Erken Cumhuriyet Dönemi Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları

Yıl 2026, Sayı: 88, 262 - 278, 29.01.2026

Ayşe Bedir

Öz

Bu çalışmanın konusunu, 2023 Türk Tarih Kurumu takviminde kullanılan erken Cumhuriyet dönemi Cumhuriyet Bayramı kutlamalarına ait görsel malzemelerin göstergebilimsel analizi oluşturmaktadır. Araştırma bulgularına göre takvim yapraklarında seçilen görsellerde erken Cumhuriyet döneminin Anadolu’nun çeşitli yerlerinde düzenlenen Cumhuriyet Bayramı törenlerine ait fotoğraflar ve posta pulları olduğu görülmüştür. İzmir’in işgalinden kurtuluşuna, Lozan Antlaşması’yla tam bağımsız bir Türkiye’nin ilanına kadar Millî Mücadele’nin özeti fotoğraf gerçekliğiyle hedef kitleye sunulmuştur. Türkiye Cumhuriyeti’nin iç ve dış siyasetinin istikameti belirlenmiştir. Cumhuriyetin ve cumhuriyet değerlerinin korunması gerektiği, müreffeh bir devlet olmak için durmadan çalışmak gerektiği, tam bağımsız her alanda kendi kendine yeten güçlü bir devlet vurgusu yapılmıştır. Fotoğraflarda ve posta pullarında kurucu rolünü vurgulanmak üzere Atatürk fotoğraflarının; egemenliğin halka ait olduğunu vurgulamak üzere halk fotoğraflarının; yaşlısı, genci, kadını erkeğiyle topyekûn bir mücadele sonucunda Kurtuluş Savaşı’nı zaferle neticelendirip Cumhuriyetin, tüm halkın kazanımı olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca fotoğrafların hem yaygın hem örgün eğitime hizmet etmesi bakımından tarih şuuru oluşturmak ve ulusal duyguları canlı tutarak milli bilinç aşılama fikrine de hizmet ettiği görülmüştür. Çalışmada 2023 Türk Tarih Kurumu Takvimi, C.H.F. Halkevleri Talimatnamesi, TBMM Zabıt Ceridesi gibi resmi kaynaklar ve konuyla ilgili literatürden istifade edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Erken Cumhuriyet Dönemi , Cumhuriyet Bayramı kutlamaları , İmge , Fotoğraf , Göstergebilim

Teşekkür

Prof. Dr. Arif Kolay'a katkı ve yardımları için teşekkür ederim.

Republic Day Celebrations in the Early Republican Era

Öz

The subject of this study is the semiotic analysis of visual materials from the early Republican era Republic Day celebrations featured in the 2023 Turkish Historical Society calendar. According to the research findings, the visuals selected for the calendar pages consist of photographs and postage stamps from Republic Day ceremonies held in various parts of Anatolia during the early Republican era. The essence of the National Struggle, from the occupation of İzmir to its liberation and the proclamation of a fully independent Türkiye with the Treaty of Lausanne, has been presented to the target audience through the realism of photography. The direction of the domestic and foreign policy of the Republic of Türkiye was established. Emphasis was placed on the need to protect the Republic and its values, to work tirelessly to become a prosperous state, and to achieve full independence as a strong, self-sufficient nation in every field. In the photographs and postage stamps, Atatürk’s images were included to emphasize his founding role, while images of the people were used to underline that sovereignty belongs to the nation. The visuals highlighted that the Republic is a collective achievement of the entire population—young and old, women and men—emerging victorious from the comprehensive struggle of the War of Independence. Additionally, the photographs were observed to serve the purpose of fostering historical awareness and instilling national consciousness by keeping patriotic sentiments alive, contributing to both formal and informal education. The study utilized official sources such as 2023 Turkish Historical Society Calender, C.H.F. Halkevleri Talimatnamesi (People's Houses Regulation) and the TBMM Zabıt Ceridesi (Grand National Assembly of Türkiye Records), as well as archival documents for the photographs featured in the calendar alongside relevant literature on the subject.

Anahtar Kelimeler

Early Republican Era , Republic Day Celebrations , İmage , Photography , Semiotics

Kaynakça

• BCA. 490-1-0-0/3-13-26, 26.09.1936.
• BCA. 490-1-0-0/2-9-12, 26.09.1936.
• BCA. 490-1-0-0/4-16-18, 10.03.1938.
• BCA. 180-9-0-0/6-38-4, 24.9.1928.
• Alpaslan, E. (2019). Cumhuriyet’in ilk yollarında Bursa’da cumhuriyet bayramı kutlamaları (1934-1945). Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 6 (1), 104-135.
• Anameriç H. & Rukancı F. (2011). Posta pullarında Başkent Ankara. Ankara: Vehbi Koç ve Ankara Araştırmaları Merkezi VEKAM.
• Atatürk, K. (1934). Nutuk (1919-1920) (C I). İstanbul: Devlet Matbaası.
• Balkanal, Z. (2019). Türk kültürünün değer yargılarını yansıtan kilim motiflerine tasarım açısından alternatif bir yaklaşım; Kaat’ı sanatında uygulamaları. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 35, 341-352.
• Barthes, R. (1977). Elements of semiology. (A. Lavers and C. Smith, Çev.). New York: Noonday Press.
• Barthes, R. (2023). Göstergebilimsel serüven. (M. Rifat-S. Rifat, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Bayraktar, L. (2023). Cumhuriyetin düşünürleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Bolat, B. S. (2007). Milli bayram olgusu ve Türkiye’de yapılan Cumhuriyet Bayramı kutlamaları (1923-1960). [Yayımlanmış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Ankara.
• Bourgoing, J. (2008). Takvim zamanın efendisi midir? (O. Turkay, Çev.). 2. Baskı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Burke, P. (2003). Afişten heykele minyatürden fotoğrafa tarihin görgü tanıkları. (Z. Yelçe, Çev.). İstanbul: Kitap Yayınevi.
• C.H.F. Halkevleri talimatnamesi. (1932). Ankara: Hakimiyeti Milliye Matbaası.
• Çeçen, A. (1990). Halkevleri /Atatürk’ün kültür kurumu. İstanbul: Gündoğan Yayınları.
• Çiftçi D & Çiftçi O. (2021). Toplumsal bellek mekânı olarak yapraklı takvimler: 2020 Türkiye Gazetesi takvimi üzerine bir inceleme. Folklor/Edebiyat, 27(106), 537-561.
• Doğaner, Y. (2000). Atatürk inkılâbının yerleşmesinde Halkevlerinin rolü. Kök Araştırmalar, II ( 2), 77-98.
• Düşünceleriyle Atatürk (5. Baskı). (A. İnan Der.). (İ. Parmaksızoğlu Sad.). Ankara: Türk Tarih Kurumu
• Duman, H. (2019). Türk mitolojisinde ejderha. Uluslararası Beşerî Bilimler ve Eğitim Dergisi, 5(11), 482-493.
• Gazi Mustafa Kemal (2015). Nutuk (1. Baskı). (N. Bayramoğlu -K. Güran ed.). İstanbul: Kaynak Yayınları.
• İdem, T. (2021). Erzurum’da Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları (1938-1944). Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 4 (4), 194-206.
• İnan, A. (1973). Türkiye Cumhuriyeti ve Türk devrimi. Ankara: Başbakanlık Basımevi.
• İnan, A. (2023). Atatürk’ten mektuplar (5. Baskı). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Kansu, M. M. (2019). Erzurum’dan ölümüne kadar Atatürk’le beraber (C I) (6. Baskı). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Makine ve Kimya Endüstrisi kurumu kanunu. (1950, 15. Mart) Resmî Gazete,
• Mattelart A. & Mattelart M. (1998). İletişim kuramları tarihi. (M. Zıllıoğlu, Çev.). İstanbul: İletişim.
• Mitchell, W.J.T. (1986). Iconology ımage, text, ıdeology. Chicago and London: The University of Chicago Press.
• Özcan, A. (2023). Sabır,savaş, zafer I. Dünya Savaşı ve Millî Mücadele döneminde Türk zaferleri. Ankara. Atatürk Araştırma Merkezi.
• Özlü, H. (2019). Türkiye’de savunma sanayi gelişim tarihi içinde makine ve kimya endüstrisi kurumunun kuruluş dönemi faaliyetlerinin analizi. Savunma Bilimleri Dergisi, 18 (1), 177-216.
• Öztürk, C. (2023). Millî Mücadele ruhu ve millî güç unsurları. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
• Shapiro, G. (1974). Intention and interpretation in art: a semiotic analysis. The Journal of Aesthetics and Art Criticism. 33(1), 33-42.
• Sonyel, S. (2008). Mustafa Kemal (Atatürk) ve Kurtuluş Savaşı (yeni belgelerle) 1918-1923 ( C III). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Sönmez, C. S. (2004). Cumhuriyetin onuncu yıldönümü kutlamaları ve 26 Ekim 1933 Tarihli Genel Af Yasası. Atatürk Yolu Dergisi, 9(33), 89-101.
• TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 5, Cilt 20, İçtima Senesi 3, 1. İnikat / 1.11.1937.
• 2023 Türk Tarih Kurumu (TTK) Takvimi.
• Tozoğlu, A. E. & Kaymaz, E. & Sezen, Ö. S. (2022). Ankara’da milli bayram kutlamaları: Erken cumhuriyet dönemi’nde kamusallığı performatif biçimleri. Ankara Araştırmaları Dergisi, 10 (2), 203-228.
• Tunç, A. (2024). Afyonkarahisar’da cumhuriyet bayramı kutlamaları (1934-1948). Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11 (2), 52-77.
• Türkoğlu, N. (2007). İletişim bilimlerinden kültürel çalışmalara toplumsal iletişim tanımlar, kavramlar, tartışmalar. İstanbul: Kalemus.
• Ural, S. (2023). Savaşa son veren antlaşmalar (Milli Mücadele dönemi). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
• Uzun, H. (2024). Atatürk dönemi Türk modernleşmesi. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Ülken, Y. (1984). Atatürk ve iktisat iktisadi kalkınmada etkinlik sorunu ve “eklektik model”( 2. Baskı). Ankara: Türkiye İş Bankası Yayınları.