Ceza İnfaz Kurumlarında Kabul, Kayıt, Yerleştirme, Barındırma ve Hijyen Koşullarının İnsan Hakları Bağlamında Değerlendirilmesi

Yıl 2026, Sayı: 88, 201 - 217, 29.01.2026

Burak Kaya

Öz

Bu çalışmada mahpusların ceza infaz kurumlarına kabul ve kayıt, yerleştirme, barındırma ve ceza infaz kurumlarında hijyen konuları Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ile Türk mevzuatı bağlamında mukayeseli bir şekilde irdelenmiştir. Çalışmanın amacı konuya ilişkin insan hakları ihlallerini ortaya koymaktır. Böylece Türk mevzuatında düzenlenen ve Türkiye uygulamalarında varolan insan hakları ihlallerinin en aza indirgenmesine katkıda bulunulacağı düşünülmektedir. Çalışmada nitel analiz yöntemi uygulanmıştır. Bu bağlamda ilk olarak mahpusun doğal yaşamından koparak haklarının belki de en çok ihlal edilebileceği alanın ceza infaz kurumları olduğu vurgulanmıştır. Ardından kabul ve kayıt, yerleştirme, barındırma ve hijyen konuları Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ve Türk mevzuatı bağlamında sistematik olarak yorumlanmaya çalışılmıştır. Elde edilen verilerle kayıt, kabul, barındırma ve hijyen başlığı altında bazı eksiklikler tespit edilmiş ve somut normatif önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

İnsan hakları , Ceza infaz kurumları , Kabul ve kabul edilme , Yerleştirme ve barındırma , Hijyen

Evaluation of Admission, Registration, Placement, Accommodation and Hygiene Conditions in Penitentiary Institutions Within the Context of Human Rights

Öz

This study comparatively examines the issues of admission and registration, placement, accommodation, and hygiene in penıtentıary institutions for prisoners, within the context of the European Convention on Human Rights, the judgments of the European Court of Human Rights, and Turkish legislation. The aim of the study is to reveal human rights violations related to this issue. It is believed that this will contribute to minimizing human rights violations arising from Turkısh legislation and existing in Türkiye practice. A qualitative analysis method was applied in the study. In this context, it was first emphasized that penıtentıary institutions are perhaps the areas where prisoners' rights are most likely to be violated, as they are separated from their natural lives. Subsequently, the issues of admission and registration, placement, accommodation, and hygiene were systematically interpreted within the context of the European Convention on Human Rights, the judgments of the European Court of Human Rights, and Turkısh legislation. Based on the data obtained, some shortcomings were identified under the headings of registration, admission, accommodation, and hygiene, and concrete normative recommendations were made.

Anahtar Kelimeler

Human rights , Penıtentıary institutions , Admission and acceptance , Placement and accommodation , Hygiene

Kaynakça

• Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü. (2024). Ceza İnfaz Kurumları İstatistikleri, 2024. 17 Aralık 2025 tarihinde https://adlisicil.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/ceza-infaz-kurumu-istatistikleri-2024-haber-bulteni-yayimlandi05052025091520 adresinden erişildi.
• Anayurt, Ö. (2015). Hukuka giriş ve hukukun temel kavramları. Seçkin Yayıncılık.
• Aral, V. (2012). Hukuk ve hukuk bilimi üzerine. XII Levha Yayıncılık.
• Aras, B. (2022a). Uluslararası belge ve kararlar ışığında cezaevlerindeki idari ve yargısal denetimin insan hakları ihlallerini önlemede etkisi. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 12(2), 1297-1345. doi: 0.32957/hacettepehdf.1143833
• Aras, B. (2022b). İnfaz hukukuna hakim olan ilkeler ışığında infaz hakimliklerinin görev ve yetkileri. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 17(2), 403-455. https://dergipark.org.tr/tr/pub/eruhfd/issue/73314/1195502
• Aras, B. (2022c). Hükümlülerin ve tutukluların insan onuruna uygun koşullarda barınma hakkı. Yaşar Hukuk Dergisi, 4(2), 5-59. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yhd/issue/71485/1150251
• Ayhan, V. ve Candan, H. (2023). Türkiye’de ceza infaz kurumlarının yapısal ve işlevsel dönüşümü. İKSAD Publishing House.
• Balı, M. (2021). Türkiye’de ceza infaz kurumları ve tipleri (1923-2018). 7 Temmuz 2025 tarihinde https://acikerisim.uludag.edu.tr/server/api/core/bitstreams/fe721757-9ff8-452d-a0f1-247e96b2a6a3/content adresinden erişildi.
• Centel, N. ve Zafer, H. (2012). Ceza muhakemesi hukuku. Beta Basım Yayım.
• Demir, G. (2015). Ceza infaz kurumu kütüphaneleri: Dünyada ve Türkiye’de durum. Hiperlink.
• Demirbaş, T. (2003). İnfaz hukuku. Seçkin Yayıncılık.
• Demirbaş, T. (2021). İnfaz hukuku. Seçkin Yayıncılık.
• Dönmezer, S. ve Erman, S. (2016). Nazari ve tatbiki ceza hukuku. Der Yayınları.
• ECtHR, Affaire Marturana c. Italie Requête no 63154/00 (4 mars 2008). 8 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-85346%22] adresinden erişildi.
• ECtHR, Alboreo v. France Requête no. 51019/08 (20/01/2012). Veri Tabanı. 9 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-147326%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Aleksandr Makarov v. Russia App no. 15217/07 (12 March 2009). Veri Tabanı. 11 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-91758%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Ananyev and Others v. Russia App nos. 42525/07 and 60800/08 (10 January 2012). Veri Tabanı. 11 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-108465%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Birzietis v. Lithuania App no. 49304/09 (14 June 2016). Veri Tabanı. 11 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-163661%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Catalin Eugen Micu v. Romania App no. 55104/13 (05/04.2016). Veri Tabanı. 7 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-159788%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Fedotov v. Russia App nos. 5140/02 (25 October 2005). Veri Tabanı. 7 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-70756%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Ira Samuel Einhorn v. France App nos. 71555/01 (16 October 2001). Veri Tabanı. 7 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22appno%22:[%2271555/01%22],%22itemid%22:[%22001-22159%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Kalashnikov v. Russia App no. 47095/99 (15/10/2002). Veri Tabanı. 9 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22appno%22:[%2247095/99%22],%22itemid%22:[%22001-60606%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Kaya v. Türkiye App no. 80765/17 (18 Ocak 2022). Veri Tabanı. 7 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-218568%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Leroy Et Autres c. France Requête no. 32439/19 (7 Novembre 2024). Veri Tabanı. 9 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-233116%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Liu v. Russia App no. 42086/05 (6 December 2007). Veri Tabanı. 6 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22appno%22:[%2242086/05%22],%22itemid%22:[%22001-83824%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Lloyd and Others v. The United Kingdom App nos. 30395/96 vd. (1 March 2005). Veri Tabanı. 7 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22appno%22:[%2229798/96%22],%22itemid%22:[%22001-68423%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Mockute v. Lithuania App no.66490/09 (27/05/2018). Veri Tabanı. 6 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-181202%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Mooren v. Germany, App no. 11364/03, (9 July 2009). Veri Tabanı. 6 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-93528%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Stoichkov v. Bulgaria App nos. 9808/02 (24 March 2005). Veri Tabanı. 7 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-68625%22]} adresinden erişildi.
• ECtHR, Vintman v. Ukraine App no. 28403/05 (23/01/2015). Veri Tabanı. 9 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-147326%22]}adresinden erişildi.
• ECtHR, Yankov v. Bulgaria App no. 39084/97 (11 December 2003). Veri Tabanı. 11 Temmuz 2025 tarihinde https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-61539%22]} adresinden erişildi.
• Erdoğan, M. (2012). İnsan hakları teorisi ve hukuku. Orion Yayıncılık.
• Gözler, K. (2023). İdare hukukuna giriş. Ekin Basın Yayın Dağıtım.
• Günay, E. (2006). Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı hakkında kanun ve ilgili mevzuat. Seçkin Yayıncılık.
• Hafızoğulları, Z. ve Özen, M. (2010). Türk ceza hukuku genel hükümler. US-A Yayıncılık.
• Hakeri, H. (2013). Ceza hukuku genel hükümler temel bilgiler. Seçkin Yayıncılık.
• İstanbul Barosu İnsan Hakları Merkezi. (2022). Ceza İnfaz Kurumlarında Tutukluların ve Hükümlülerin Hakları Kitapçığı. 5 Temmuz 2025 tarihinde https://www.istanbulbarosu.org.tr/ adresinden erişildi.
• Mili Eğitim Bakanlığı. (2018). Adalet. 7 Temmuz 2025 tarihinde https://www.megep.meb.gov.tr/ adresinden erişildi.
• NTV. (2025). Cezaevinden çıkan yine suç işliyor: Her 100 kişiden 45'i suça karıştı. 11 Temmuz 2025 tarihinde https://www.ntv.com.tr/turkiye/cezaevinden-cikan-yine-suc-isliyor-her-100-kisiden-45i-suca-karisti,oV5XWECS_0i30TDF2LCNcw adresinden erişildi.
• Özbek, V. Ö. (2022). İnfaz hukuku. Seçkin Yayıncılık.
• Özgenç, İ. (2012). Türk ceza hukuku genel hükümler. Seçkin Yayıncılık.
• TÜİK. (2021). Ceza infaz kurumu istatistikleri 2020. 9 Temmuz 2025 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Ceza-Infaz-Kurumu-Istatistikleri-2020-37202 adresinden erişildi.
• Zafer, H. (2011). Ceza hukuku genel hükümler TCK m. 1-75. Beta Basım Yayım.