Nazım Hikmet’in “Benerci Kendini Niçin Öldürdü?” Şiirinin Sinematografik Dili

Öz

Bu çalışma, Nazım Hikmet’in “Benerci Kendini Niçin Öldürdü?” isimli eserini sinematografik anlatımın sunduğu imkânlar ışığında irdelemeyi hedeflemektedir. Şiirdeki anlatım yöntemleriyle sinema dili arasındaki bağlantıyı gözler önüne seren inceleme bu bağlantının eserin içerik ile biçim bütünlüğüne olan katkısını analiz etmektedir. Araştırma kapsamında epik- diyalektik üslup, anlatıcının duruşu, montaj ve kolaj teknikleri, geriye dönüş (flashback) kullanımı, kamera hareketlerini andıran dilsel yapılar ve görselliği önceleyen biçimsel tercihler ayrıntılı bir şekilde masaya yatırılmıştır. Çalışmayı önemli kılan husus, Nazım Hikmet’in şiirini ideolojik veya tematik boyutunun yanı sıra sanatlar arası bir etkileşim düzleminde ele almasıdır. Bu doğrultuda sözü edilen şiirin sinemanın kurgu ve anlatı tekniklerini edebiyata erken bir tarihte dâhil eden öncü bir eser olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın özgün tarafı ise eseri senaryo dili, kamera açısı, plan- sekans, sessiz sinema estetiği ve görsel- işitsel efektler gibi ögeler eşliğinde bütüncül bir sinematografik yaklaşımla yorumlamasında yatmaktadır. Böylelikle okuru pasif bir alıcı olmaktan çıkarıp aktif bir seyirci konumuna getiren şiirin deneysel yapısının altı çizilmekte ve Türk şiirinde sinema diliyle oluşturulmuş erken ve güçlü bir anlatı örneği olduğu netleştirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sinema
• Edebiyat
• Şiir
• Nazım Hikmet
• Dil

The Cinematographic Language of Nazım Hikmet's Poem “Benerci Kendini Niçin Öldürdü?”

Öz

This study aims to examine Nazım Hikmet's work, "Why Did Benerci Kill Himself?", in light of the possibilities offered by cinematographic narrative. The analysis how this connection contributes to the integrity of the work's content and form. Within the scope of the research, the epic-dialectical style, the narrator's stance, montage and collage techniques, the use of flashbacks, linguistic structures reminiscent of camera movements, and formal choices prioritizing visuality are discussed. What makes this study significant is that it addresses Nazım Hikmet's poem not only from an ideological or thematic perspective but also within the context of interdisciplinary interaction. Accordingly, it has been determined that the poem in question is a pioneering work that incorporated cinematic editing and narrative techniques into literature at an early date. The originality of the research lies in its holistic cinematographic approach to interpreting the work, incorporating elements such as screenplay language, camera angles, long takes, silent film aesthetics, and audiovisual effects. Thus, the experimental nature of the poem, which transforms the reader from a passive recipient into an active spectator, is highlighted, and it is clarified that it is an early and powerful example of a narrative created with cinematic language in Turkish poetry.

Anahtar Kelimeler

• Cinema
• Literature
• Poetry
• Nazım Hikmet
• Language

Kaynakça

1. Angelopoulos, T. (Yapımcı/ Yönetmen). (1998). Sonsuzluk ve bir gün. [Sinema Filmi]. Paradis Films, Intermedias, La Sept Cinema
2. Asiltürk, B. (2013). Türk Şiirinde 1980 Kuşağı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
3. Asiltürk, B. (2017) Attilâ İlhan şiirinde görsellik ve sinematografi. Türk Kültürü İncelemeleri dergisi (36), 179- 204.
4. Asiltürk, C. T. (2006). Sinemada şiirsel anlatım. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım
5. Bal, M. (2007). Şiirsel bir tat: Tarkovsky, Sanat ve Hayat dergisi, (25), 59- 62
6. Bal, M. (2021) Yazılama defteri. İzmir: Nezih- Er Yayınları
7. Barthes, R. (1993). Göstergebilimsel serüven. (Mehmet Rifat- Sema Rifat, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
8. Berger, J. (1985). Görme biçimleri. (Yurdanur Salman, Çev.). İstanbul: Metis Yayınevi

9. Berk, İ. (1997). Poetika. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
10. Brecht, B. (1997). Epik tiyatro. (Kamuran Şipal, Çev.) İstanbul: Cem Yayınları
11. Büker, S. (1985). Sinema dili üzerine yazılar. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları
12. Calvino, I. (1997). Bir kış gecesi eğer bir yolcu. (Ülker İnce, Çev.). İstanbul: Can Yayınları
13. Çıkla, Selçuk. (2009) Şiir ve hikâye çevresinde oluşan iki tür: Manzum hikâye ve öykü- şiir. Türklük Bilimi Araştırmaları, (25), 51- 85
14. Eagleton, T. (2015). Şiir nasıl okunur. (Kaya Genç, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları
15. Eco, U. (2019). Açık yapıt. İstanbul: Can Yayınları
16. Eiseinstein, S. (Yapımcı/ Yönetmen). (1925). Potemkin zırhlısı, [Sinema Filmi]. Mosfilm
17. Eker, M. M. (2025). Sinemada şiir estetiği ve porcus kısa film denemesi. [Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi]. Beykent Üniversitesi, İstanbul.
18. Erksan, M. (Yapımcı/ Yönetmen). (1965). Sevmek zamanı, [Sinema Filmi]. Troya Film
19. Kılıç, L. (1995). Görüntü estetiği. İstanbul: Kavram Yayınları
20. Korat, G. (2014). Edebi metnin görselleşmesi. Monograf Dergisi, (2), 170- 183
21. Madden, J. (Yönetmen) (1998) Âşık Shakespeare. [Sinema Filmi]. ABD: Miramax, Universal Pictures
22. Özer, N. (2013). Nâzım Hikmet’in memleketimden insan manzaraları’nda imajlar: Toplum, tarih ve sinema. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Bilkent Üniversitesi, Ankara
23. Ran, N. H. ( 2002) Benerci kendini niçin öldürdü?. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
24. Sağlam, M. H., & Tarhan, H. (2019). Sabiha Sertel’in “Çitra Roy ile babası” romanında “Benerci kendisini niçin öldürdü?” Şiirinin etkisi (Metinlerarasılık). Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 787-797. https://doi.org/10.21547/jss.451207
25. Sertel, S. (1936) Çıtra Roy ile babası. İstanbul: Tan Matbaası
26. Tarkovski, A. (2009). Şiirsel sinema, (John Gianvito, Der.). İstanbul: Agora Kitaplığı
27. Taylor, R. (2000). The Battleship Potemkin: The film companion. London: I. B. Tauris
28. Terzioğlu, Ö. (2008). Nâzım Hikmet’in sömürgecilik karşıtı şiirlerinde romanlaşma, çok seslilik ve mizah [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bilkent Üniversitesi Türk Edebiyatı Bölümü, Ankara.
29. Vertov, D. (Yapımcı/ Yönetmen). (1929). Kameralı adam [Sinema Filmi].
30. Wall- R, Christophe M. (2005) French Cinepoetry: Unmaking and remaking the poem in the age of cinema. [Yayımlanmamış doktora tezi]. University of California, California- Berkeley.
31. Weir, P. (Yönetmen). (1989). Ölü ozanlar derneği [Sinema Filmi]. Touchstone Pictures
32. Yıldırım, S. (2012). Pier Paolo Pasolini. İstanbul: Agora Kitaplığı