Mesleki Sivil Toplum Kuruluşlarının Afet Süreçlerindeki Faaliyetleri: 6 Şubat 2023 Depremlerine Yönelik Web Tabanlı Bir İnceleme

Öz

Günümüzde gelişen teknolojilere rağmen doğal afetler öngörülememektedir. Öngörülemeyen ve engellenemeyen doğal afetlere hazırlıklı olmak, zararı minimuma indirgemek açısından oldukça önemlidir. Nitekim Türkiye’de yaşanan 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinde karşılaşılan sonuç, afete hazırlıklı olmanın önemi bir kez daha gün yüzüne çıkarmıştır. Deprem sonrasında karşılaşılan yıkıcı felaketin ardından, pek çok sivil toplum kuruluşu (STK) ve mesleki STK'nın deprem bölgesinde gerçekleştirdiği faaliyetler de depremin etkilerini hafifletmek açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda araştırmanın amacı 2023 yılında meydana gelen Kahramanmaraş depremleri sonrasında mesleki STK’ların faaliyetlerini ele almak ve afet süreçlerinde mesleki STK’ların neler yapması gerektiği konusunda fikir ortaya koymaktır. Çalışmada literatür taraması yapılmış ve var olan durumu ortaya koymayı hedefleyen betimsel araştırma modeli kullanılmıştır. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri ile ilgili mesleki STK’ların faaliyetleri, ilgili derneklerin web sayfaları incelenerek elde edilmiştir. Yapılan çalışmada sağlık, mühendislik ve eğitim alanlarında faaliyet gösteren mesleki STK’ların, kendi uzmanlık alanlarında yürüttükleri etkili çalışmalarla afet yönetim sürecine önemli katkılar sağladıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Afet süreci
• Deprem
• Kahramanmaraş merkezli depremler
• Mesleki Sivil Toplum Kuruluşları

Activities of Professional Civil Society Organizations in Disaster Processes: A Web-Based Analysis of the February 6, 2023 Earthquakes

Öz

Despite advances in modern technology, natural disasters still cannot be predicted. Being prepared for unpredictable and unavoidable natural disasters is critically important in minimizing their impact. Indeed, the consequences of the earthquakes that struck Kahramanmaraş on February 6, 2023, have once again highlighted the importance of disaster preparedness. In the aftermath of this devastating event, the efforts of numerous civil society organizations (CSOs) and professional NGOs operating in the earthquake-affected regions played a significant role in mitigating the disaster's effects. In this context, the aim of the study is to examine the activities of professional NGOs following the 2023 Kahramanmaraş earthquakes and to propose ideas regarding the role these organizations should play in disaster management processes. A literature review was conducted, and a descriptive research model was used to present the current situation. The activities of professional NGOs related to the February 6, 2023 Kahramanmaraş earthquakes were collected by examining the websites of the relevant associations. The study concluded that professional NGOs operating in the fields of health, engineering, and education made significant contributions to the disaster management process through effective actions carried out within their respective areas of expertise.

Anahtar Kelimeler

• Disaster management
• Earthquake
• Kahramanmaras centered earthquakes
• Professional Non-Governmental Organizations

Kaynakça

1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (2023). Afet nedir? Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu.
2. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (2025). Türkiye deprem tehlike haritası [İnteraktif web uygulaması]. https://tdth.afad.gov.tr/TDTH/main.xhtml.
3. Afet ve Acil Durumlara İlişkin Hizmet Standartları ve Akreditasyon Esaslarının Belirlenmesi Hakkında Yönetmelik (2020, Temmuz 29). Resmi Gazete. (Sayı: 31200). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/07/20200729-1.htm.
4. Anadolu Üniversite Kütüphaneleri Konsorsiyumu. (2025). ANKOS Faaliyet Raporu, Haziran 2021- Haziran 2023. https://kutuphane.iste.edu.tr/duyuru/2023/03/31/275.
5. Banger, G. (2011). Sivil toplum örgütleri için yönetişim rehberi. https://www.stgm.org.tr/yayinlar/sivil-toplum-orgutleri-icin-yonetisim-rehberi.
6. Centre for Research on the Epidemiology of Disasters (CRED). (2023). Entry criteria for EM‑DAT: Minimal thresholds for disaster classification. EM-DAT Documentation.
7. Çoban, H. (2019). Afet sonrası iyileştirme planı hazırlanması. Resilience, 3(2), 239–246.
8. Çuhadar, S. (2008). Türk hukuk kütüphanecileri platformu’nun oluşum süreci. Bilgi Dünyası, 9(2), 541–553.

9. Çuhadar, S. (2020). Sivil toplum kuruluşlarına genel bakış ve ANKOS. İbn Haldun Çalışmaları Dergisi, 5(2), 137–151.
10. Duruel, M. (2023). Sivil toplum kuruluşlarının afet yönetimindeki rolü: 6 Şubat depremi Hatay örneği. Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi, 9(2), 1–18.
11. Eğitim Reformu Girişimi. (2025). Ana sayfa. https://www.egitimreformugirisimi.org/.
12. Epik, Ö. Ü. M. T. (2024). Depremler, sosyal politika ve sivil toplum kuruluşlarının etkinliği: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinde Kızılay’ın faaliyetlerine yönelik doküman analizi. Imascon 2024 Autumn, 259.
13. Erkal, T., & Değerliyurt, M. (2009). Türkiye’de afet yönetimi. Doğu Coğrafya Dergisi, 14(22), 147–164.
14. Erkan, A. (2010). Afet yönetiminde risk azaltma ve Türkiye’de yaşanan sorunlar [Uzmanlık tezi]. Ankara: Mülga DPT Yayınları.
15. Fırat Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı. (2023). Deprem bölgesine destek kapsamında erişime açılan veri tabanları. https://kutuphanedb.firat.edu.tr/announcements-detail/29482?language-picker-select=en.
16. Geray, C. (1978). Marmara’daki son depremden ders alabilecek miyiz?. Kent Kooperatifçiliği, 109(111), 6–7.
17. Gökçe, O., Özden, Ş., & Demir, A. (2008). Türkiye'de afetlerin mekânsal ve istatistiksel dağılımı: Afet bilgileri envanteri. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/AFAD.gov.tr/3491/xfiles/abep_kitap_matbaa_final_04122008_small.pdf.
18. Göz, M. M. (2022). Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının karşılaştığı engeller. Turkish Business Journal, 3(5), 44–56.
19. Gül, M. (2021). Afet yönetiminde sivil toplum kuruluşlarının önemi. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 7(44), 1613–1619.
20. Halk Sağlığı Uzmanları Derneği. (2025). Deprem dönemi çalışmaları. https://www.hasuder.org.tr/listele/deprem-hasuder-cat
21. International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA). (2023). In case of disaster… Having a disaster plan. https://www.ifla.org/in-case-of-disaster-having-a-disaster-plan/.
22. İskenderun Teknik Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı. (2023). Deprem bölgesine destek kapsamında erişime açılan veri tabanları. https://kutuphane.iste.edu.tr/duyuru/2023/03/31/275.
23. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (27. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
24. Mertol, H. C., Tunç, G., Akış, T., Kantekin, Y., & Aydın, İ. C. (2023). Investigation of RC buildings after 6 February 2023, Kahramanmaraş, Türkiye earthquakes. Buildings, 13(7), 1789. https://doi.org/10.3390/buildings13071789.
25. Öztürk, G., & Aka, A. (2023). Afet yönetimi politikalarında sivil toplum kuruluşlarının rolleri ve işlevleri: Marmara Bölgesi örneğinde. Acil Yardım ve Afet Bilimi Dergisi, 3(2), 31–37.
26. Özüçelik, D. N. (2019). Türkiye'de 1999 Marmara Depreminden 2011 Van Depremine aldığımız dersler. Türkiye Klinikleri Emergency Medicine–Special Topics, 5(1), 17–28.
27. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf.
28. T.C. İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü. (2023). Derneklerin faaliyet alanlarına göre dağılımı. https://www.siviltoplum.gov.tr/derneklerin-faaliyet-alanlarina-gore-dagilimi.
29. T.C. İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü. (2025). Faal ve fesih dernek sayıları. https://www.siviltoplum.gov.tr/faal-ve-fesih-dernek-sayilari.
30. Tanyaş, M., Günalay, Y., Aksoy, L., & Küçük, B. (2013). İstanbul ili afet lojistik planı kılavuzu. İstanbul: LOGİDER Yayınları. https://www.istka.org.tr/media/24626/%C4%B0stanbul-%C4%B0li-afet-lojistik-plan%C4%B1-k%C4%B1lavuzu.pdf.
31. Taşçı, F. (2023). Afet sonrası sivil toplum yardımlarının koordinasyonu. SETA Yayınları. https://setav.org/assets/uploads/2023/03/A382.pdf.
32. Türk Eğitim Vakfı (TEV). (2023a). Afet gündemi kamuoyu duyurusu. https://www.tev.org.tr/duyuru/tr/21/Afet-Gundemi-Kamuoyu-Duyurusu.
33. Türk Eğitim Vakfı (TEV). (2023b). ING Türkiye - TEV anaokulumuz Kahramanmaraş’ta açıldı! https://www.tev.org.tr/haberler-ve-yenilikler/tr/57/ING-Turkiye---TEV-Anaokulumuz-Kahramanmarasta-Acildi.
34. Türk Eğitim Vakfı (TEV). (2023c). İki yeni okulumuzu Hatay’a kazandırmanın gururunu yaşıyoruz! https://www.tev.org.tr/haberler-ve-yenilikler/tr/53/Iki-yeni-okulumuzu-Hataya-kazandirmanin-gururunu-yasiyoruz.
35. Türk Eğitim Vakfı (TEV). (2025). NOW Bir destek bir gelecek bağış yayınında afetten etkilenen öğrenciler için seferber olduk. https://www.tev.org.tr/haberler-ve-yenilikler/tr/43/NOW-Bir-Destek-Bir-Gelecek-Bagis-Yayininda-Afetten-Etkilenen-Ogrenciler-Icin-Seferber-Olduk
36. Türk Hemşireler Derneği. (2025). Adıyaman'da kurulan çadırkent hakkında. https://www.thder.org.tr/adiyamanda-kurulan-cadirkent-hakkida
37. Türk Kütüphaneciler Derneği. (2025). Deprem için nakdi bağış kampanyası. https://kutuphaneci.org.tr/deprem-icin-nakdi-bagis-kampanyasi/
38. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği. (2025). 6 Şubat 2023 depremi değerlendirmesi. https://www.tmmob.org.tr/icerik/6-subat-2023-depremi-degerlendirmesi-kamuoyu-ile-paylasildi
39. Türk Psikologlar Derneği. (2025). 2021-2024 faaliyet raporu. https://psikolog.org.tr/belgeler/2024-faaliyet-raporu-5y5p8.pdf
40. Türk Tabipleri Birliği. (2025). Şubat 2023 depremleri. https://www.ttb.org.tr/deprem/
41. Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP). (2014). https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/TAMP.pdf.
42. Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı. (2025). Deprem sonrası destek çalışmalarımız. https://tegv.org/deprem-sonrasi-calismalarimiz
43. Türkiye Psikiyatristler Derneği. (2025). Afetler ve Türkiye Psikiyatri Derneği. https://psikiyatri.org.tr/menu/255/afetler-ve-turkiye-psikiyatri-dernegi
44. Uçar, E. (2024). İnsan hakları bağlamında depremzedelerin hizmetlere erişiminde STK'ların rolü. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
45. United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR). (2017). The Sendai framework terminology on disaster risk reduction: "Disaster risk management". https://www.undrr.org/terminology/disaster-risk-management.
46. Üniversite ve Araştırma Kütüphanecileri Derneği. (2025). Şimdi BİRLİK olma zamanı. https://unak.org.tr/genel/simdi-birlik-olma-zamani/
47. Yeryüzü Doktorları. (2023). Biz kimiz. https://www.yyd.org.tr/tr/hakkimizda/biz-kimiz
48. Yeryüzü Doktorları. (2025). Kahramanmaraş depremi acil durum faaliyetleri. https://www.yyd.org.tr/documents/deprem-yillik-faaliyet-raporu_baski-cikis.pdf