Structural Analysis of Political Party Institutionalization in Turkey: Levels of Ideal Participation, Collective Representation and Justice in Representation During the 1961-2023 General Election Periods

Yıl 2025, Sayı: 85, 10 - 120, 20.07.2025

Taylan Can Doğanay

https://doi.org/10.51290/dpusbe.1631119

Öz

The purpose of this study is to structurally analyze the level of political party institutionalization by examining the general elections held in Turkey between 1961 and 2023. Initially, the research processes the voter turnout rates in general elections vote shares of political parties, and their seat shares in parliament through parametric analysis and the disproportionality index. The findings are used to conduct a structural analysis of party institutionalization in Turkey, focusing on factors such as ideal participation, collective representation, and fairness in representation. According to the research findings, the legal regulations concerning political parties in Turkey are centralist arrangements that suppress conjunctural and democratic reflexes. For institutionalization to transform parties into institutions capable of consolidating the democratic political system, it must be sustained with balanced and progressive development. The originality of this study lies in identifying the ideal voter turnout level. Based on the research findings, voter turnout below 72% indicates public indifference or opposition to political processes, while turnout above 91% signals excessive mobilization. Regarding collective representation and fairness in representation, findings suggest that maintaining a level close to the 0-0.05 range achieved after 2011 -while considering the ideal participation rate- is a positive condition for consolidating the democratic political system in Turkey.

Anahtar Kelimeler

Pary institutionalization , Participation , Representation

Türkiye’de Siyasi Parti Kurumsallaşmasının Yapısal Analizi: 1961-2023 Genel Seçim Dönemlerinde İdeal Katılım, Kolektif Temsil ve Temsilde Adalet Düzeyi

Öz

Bu çalışmanın amacı 1961-2023 yılları arasında Türkiye’de gerçekleştirilen genel seçimleri konu edinerek siyasi parti kurumsallaşma düzeyini yapısal bağlamda analiz etmektir. Araştırmada ilk olarak genel seçimlerin katılım oranları, partilerin oy oranları ve parlamentoda partilerin sandalye oranları parametrik analiz ve orantısızlık endeksi üzerinden işlenmekte; elde edilen bulgularla Türkiye’de parti kurumsallaşmasının yapısal analizi, ideal katılım, kollektif temsiliyet ve temsilde adalet faktörlerinin incelenmesi, ayrıştırılması ve tekrar bir araya getirilmesiyle tamamlanmaktadır. Araştırma bulgularına göre Türkiye’de siyasi partilere ilişkin yasal düzenlemeler, konjonktürel ve demokratik refleksleri düşüren merkeziyetçi düzenlemelerdir; kurumsallaşmanın, partileri demokratik siyasal sistemi konsolide edebilen kurumlara dönüştürebilmesi için denge halinde düzeyli bir ilerlemeyle sürdürülmesi gerekmektedir. Çalışmanın özgünlüğü ideal katılım düzeyinin tespit edilmesi olarak görülmektedir. Araştırma bulgularına göre %72 oranının altında bir katılımın toplumun siyasal süreçlere ilgisizliğine veya tepkisine; %91 üzeri bir katılımın ise aşırı mobilizasyona işaret edebileceği ileri sürülmektedir. Kolektif temsilin ve temsilde adalet düzeyinin Gallagher Endeksi’ne göre bulgular dikkate alındığında ise 2011 sonrası yakalanan 0-0.05 aralığına yakın düzeyin sürdürülebilmesi ideal katılım oranının da gözetilmesi koşuluyla Türkiye’de demokratik siyasal sistemi konsolide edilebilmesi için pozitif bir durumdur..

Anahtar Kelimeler

Parti kurumsallaşması , Katılım , Temsil

Kaynakça

• Alkan, M. Ö. (1999). Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de seçimlerin kısa tarihi. İstanbul: Tüsiad Yayınları.
• Atasever, G. (2010). Siyasi parti tipolojileri. T. Uzun (Ed.), İttihat ve Terakki’den günümüze siyasi partiler içinde (ss. 15-30). Ankara: Orion Kitabevi.
• Ayan, P. (2010). Authoritarian party structures in Turkey: A comparison of the Republican People's Party and the Justice and Development Party. Turkish Studies, 11(2), 197–215.
• Barry, N. (2012). Modern siyaset teorisi. Ankara: Liberte Yayınları.
• Bektaş, A. (1993). Demokratikleşme sürecinde liderler oligarşisi CHP ve AP (1961-1980). İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
• Bölükbaşı, M. (2024). Bir asrın muhasebesi: 1923’ten 2023’e Türk parti sistemi hakkında genel bir değerlendirme. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 16, 91-106.
• Börklüoğlu, L. (2017). Osmanlı İmparatorluğu’ndan günümüze Türkiye’de siyaset: Değişim dinamikleri, aktörler, ve gelişmeler. M Zencirkıran (Ed.), Türkiye’nin toplumsal yapısı içinde (ss. 101-160). Bursa: Dora Yayın.
• Cemiyetler Kanunu. (1938, 28 Haziran). Resmi Gazete (Sayı: 3959). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/3959.pdf.
• Dernekler Kanunu. (1983, 10 Haziran). Resmi Gazete (Sayı:18184). Erişim adresi: https://www.siviltoplum.gov.tr/kurumlar/siviltoplum.gov.tr/Mevzuat/Mulga/2908_Sayili_Dernekler_Kanunu_1983.pdf.
• Dursun, D. (2006). Siyaset bilimi. İstanbul: Beta Yayıncılık.
• Duverger, M. (1959). Political parties: Their organization and activity in the modern state. Yorkshire: Methuen Co.
• Erdoğan, D. (2016). Siyasi partilerin temsili demokrasi üzerindeki etkileri. Hukuk Fakültesi Dergisi, 2(39), 59-74.
• Geyikçi, B. (2015). Party institutionalization and democratic consolidation: Turkey and Southern Europe in comparative perspective. Party Politcs, 16(2), 527-538.
• Heper, M. ve Sayarı, S. (2016). Dünden bugüne Türkiye tarih, politika, toplum ve kültür. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Huntington, S. P. (2006). Political order in changing societies. London: Yale University Press.
• İba, Ş. (2015). Siyasi partiler ve seçim hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Kahraman, H. B. (2010). Türk siyasetinin yapısal analizi I. İstanbul: Agora Kitaplığı.
• Kalaycıoğlu, E. (2013). Justice and Development Party at the helm: Resurgence of Islam or restitution of the right-of-center predominant party? Turkish Studies, 11(1), 29-44.
• Kapani, M. (2009). Politika bilimine giriş. Ankara: Bilgi Yayınevi.
• Koçak, C. (2009). Tek parti yönetimi, kemalizm ve şeflik sistemi: Ebedi milli şef. Ahmet İnsel (Ed.), Modern Türkiye’de siyasi düşünce kemalizm içinde (ss. 119-137) İstanbul: İletişim Yayınları.
• Laclau, E. (2000). Kimlik ve hegemonya: Siyasal mantıkların oluşumunda evrenselliğin rolü. J. Butler (Ed.), Olumsallık, hegemonya, evrensenllik solda güncel diyaloglar içinde (ss. 56-103). İstanbul: Hil Yayınları.
• Lipset, S. M. (1981). Political man: The social bases of politics. Maryland: Johns Hopkins University Press.
• Montero, J. R. & Gunther, R. (2003). The literature on political parties: A critical reassessment. Institut de Ciències Polítiques i Socials. Mallorca: Institut de Ciències Polítiques i Socials.
• Ostrogorski, M. (1982). Democracy and the organization of political parties. New Jersey: Transaction Books.
• Öney, B. & Selck, T. J. (2016). Exploring the level of party system institutionalization and party system type in Turkey. Turkish Studies, 17(1), 209-228.
• Özbudun, E. (1981). The Turkish party system: Institutionalization, polarization, and fragmentation. Middle Eastern Studies, 17(2), 228-240.
• Özdemir, E. ve Atılgan, G. (2012). Siyasi partiler. G. Atılgan ve A. Aytekin (Ed.), Siyaset bilimi içinde (ss. 239-253). İstanbul: Yordam Kitap.
• Perinçek D. (2009). Osmanlı’dan Bugüne Toplum ve Devlet Sivil Toplumculuğunun Eleştirisi. İstanbul: Kaynak Yayınları.
• Sartori, G. (2005). Parties and party systems: A framework for analysis. Colchester: ECPR Press.
• Schapiro, J. S. (1966). Çağdaş Düşüncede Toplumsal Tepki. İstanbul: Köprü Yayınları.
• Scwartz, Mi. ve Lawson, K. (2013). Siyasi partiler toplumsal tabanları, örgütler ve çevre. T. Janoski ve R. Alford (Ed..), Siyaset sosyolojisi içinde (ss. 333-360). Ankara: Phoenix Yayınları.
• Siaroff, A. (2019). Comparative european party systems: An analysis of parliamentary elections since 1945. London: Routledge.
• Siyasi Partiler Kanunu. (1983, 24 Nisan). Resmi Gazete (Sayı: 18027). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/18027.pdf.
• Tanilli, S. (1989). Nasıl bir demokrasi istiyoruz. İstabul: Say Yayınları.
• Teziç, E. (1990). Türkiye’de siyasal düşünce ve örgütlenme özgürlüğü. Ankara: Anayasa Yargısı.
• Ülger, U. ve Gençkaya, F. (2024). Türkiye’de siyasi partilerin kurumsallaşma sorunu: Doğru Yol Partisi örneği. Yasama Dergisi, 49, 89-124.
• Yanık, M. (2013). Parti içi demokrasi. Ankara: Adalet Yayınları.
• Weber, M. (2019). Economy and society: A new translation. Cambridge: Harvard University Press.