Mehmet Âkif Ersoy’un “Durmayalım” Adlı Şiiri Üzerine Söylem Çözümlemesi Çalışması

Yıl 2025, Sayı: 85, 233 - 249, 20.07.2025

Meriç Güven , Cüneyt Akkuş

https://doi.org/10.51290/dpusbe.1632716

Öz

İnsanlar duygu ve düşüncelerini çeşitli göstergeler aracılığıyla başkalarına iletirler. Muhataba iletilmek istenen her mesaj sadece anlam değil aynı zamanda bir amaç da içerir. Mesajın anlam ve amacının belirleyicisi bağlamdır. Bağlam, bir olayı, fikri ya da metni anlamak ve değerlendirmek için gerekli olan unsurlar ve çevresel koşullar bütünüdür. Dolayısıyla dil aracılığıyla verilen her ürün kendi özgün koşulları içinde değerlendirilmelidir. Bir iletinin kullanımı sırasında üstlendiği anlamlar ve işlevler “söylem” olarak adlandırılır. Söylem, bir ifadeyi sözdizimsel olarak değil, pragmatik olarak ele alır. Dili aktarmak için kullanılan cümlelerin dilbilgisi öğeleri ve kurallarıyla bir araya gelerek bir bütünlük oluşturması sözdizimsel yönü iken, cümlenin hangi amaçla söylendiği ve sonuç olarak ne istediği ise dilin pragmatik yönüdür. Söylemlerin ne söylemek istediğiyle ilgilenen disiplin ise bağlamsal Dilbilimdir. Bağlamsal Dilbilim, metinlerin nitel bir analiz yöntemi olan söylem analizi yoluyla incelenmesidir. Makalede Mehmet Âkif Ersoy'un “Durmayalım” şiiri söylem çözümlemesi yöntemiyle incelenmiştir. Makalenin amacı, Âkif'in şiirinin kuru sözlerden ibaret olmadığı, aksine derin, aydınlatıcı, zengin ve kapsamlı bir sanat eseri olduğu düşüncesidir. Makalede şiirin anlam evreni, şairin kendi inanç ve değerlerinin yanı sıra şiirin yazıldığı iklim dikkate alınarak analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Söylem , Söylem çözümlemesi , Bağlamsal dilbilim , Göstergebilim , Mehmet Âkif Ersoy

Teşekkür

Teşekkür ederim

A Discourse Analysis Study on Mehmet Aki̇f Ersoy's Poem “Durmayalım”

Öz

PPeople convey their emotions and thoughts to others through various signs. Every message intended to be communicated to the recipient contains not only meaning but also a purpose. The determinant of the meaning and purpose of the message is the context. Context is the totality of elements and environmental conditions necessary to understand and evaluate an event, idea, or text. Therefore, every product conveyed through language should be evaluated within its own unique conditions. The meanings and functions an utterance assumes during its use are referred to as "discourse." Discourse deals with an expression not syntactically but pragmatically. While the syntactic aspect involves the grammatical elements and rules of sentences coming together to form a whole, the pragmatic aspect of language concerns the purpose behind the sentence and what it ultimately aims to achieve. The discipline that deals with what discourses intend to convey is contextual linguistics. Contextual linguistics is the examination of texts through discourse analysis, a qualitative analysis method. In the article, Mehmet Âkif Ersoy's poem "Durmayalım" (Let Us Not Stop) is analyzed using the discourse analysis method. The aim of the article is to demonstrate that Âkif's poem is not merely a collection of dry words but rather a profound, enlightening, rich, and comprehensive work of art. The article analyzes the poem's universe of meaning, taking into account the poet's own beliefs and values as well as the climate in which the poem was written.

Anahtar Kelimeler

Discourse , Discourse analysis , Contextual linguistics , Semiotics , Mehmet Âkif Ersoy

Kaynakça

• Barthes, R. (1996). S/Z. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Çakır, A. (2020). Söylem analizi. Konya: Palet Yayınları.
• Dalkılıç, B. (2017). Mehmet Âkif'e göre mantık yanlışları. Konya: Kendözü.
• Elbirlik, T., & Karabulut, F. (2015). Söylem kuramları: Bir sınıflandırma çalışması. Dil Araştırmaları, 9(17), 31-50.
• Erkman-Akerson, F. (2005). Göstergebilime giriş. İstanbul: Multılıngual.
• Fairclough, N. (2003). Analysing discourse. London: Routledge
• Gee, J. P. (2005). An İntroduction to discourse analysis: Theory and method (2nd Edition). New York: Routledge.
• Gür, T. (2013). Post-Modern bir araştırma yöntemi olarak söylem çözümlemesi. Zeitschrift für die Welt der Türken, 185-202.
• Harris, Z. (2002). Discourse analysis: Language 28(1952), 474-494
• Kalelioğlu, M. (2020). Yazınsal göstergebilim. Ankara: Seçkin Yayınları
• Kerimoğlu, C. (2020). Kiplik ve kip. 2020: Pegem Akademi Yayınları.
• Kocaman, A. (1996). Dilbilim söylemi. A. Kocaman içinde, Söylem Üzerine (s. 1-16). Ankara: Hitit Yayınevi.
• Phillips, N., ve Hardy, C. (2002). Discourse analysis. Londra: Sage Publications
• Rifat, M. (2019). XX. Yüzyılda dilbilim ve göstergebilim-2. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Rifat, M. (2018). Açıklamalı göstergebilim sözlüğü. İstanbul: Alfa.
• Rifat, M. (2019). Roman kurgusu ve yapısal çözümleme. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Sözen, E. (2017). Söylem. İstanbul: Profil Kitap.
• Sarıca, Mve Sarıca, N. (2021). Göstergebilim anlama yolculuk. Konya: Çizgi.
• Uçan, H. (2006). Yazınsal eleştiri ve göstergebilim. Ankara: Hece Yayınları.
• Yücel, T. (2019). Anlatı yerlemleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Yücel, T. (2015). Yapısalcılık. İstanbul: Can Yayınları.