749–1764.