Beyaz Köleliğe Karşı Mücadele: İngiltere’nin 1816 Cezayir Harekâtı ve Osmanlı Devleti

Öz

Garp Ocakları olarak tanımlanan Trablusgarp, Libya ve Cezayir, Akdeniz’de Müslüman korsanlık faaliyetlerini yürütenlerin üs olarak kullandıkları bölgelerin başında gelmiştir. Bölge Osmanlı hakimiyetine geçtikten sonra bile korsanlık faaliyetleri devam etti. Osmanlı Devleti kimi zaman korsan filolarını kendi hakimiyetine alarak rakip devletlerine karşı kullandı. Bölge korsanları İstanbul’un onayını almadan ve zaman zaman da ona karşı, korsanlık faaliyetlerine devam etti. Bu nedenle Osmanlı Devleti ile imzalanan antlaşmalarda Garp Ocakları’ndan kaynaklı korsanlık faaliyetlerinin engelleneceğine dair hükümler yer almaktadır. Osmanlı Devleti bu hükmü kabul ederken aynı zamanda olası zararları da karşılamayı kabul etti. Fakat bölgeden kaynaklı korsanlık bir türlü son bulmadı. Bu durum Osmanlı Devleti ile diğer devletler arasında sürekli sorun haline gelmiş ve ayrıca Akdeniz ticareti için büyük bir tehdit oluşturmuştur. Bu nedenle Viyana Kongresi sonrasında Garp Ocakları’ndan kaynaklı devam eden korsanlık ve kölelik faaliyetine son verilmesi yönünde bir karar alınmıştır. Beyaz köleliğin sonlandırılması amacıyla 1816’ın baharında bir İngiliz filosu bölgeye gönderilmiş fakat Cezayir ile yapılan müzakerelerden olumlu sonuç alınamamıştır. Nihayetinde Ağustos 1816’ta İngiliz-Hollanda birleşik filosu Cezayir’e bir operasyon düzenlemiş ve Cezayir limanı ve donanmasına büyük bir darbe indirmişti. Bu çalışmada bir Osmanlı toprağı olan Cezayir’e karşı yapılan bu harekâta yönelik Osmanlı Devleti’nin tutumu ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Korsanlık
• Cezayir
• İngiltere
• Osmanlı Devleti
• 1816

The Struggle Against White Slavery: Britain’s 1816 Algiers Operation and the Ottoman Empire

Öz

Tripolitania, Libya and Algeria, defined as the Western Odjaks or the regencies, were among the regions used as bases by Muslim pirates in the Mediterranean. Even after the region came under Ottoman rule, piracy activities continued. The Ottoman Empire sometimes took pirate fleets under its control and used them against rival states. The pirates of the region continued their piracy activities without the approval of Istanbul and sometimes against it. For this reason, the treaties signed with the Ottoman Empire included provisions stipulating that piracy activities originating from the regencies would be prevented. While accepting this provision, the Ottoman Empire also agreed to cover possible damages. However, piracy in the region never came to an end. This situation became a constant problem between the Ottoman Empire and other states and also posed a great threat to the Mediterranean trade. Therefore, after the Congress of Vienna, a decision was taken to put an end to the piracy and slavery activities originating from the Western Odjaks. A British fleet was sent to the region in the spring of 1816 in order to end white slavery, but negotiations with Algeria did not yield positive results. Finally, in August 1816, a combined Anglo-Dutch fleet launched an operation in Algiers and dealt a major blow to the Algerian port and navy. In this study, the attitude of the Ottoman Empire towards this operation against Algeria, an Ottoman territory, was tried to be revealed.

Anahtar Kelimeler

• Piracy
• Algeria
• England
• Ottoman Empire
• 1816

Kaynakça

1. BOA, AE. SMHD. II. 119/9970, 13 Ocak 1813 (H-10-01-1228)
2. BOA, C.BH. 89/4272, 4 Eylül 1815 (H-29-09-1230).
3. BOA, HAT. 1098/44477, 2 Temmuz 1815 (H-24-07-1230).
4. BOA, HAT. 1141/45407, 12 Aralık 1814 (H-29-12-1229).
5. BOA, HAT. 1261/48827, 2 Aralık 1815 (H-29-12-1230).
6. BOA, HAT. 1265/48979-B, 20 Kasım 1816 (H-29-12-1231).
7. BOA, HAT. 1265/48979-E, 23 Ekim 1816 (H-01-12-1231).
8. BOA, HAT. 1281/49672, 12 Aralık 1814 (H-29-12-1229).

9. BOA, HAT. 1281/49679, 23 Ağustos 1816 (H-29-09-1231).
10. BOA, HAT. 1281/49679-A, 23 Ağustos 1816 (H-29-09-1231).
11. BOA, HAT. 1282/49710, 28 Mayıs 1816 (H-01-07-1231).
12. BOA, HAT. 1282/49722, 23 Mart 1816 (H-23-04-1231).
13. BOA, HAT. 1283/49740, 7 Haziran 1816 (H-11-07-1231).
14. BOA, HAT. 1283/49742, 23 Ağustos 1816 (H-29-09-1231).
15. BOA, HAT. 1283/49744, 27 Haziran 1816 (H-01-08-1231).
16. BOA, HAT. 1283/49764, 23 Ağustos 1816 (H-05-03-1231).
17. BOA, HAT. 278/16429, 2 Aralık 1815 (H-29-12-1230).
18. BOA, HAT. 284/17066, 23 Aralık 1813 (H-29-12-1228).
19. BOA, HAT. 330/19090, 3 Nisan 1816 (H-05-05-1231).
20. BOA, HAT. 456/22500, 6 Haziran 1816 (H-10-07-1231).
21. BOA, HAT. 457/22514, 2 Aralık 1815 (H-29-12-1230).
22. BOA, HAT. 457/22537, 20 Kasım 1816 (H-29-12-1231).
23. BOA, HAT. 457-22537-A, 3 Mart 1816 (H-03-04-1231).
24. BOA, HAT. 458/22557, 10 Eylül 1815 (H-05-10-1230).
25. BOA, HAT. 632/31210, 20 Kasım 1816 (H-29-12-1231).
26. BOA, HAT. 632/31210-A, 30 Temmuz 1816 (H-05-09-1231).
27. BOA, HAT. 632/31210-E, 28 Mayıs 1816 (H-05-07-1231).
28. BOA, HAT. 632/31210-F, 26 Haziran 1816 (H-30-07-1231).
29. BOA, HAT. 632/31210-G, 28 Mayıs 1816 (H-05-07-1231).
30. BOA, HAT. 632/31210-İ, 20 Kasım 1816 (H-29-12-1231).
31. BOA, HAT. 763/36058, 17 Mayıs 1816 (H-21-06-1231).
32. Adair, R. (1845). The negotiations for the peace of the Dardanelles in 1808–9: with dispatches and official documents. Londra: Longman, Brown, Green, and Longmans.
33. Arı, B. (2007). Akdeniz'de korsanlık ve Osmanlı deniz hukuku. Ö. Kumrular (Ed.), Türkler ve Deniz içinde (ss. 265–318). İstanbul: Kitap Yayınevi.
34. Aslantaş, S. (2013). Osmanlı-Rus ilişkilerinden bir kesit: 1826 Akkerman Andlaşması’nın müzakereleri. Uluslararası İlişkiler, 9(36), 149–169.
35. Bostan, İ. (2007). Osmanlılarda deniz sınırı ve karasuları meselesi. Ö. Kumrular (Ed.), Türkler ve deniz içinde (ss. 29–46). İstanbul: Kitap Yayınevi.
36. Bozkurt, N. (2002). Korsan. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C.26, ss. 210–212). İstanbul: TDV Yayınları.
37. Börekçi, M. Ç. (2001). Osmanlı İmparatorluğu'nda Sırp meselesi. İstanbul: Kutup Yıldızı Yayınları.
38. Bridge, F. R., & Bullen, R. (2005). The great powers and the European states system, 1814–1914. Harlow: Pearson Education Limited.
39. Çetin, A. (1996). Garp Ocakları. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C.13, ss. 382–386). İstanbul: TDV Yayınları.
40. Dalkanat, Y. (2019). Osmanlı İmparatorluğu Garp Ocakları ile ABD arasındaki deniz antlaşmaları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
41. Davis, D. B. (1999). The problem of slavery in the age of revolution: 1770–1823. Oxford: Oxford University Press.
42. Erhan, Ç. (2015). Türk-Amerikan ilişkilerinin tarihsel kökenleri. Ankara: İmge Yayınevi.
43. Erol, M. (1979). Amerika'nın Cezayir ile olan ilişkileri (1785–1816). Tarih Dergisi, 32, 689–730.
44. Gezer, Ö. (2006). Osmanlı diplomasisinde denge politikaları (1774–1829) [Yayınlanmamış doktora tezi] Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
45. Gürkan, E. S. (2018). Sultanın korsanları: Osmanlı Akdenizi’nde gaza, yağma ve esaret, 1500–1700. İstanbul: Kronik Kitap.
46. Holland, R. (2013). Blue-water empire: The British in the Mediterranean since 1800. Londra: Penguin Books.
47. Jamieson, A. G. (2012). Lords of the sea: A history of the Barbary Corsairs. Londra: Reaktion Books.
48. Jarrett, M. (2013). The Congress of Vienna and its legacy: War and great power diplomacy after Napoleon. Londra-New York: I. B. Tauris.
49. Kahraman, K. (1993). Cezayir (Osmanlı Dönemi). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C.7, ss. 486–489). İstanbul: TDV Yayınları.
50. Kalkan, M. T. (2024). Fakirlik, soğuk ve Türkler: Türk olmayan Türklerin 1627’deki İzlanda Seferi ve Kuzey Avrupa’daki Türk imgesinin kökenleri. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 17(3), 406–425.
51. Kayapınar, S. (2017). Cezayir’in Fransa tarafından işgali. [Yayınlanmamış doktora tezi] Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
52. Kıllıoğlu, M. E. (2021). ABD-Türkiye ikili ilişkilerinin başlangıcı: Berberî savaşları (1801–1805 ve 1815). AKRA Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 9(25), 7–37.
53. Kissinger, H. A. (1957). A world restored: Metternich, Castlereagh and the problems of peace, 1812–22. Boston: Houghton Mifflin Company.
54. Kuran, E. (1957). Cezayir’in Fransızlar tarafından işgali karşısında Osmanlı siyaseti (1827–1847). İstanbul: Yenilik Basımevi.
55. Kuzucu, S. (2015). XVIII. yüzyılda uluslararası bir sorun olarak Garp Ocakları’nın Akdeniz’deki korsanlık faaliyetleri. Gazi Akademik Bakış, 9(17), 165–180.
56. Lange, E. de (2024). Menacing tides: Security, piracy and empire in the nineteenth-century Mediterranean. Cambridge: Cambridge University Press.
57. Merrill, L. T. (1945). The English campaign for abolition of the slave trade. The Journal of Negro History, 30(4), 382–399.
58. Nicolson, H. (1964). The Congress of Vienna: A study in allied unity, 1812–1822. New York: Viking Press.
59. Örenç, A. F. (2022). Yedi Ada Cumhuriyeti. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C.43, ss. 384–387). İstanbul: TDV Yayınları.
60. Panzac, D. (2005). Barbary Corsairs, the end of a legend 1800–1820 (V. Hobson, Çev.). Leiden-Boston: Brill.
61. Pocock, T. (1996). A thirst for glory: The life of Admiral Sir Sidney Smith. Londra: Aurum Press.
62. Schroeder, P. W. (1996). The transformation of European politics, 1763–1848. Oxford: Clarendon Press.
63. Thomson, A. (1987). Barbary and Enlightenment: European attitudes towards the Maghreb in the 18th century. Leiden: Brill.
64. Tinniswood, A. (2010). Pirates of Barbary: Corsairs, conquests and captivity in the 17th-century Mediterranean. New York: Riverhead Books.
65. Toledano, E. R. (2010). Suskun ve yokmuşçasına: İslam Ortadoğusu'nda kölelik bağları (Y. H. Erdem, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
66. Vick, B. E. (2014). The Congress of Vienna: Power and politics after Napoleon. Cambridge: Harvard University Press.
67. Weiss, G. (2013). Captives and corsairs: France and slavery in the early modern Mediterranean. California: Stanford University Press.
68. Wolf, J. B. (1979). The Barbary Coast: Algiers under the Turks, 1500 to 1830. New York: W. W. Norton.
69. Yılmaz, H. (2024). Osmanlı-İngiliz diplomatik ilişkileri (1812–1815). [Yayınlanmamış doktora tezi]. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.