Football as a Secular Manifestation of the Orientation Towards the Sacred

Yıl 2025, Sayı: 85, 301 - 321, 20.07.2025

Zehra Öğüt

https://doi.org/10.51290/dpusbe.1688458

Öz

This study analyzes how the concept of the sacred, rooted ontologically in human consciousness, is reproduced in secular contexts within modern societies, using football as a case example. Drawing on the theoretical frameworks of Durkheim, Otto, and Eliade, the paper explores the individual and social functions of the sacred. Although the influence of religion has decreased in the process of modernization, the human need for the sacred has persisted. In fact, this need has found expression in secular domains—especially in football, which embodies ritualistic and symbolic structures. The study asserts that football has evolved into a form of secular sacredness through its rituals, symbols, mythological figures, and its capacity to generate collective consciousness. Fan practices, the sacralization of stadium spaces, and the transformation of football players into heroic icons are examined as key components of this process. The research demonstrates that football is not merely a sporting activity, but also a symbolic domain that addresses individuals' needs for belonging, identity, and meaning. In conclusion, it is argued that the sacred persists in modern societies through non-religious forms, with football emerging as one of these secular manifestations of sacredness.

Anahtar Kelimeler

Sacred , Religion , Football

Kutsala Yönelişin Seküler Tezahürü Olarak Futbol

Öz

Bu çalışma, kutsal kavramının insan bilincindeki ontolojik kökenlerinden hareketle, modern toplumlarda seküler bağlamlarda nasıl yeniden üretildiğini futbol örneği üzerinden analiz etmektedir. Durkheim, Otto ve Eliade’nin kutsala dair kuramsal yaklaşımlarından yola çıkılarak, kutsalın bireysel ve toplumsal işlevleri ortaya konulmaktadır. Modernleşme süreciyle birlikte dinin nüfuzunun azalması, kutsala duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmamış; aksine kutsallık, seküler alanlarda, özellikle futbol gibi kitlesel ve ritüelistik yapılar taşıyan alanlarda, yeniden şekillenmiştir. Futbolun, ritüelleri, sembolleri, kahraman figürleri ve kolektif bilinç yaratıcı özellikleriyle seküler bir kutsal haline geldiği tespit edilmektedir. Taraftar pratikleri, stadyum mekânının kutsallaştırılması ve futbolcuların mitolojik figürlere dönüşmesi bu kutsallaştırma sürecinin unsurları olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, futbolun yalnızca bir spor etkinliği olmadığını, aynı zamanda bireylerin aidiyet, kimlik ve anlam arayışlarına yanıt veren bir sembolik alan olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, kutsalın modern toplumlarda din dışı formlarla varlığını sürdürdüğü ve futbolun bu seküler kutsallıklardan biri olarak öne çıktığı değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kutsal , Din , Futbol

Kaynakça

• Adıbelli, R. (2011). Mircea Eliade ve din. İstanbul: İz Yayıncılık.
• Albayrak, A. ve Karayel, S. E. (2022). Kutsalın futboldaki tezahürleri. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 27(2), 73-90.
• Aldridge, A. (1999). Religion in the contemporary world: A sociological ıntroduction. Cambridge: Polity Press.
• Alıcı, M. (2007). Dinler tarihinin batılı öncüleri. İstanbul: İz Yayıncılık.
• Aron, R. (1962). The opium of the intellectuals. New York: The Norton Library.
• Aron, R. (2014). Sosyolojik düşüncenin evreleri (9. Baskı). İstanbul: Kırmızı Yayınları.
• Arslan, M. (2010). Seküler toplumda kutsal arayışları: Geç modern dönemde büyü-din ilişkisinin sosyolojik analizi. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 195-210.
• AS. (2024). https://as.com/futbol/champions/no-solo-el-liverpool-los-otros-equipos-que-usan-el-youll-never-walk-alone-como-himno-n/ (Erişim Tarihi ve Saati: 05.01.2025, 08:25)
• Aydın, B., Hatipoğlu, D. ve Ceyhan, Ç. (2008). Endüstriyel futbol çağında “taraftarlık”. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 26, 289-316.
• Bauman, Z. (2003). Modernlik ve müphemlik (İ. Türkmen, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Berger, P. (1993). Dinin sosyal gerçekliği. İstanbul: İnsan Yayınları.
• Berger, P., Berger, Brigitte ve Kellner H. (1973). The Homeless Mind. Random House.
• Bromberger, C. (1995). Football as world, view and as ritual. French Cultural Studies, 6(18), 293-311.
• Chiaretti, D. (2009). Tanrı yuvarlaktır. D. Azzelini ve S. Thimmel, (Ed). Futbolistas-futbol ve Latin Amerika içinde (s. 177-187) (S. Bucak, Çev.). İstanbul: Otonom Yayıncılık.
• Critchley, S. (2017). What we think about when we think about football. London: Profile Books.
• Demirağ, D. (2002). Futbolun “büyü”sü ya da top bir dünya mıdır?. Umran Dergisi, (Haziran), 226-239.
• Durkheim, E. (1973). Moral education (E. K. Wilson ve H. Schnurer, Çev.). New York: The Free Press.
• Durkheim, E. (2007). Laik ahlak laik eğitim (N. Sadık, Çev.). Teorik ve pratik yönleriyle ahlak, İstanbul: Dem Yayınları.
• Durkheim, E. (2011). Dini hayatın ilkel biçimleri. Ankara: Eski Yeni Yayınları.
• Eliade, M. (1959). Cosmos and history. New York, Harper.
• Eliade, M. (1990). Dinin anlamı ve sosyal fonksiyonu. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Eliade, M. (1991). Kutsal ve dindışı. Ankara: Gece Yayınları.
• Eliade, M. (1994). Ebedi dönüş mitosu (Ü. Altuğ, Çev.). Ankara: İmge Kitabevi.
• Eliade, M. (2003). Dinsel inançlar ve düşünceler tarihi: Taş devrinden Eleusis Mysteria’larına (A. Berktay, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Eliade, M. (2013). Yoga: Ölümsüzlük ve özgürlük (A. Berktay, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Eliade, M. (2024). Dinler tarihine giriş (5. Basım). İstanbul: Alfa Yayınları.
• Erdoğan, N. (1993). Popüler futbol kültürü ve milliyetçilik. Birikim Aylık Sosyalist Dergisi, 49, 26-33.
• Esquire. (2012). https://www.esquire.com.tr/spor/2012/04/25/tanrinin-yeni-evi--maradona-kilisesi (Erişim Tarihi ve Saati: 03.01.2025, 22:02)
• Foot, J. (2010). Calcio: A history of italian football. New York: HarperCollins Publishers.
• Furseth, I., & Repstad, P. (2011). Din sosyolojisine giriş: Klasik ve çağdaş kuramlar (H. Aydınalp, Çev.). Ankara: Birleşik Kitabevi.
• Gökdemir, O. (1999). Bir politik söylem aracı olarak futbol. Düşünen Siyaset, 2(Futbol Özel Sayısı), 29-32.
• Gürel, E. ve Akkoç, U. (2011). Stadyum: Benzerlikler, koşutluklar ve izdüşümler. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(19), 346-370.
• Horak, R., & Reiter, W. (2015). Futbol ve kültürü: Takımlar, taraftarlar, endüstri, efsaneler (8. Basım) (T. Bora (Der.). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Hughson, J. (2009). The making of sporting cultures. United Kingdom: Routledge.
• Jung, C. G. (1975). Psychology and religion: West and east. Collected Works Vol. 11, Princeton University Press.
• Jung, C. G. (2005). Modern man in search of a soul. United Kingdom: Routledge.
• McGinn, A. R. (2014). Rudolf Otto ve kutsala dair. İstanbul: Altıkırkbeş Yayınları.
• Otto, R. (1958). The idea of the holy. Oxford: Oxford University Press.
• Özay, M. (2007). Sekülerleşme ve din. İstanbul: İz Yayıncılık.
• Özyurt, C. (2007). Durkheim sosyolojisinde ahlaki kontrol sorunu. Değerler Eğitim Dergisi, 5(13), 95-121.
• Ritzer, G., & Steonisky, J. (2014). Sosyoloji kuramları (9. Basım) (H. Hülür, Çev.). Ankara: De Ki Yayınları.
• Sennet, R. (1999). Gözün vicdanı (S. Sertabiboğlu ve C. Kurultay, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Talimciler, A. (2008). Futbol değil iş: Endüstriyel futbol. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 26, 89-114.
• Taylor, I. (2020). “Hillsborough: 15 Nisan 1989 gelenek ile modernleşme arasında İngiliz futbolu”. R. Horak, W. Reiter (Ed.). Futbol ve kültürü: Takımlar, taraftarlar, endüstri, efsaneler içinde (ss. 57-72) (T. Bora, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Tekin, M. (2009). Futbol: Bir seküler kutsal. Eski Yeni, 14, 45-51.
• Tekin, Ü. (2004). Dünden bugüne sosyolojik açıdan cemaat ve cemiyet kavramları. Muhafazakar Düşünce Dergisi, 2, 107-120.
• The Guardian. (2021). https://www.theguardian.com/music/2021/jan/04/how-youll-never-walk-alone-came-to-define-liverpool-fc-spirit-gerry-marsden (Erişim Tarihi ve Saati: 05.01.2025, 22:27)
• Thompson, I. (2004). Odaktaki sosyoloji (B. Z. Çoban, Çev.). İstanbul: Birey Yayıncılık.
• Touraine, A. (2002). Modernliğin eleştirisi (4. Basım) (Hülya Tufan, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Turner, J. H., Beeghly, L., & Powers, C. H. (2012). Sosyolojik teorinin oluşumu (2. Basım) (Ü. Tatlıcan, Çev.). İstanbul: Sentez Yayınları.
• Turner, V. (1966). The ritual process. New York: Cornell University Press.
• Wach, J. (1995). Din sosyolojisi (Ü. Günay, Çev.). İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları
• Weber, M. (1996). Sosyoloji yazıları (T. Parla, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Weber, M. (2009). From Max Weber: Essays in sociology (H. H. Gerth & C. Wright Mills, Trans.). New York, NY: Oxford University Press.