Within the Scope of Jewelry in Turkiye Istanbul Silverware Working Art

Öz

This research explains the silverware art made in Istanbul within the scope of jewelry art, emphasizing the development and status of silverware art, and focusing on the masters, production techniques and product size of the art. The aim is to inform the society by focusing on the art of silverware processing in Istanbul, which is one of the main centers in Turkey, by placing it in the center. As a method, the descriptive method, one of the qualitative research techniques, was used. In this direction, a literature review was conducted and the data of the article was created. Original information not found in the literature was obtained by conducting field work. The findings consist of data obtained from the workshops in the inns of the Grand Bazaar in Istanbul where silverware processing art is dealt with between 2013-2024, in addition to printed publications, and from the masters there. As a result, with regular data, information is provided to field interests on the past, current status and possible future status of silverware art in Turkey, and the importance of this field is emphasized and an attempt is made to discuss the important issue within our cultural areas.

Anahtar Kelimeler

• Silverware
• Jewelry
• Handicrafts
• Metal

Türkiye’de Kuyumculuk Kapsamında İstanbul Gümüş Eşya İşleme Sanatı

Öz

Türklerin milli sanat olarak benimsedikleri alanlardan olan maden sanatları ve bu alana bağlı alt dallardan birisi de kuyumculuk kapsamındaki gümüş eşya işleme sanatıdır. Bu araştırma, İstanbul’da yapılan gümüş eşya sanatını kuyumculuk sanatı kapsamında, gümüş eşya sanatının gelişimi ve durumu vurgulanarak, sanatın ustalar ve üretim teknikleri ile ürün boyutu üzerine odaklanarak alansal çalışmaları açıklamaktadır. Amaç, gümüş eşya işleme sanatını odağına alarak Türkiye’deki ana merkezlerden olan İstanbul’daki gümüş eşya işleme sanatına yaklaşım ile toplumun odağına yerleşmek ile bilgilendirmektir. Yöntem olarak, nitel araştırma tekniklerinden betimsel yöntem kullanılmıştır. Bu doğrultuda literatür taraması yapılmış ve makalenin verileri meydana getirilmiştir. Literatürde bulunmayan özgün bilgiler saha çalışması yapılarak elde edilmiştir. Çalışmaya uygun gümüş eşya sanatına dair görsel ögeler dahil edilerek makalenin içeriği görsel anlatım şeklinde ayrıntılanmıştır. Bulgular, basılı yayınlar dışında 2013-2024 yılları arasında İstanbul’daki gümüş eşya işleme sanatıyla uğraşılan Kapalıçarşı’daki hanlardaki atölyeler ve buradaki ustalardan elde edilen verilerden oluşmaktadır. Bu sanatın, tarihi, günümüzdeki durumu, ustaları, mevcut üretim kapasiteleri, toplumsal sosyal etkileri, yaşanılan olumsuz durumlar konularında özgün veri sağlamaktadır. Sonuç olarak düzenli veriler kapsamında kuyumculuk bağlamında Türkiye’deki gümüş eşya sanatının geçmiş, mevcut durumu, gelecekteki olası durumu üzerinde alan ilgilerine bilgiler sunmakta ve bu alanın önemi vurgulanarak kültür alanlarımız içerisinde önemli bir yerde done olduğu varsayılarak konu tartışılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Gümüş esya
• Kuyumculuk
• El sanatları
• Maden

Kaynakça

1. Alp, S. (2008) Balkanlar’da Osmanlı dönemi maden sanatı XV.-XVIII. yüzyıllar arasında faaliyet gösteren gümüş işi atölyeleri. EFD Edebiyat Fakültesi Dergisi/JFL Journal of Faculty of Letters. 25(2), 15-35.
2. Bal, M. (2016). Kapalıçarşı’nın muazzam tarihini gözler önüne seren 14 nostaljik fotoğraf . (Erişim Tarihi: 15.05.2024). https://listelist.com/kapali-carsi-fotograflari.
3. Ball, R. (2006). Enammelling. London: A.&C. Black Yayınları.
4. Baykal, H. A. (1986). Gümüş kamacılık. P Sanat Kültür Antika Dergisi. 1(11), 49-53.
5. Darty, L. (2004). The Arf of enameling. New York: Lark Books Yayınları.
6. Demir, N. (2021). Bozkurt ve Ergenekon destanı. İstanbul: Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
7. Dirlik, S. ve Özen, Ş. (2019). Ustalığın sonu yok! Gerileyen bakır eşya imalatı işkolunda hayatta kalma . ed. Tamer Koçel 27. Ulusal yönetim ve organizasyon kongresi bildiriler kitabı içinde ( ss. 1100-1117). İstanbul: İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Yayınları.
8. Durmuş, İ. (2019). Eski Türk savaş araç-gereç ve taktiği. Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi (SEMA) Journal of Seljuk Civilizational Studies (JSCS) 4(4), 49-70.

9. Eyice, S. (1992). Büyük Çarşı. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
10. Eyüp, D. (2024). Fatih Sultan Mehmed. (Erişim Tarihi: 29.10.2024). https://www.forumtarih. com/blog/fatih-sultan-mehmed.6.
11. Göksu, E. (2019). Türkler kuşatma araç-gereçleri teknolojisiyle ne zaman tanıştı? When did the Turks Get Acquainted with the Technology of Siege Engines?. ANTAKİYAT/Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2(1), 40-51.
12. İkohaber, (2024). İhracat olmasaydı gümüş eşya sektörü bitmişti. (Erişim Tarihi: 29.10.2024). https://www.ikohaber.com/haberler/ihracat-olmasaydi-gumus-esya-sektoru-bitmisti.
13. İnalcık, H. (2015). Fatih Sultan Mehmed’in İstanbul’u, antik çağ’dan xxı. yüzyıla büyük İstanbul tarihi. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Kültür AŞ. ve Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Yayınları.
14. Kar, A.T ve Gündüz, U. (2020). 6-7 Eylül 1955 Olayları ışığında Türkiye’de basın, toplum ve siyaset ilişkisi. International Journal of Cultural and Social Studies (IntJCSS), 6(2) ss:452-486.
15. Kaya, A. (2024). Tarihi kapalıçarşı'nın yenilenen çatısı özel turlarla geziliyor. (Erişim Tarihi: 24.02.2024). https://www.aa.com.tr/tr/kultur/tarihi-kapalicarsinin-yenilenen-catisi-ozel-turlarla-geziliyor/3334452.
16. Kayaoğlu, İ. (1985). Bakırcılık. ed. İ. Öztürk ve Ş.Sezgin. Ulusal el sanatları sempozyumu bildiriler kitabı içinde (ss. 185-342). İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları.
17. Kortel, E.V. (1996). Geç dönem osmanlı gümüş sanatı. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
18. Köroğlu, G. (2004). Anadolu uygarlıklarında takı. İstanbul: Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Yayınları.
19. Mdirienzo, B. (2018). China to continue driving global silver market forward . (Erişim Tarihi: 24.02.2024). https://silverinstitute.org/china-continue-driving-global-silver-market-forward.
20. Memurlarnet. (2024). Tarihin seyrini değiştiren Türk silahları (Erişim Tarihi: 29.10.2024). https://www.memurlar.net/album/23906.
21. Önder, M. (1995). Antik ve eski eserler kılavuzu. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
22. Önkoyun, S. (2023, 12 Mayıs). Gümüşün sesı̇-kapalıçarşı gümüş eşya el sanatatının ustaları. ed. Dilara Yıldız. Altın Dünyası Yayın Gurubu. [Video].You Tube. https://www.youtube.com /watch?v=GtPJXuZJ4QA. Erişim Tarihi: 29.10.2024.
23. Parlak, Y. (2021). Kuyumculukta Erzurum işi (Kesme ajur) yapım ve işleme teknikleri. Kalemişi Dergisi, 18(2021 Bahar), 75–88.
24. Peksen, A. (2010). Türkiyede gümüş eşya işlemeciliği. (Erişim Tarihi: 15.10. 2010) peksenali. blogspot: http://peksenali.blogspot.com/2010/04/tukiyede-gumus-isciligi-tarhi-ve.html.
25. Realhistory. (2024). Fatih Sultan Mehmed’in hayatı. (Erişim Tarihi: 03.03.2024) https://realsite.com.tr/fatih-sultan-mehmed-in-hayati/
26. Roux, J.P. (1989). Osmanlı sanatı. çev. Mübahat Türker Küyel. Erdem, 6(18), 893-932.
27. Saklançı, F.K. (2023). Sivas ilinde gümüş işlemeciliği. Ankara: İksad Yayınları.
28. Sapphire, N. (2024). Early history & ımpact of silver. (Erişim Tarihi: 15.05.2024).https:/ /www.thenaturalsapphirecompany.com/education/history-precious-metals/the-history-of-silver/?srsltid=AfmBOopgNT1AIn4-ExU306PIp9dg-k1PiSiPREsbvW6fXE9B1M9teBEC
29. Savaşçın, M. Y. (1985). Anadolu takıları tarihsel- teknolojik gelişimi. P Sanat Kültür Antika Dergisi. 2(8), 10-16.
30. Savaşçın, Y. ve Türe, A. (1988). Takı malzemeleri ve teknikleri. V. P Sanat Kültür Antika Dergisi. 33(1), 13-16.
31. Serdaroğlu, Ü.S. (2015). İstanbulun bedestenleri, antik çağ’dan xxı. yüzyıla büyük İstanbul tarihi. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Kültür AŞ. ve Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Yayınları.
32. Şeherli, S.E. (2024, 12 Ekim). Gümüş eşya el sanatları yaşatılmaya devam ediyor. ed. Kuyum Dünyası Haber Portalı. [Video]. Kuyum Haber https://kuyumhaber.com/category/sektor/ gumus-esya-el-sanatlari-yasatilmaya-devam-ediyor Erişim Tarihi: 13.10.2024.
33. Şekerci, H. (2009). Kuyumculuk eğitiminde uygulatılan savat tekniğinde kullanılan savat malzemesinde yeni değerler üzerine araştırma. I.Uluslararası 5. Ulusal Meslek Yüksekokulları Sempozyumu içinde (ss. 1130-1336). Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları
34. Şekerci, H. (2014a). İstanbul ilindeki gümüş işlemeciliği. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
35. Şekerci, H. (2014b). Kuyumculukta savat tekniği ve savatlı takı uygulamaları. E-Journal of New World Sciences Academy (NWSA). 9 (4), 100-109.
36. Şekerci, H. (2021). Türkiyede milli kültür bağlamında kuyumculukta gümüş eşya yapımı. M. Kandemir (Ed.) Orta Asya’dan anadolu’ya Türk sanatlarının dünü bugünü kitabı içinde (ss. 1- 9) içinde Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
37. Türe, A. ve Savaşçın, M. Y. (2000). Kuyumculuğun doğuşu. İstanbul: Goldaş Kültür Yayınları.
38. Türetken, M. (2022). Entelektüel bir hükümdar: Fatih Sultan Mehmet. (Erişim Tarihi: 15.05.2024). https://www.aa.com.tr/tr/gundem/entelektuel-bir-hukumdar-fatih-sultan-mehm et/2578499.
39. Uzunçarşılı, İ.H. (2019). Anadolu Selçukluları ve Anadolu Beylikleri hakında bir mukaddime ile Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan İstanbul’un fethine kadar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
40. Wiggins, P. (2019). What are nickel silver, german silver and alpaca?. (Erişim Tarihi: 28.03.2024). https://www.thesprucecrafts.com/nickel-german-silver-alpaca-149118.