Bir Anlatı Aracı Olarak 1970’li Yıllar Türk Sinemasında Spor

Öz

Spor toplumsal bir olgu ve toplumsal eşitsizliklerin yeniden üretildiği bir alandır. Sinema da temsiller aracığıyla toplumsal anlamları yeniden üretir. Bu açıdan sinemada spor ile çift katmanlı bir temsil alanı oluşur. 1970li yıllar Türk sineması çeşitli film üretimlerinin yapıldığı, televizyonun yaygınlaştığı bir döneme işaret eder. Bununla birlikte 1970ler Türkiye’si ekonomik krizlerle toplumsal eşitsizliklerin derinleştiği bir dönem olarak öne çıkar. Bu nedenle 1970’li yıllar Türk sinemasındaki spor sahneleri döneme ait toplumsal ilişkisellikleri anlamak için farklı bir bakış açısı sunmaktadır. Çalışmanın amacı Bourdieu’nün spor olgusunu sınıf temelli bir biçimde ele alan kavramsal çerçevesinden faydalanılarak 1970’li yıllar Türk Sinemasındaki spor sahnelerinde toplumsal ilişkiselliklerin yeniden sunuluşunu anlamaktır. Filmlerdeki spor sahnelerine odaklanılarak toplumsal eşitsizliklerin sinematik temsilleri ile hâkim söylemin yeniden üretilip üretilmediği sorusuna cevap aranmaktadır. Çalışma 1970’li yıllar Türk sinemasında spor sahnelerinin kullanıldığı 10 filmi kapsar. Bu filmler amaçsal örneklem yönetimiyle seçilmiştir. Seçilen filmlerdeki spor sahnelerine odaklanılarak, toplumsal sınıf ve toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin nasıl temsil edildiği görsel içerik analizi yöntemi ile incelenmiştir. Analizin bulgularına göre 1970’li yıllar Türk sinemasındaki spor sahnelerinde toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin yeniden üretildiği ve toplumsal sınıfa dair pek çok sembolik anlamın etkin olarak kullanıldığı görülmüştür. Sonuç olarak, spor olgusu 1970’li yıllar Türk sinemasında toplumsal eşitsizliklerin yeniden üretilmesi için bir anlatı aracı olarak kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Spor
• Türk sineması
• Sınıf
• Toplumsal cinsiyet
• İletişim çalışmaları

Sport as A Narrative Tool in 1970’s Turkish Cinema

Öz

Sport is a social phenomenon creating a field for the perpetuation of social inequalities. Similarly, cinema reproduces social meanings through its representations. In this regard, cinematic representations of sports establish a multiple-layer space. The 1970s in Türkiye are characterized by the escalation of social inequalities with the economic crisis. Consequently, the 1970s provide a unique perspective on the social dynamics of the era through the lens of sports scenes in Turkish cinema. The aim of the study is to analyze the phenomenon of sport by using Pierre Bourdieu's conceptual tools to understand the representation of social relations in sports scenes in 1970s Turkish Cinema. This study aims to examine the representations of social inequalities in these sports sequences. It also aims to understand whether the dominant discourse is reproduced or not. The sample of the study comprises ten films from Turkish cinema in the 1970s which were chosen by using purposive sampling. The visual content analysis method was employed to analyze the representation of social class and gender inequalities in selected films by concentrating on sports scenes. The analysis revealed that in the 1970s, gender inequalities were reproduced in sports scenes in Turkish cinema, and numerous symbolic meanings associated with social class were effectively employed. Consequently, the phenomenon of sport was used as a narrative tool in Turkish cinema in the 1970s to reproduce social inequalities.

Anahtar Kelimeler

• Sport
• Turkish cinema
• Class
• Gender
• Communication studies

Kaynakça

1. Akın, A. (2010). Çevrimiçi spor ortamlarında nefret söylemi: Bir topun peşinde koşan yirmi iki adam. T. Çomu (Ed.), Taraftarlar ve medya. Yeni medyada nefret söylemi içinde (ss.193-221). İstanbul: Kalkedon.
2. Arslan, B., ve Koca, C. (2006). Kadın sporcuların yer aldığı günlük gazete haberlerinin sunum biçimine dair bir inceleme. Spor Bilimleri Dergisi, 17(1), 1-10.
3. Arun, Ö. (2014). İnce zevkler- olağan beğeniler: Çağdaş Türkiye’de kültürel eşitsizliğin yansımaları. Cogito: Yapı Kredi Yayınları-Üç Aylık Düşünce Dergisi, 167-191.
4. Bishop, R. (2003). Missing in action: Feature coverage of women’s sports in sports illustrated. Journal of Sport & Social Issues, 27(2), 184-194. doi: 10.1177/0193732502250718
5. Bora, T. (2013). Futbolda erkeklik, militarizm, milliyetçilik: Tek kale. N.Y. Sünbüloğlu (Der.), Erkek millet asker millet: Türkiye’de militarizm, milliyetçilik, erkeklikler içinde (ss. 487-511). İstanbul: İletişim.
6. Bourdieu, P. (1993). The field of cultural production. New York: Columbia University Press.
7. Bourdieu, P. (2015a). Ayrım beğeni yargısının toplumsal eleştirisi, İstanbul: Heretik Yayınları.
8. Bourdieu, P. (2015b). Spor ve toplumsal sınıf. içinde Hacısoftaoğlu, İ., Akcan, F. ve Bulgu, N. (Ed.), Oyunun ötesinde spor sosyolojisi çalışmaları. Ankara: Notabene.

9. Bourdieu, P. (2018). Eril tahakküm (4. Basım). İstanbul: Bağlam.
10. Bourdieu, P. (2019). Televizyon üzerine. İstanbul: Sel Yayınları.
11. Bourdieu, P. (2022). Sosyoloji meseleleri. Ankara: Heretik Yayınları.
12. Bora, T. (2013). Futbolda erkeklik, militarizm, milliyetçilik: Tek kale. N.Y. Sünbüloğlu (Der.), Erkek millet asker millet: Türkiye’de militarizm, milliyetçilik, erkeklikler içinde (ss. 487-511). İstanbul: İletişim.
13. Bozok, M., Munar, Z. M., ve Kavasoğlu, İ. (2019). Cinsiyetlendirilmiş bir egzersizin sınırlarında: Adana’daki erkeklerin pilates deneyimleri. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13(19), 1721-1756. doi: 10.26466/opus.587527
14. Camy, G., ve Camy, J. (2023). Le sport au cinéma raconte les États-Unis. Amerika, 25. doi: 10.4000/amerika.16711
15. Capranica, L., Minganti, C., Billat, V., Hanghoj, S., Piacentini, M. F., Cumps, E. ve Meeusen, R. (2005). Newspaper coverage of women’s sports during the 2000 Sydney Olympic Games: Belgium, Denmark, France and Italy. Research Quarterly for Exercise and Sport, 76(2), 212-223. doi: 10.1080/02701367.2005.10599282
16. CEİD (2020). Sporda toplumsal cinsiyet eşitliği haritalama raporu, haritalama ve izleme çalışması: 2018-2020 Güncellemesi. https://ceidizler.ceid.org.tr/Sporda-Toplumsal-Cinsiyet-Esitligi-Haritalama-ve-izleme-calismasi-2017-2020-Guncellemesi--i109
17. Coakley J. (2017) Sociology of sport. K.O. Korgen (Ed.) The cambridge handbook of sociology: Core areas in sociology and the development of the discipline. içinde (ss. 355-364). Cambridge, UK: Cambridge University Press. doi: 10.1017/9781316418376.036
18. Crosson, S. (2023). Going vertical: examining the rise and impact of contemporary Russian sports cinema. Frontiers in Sports and Active Living, 5, Article 1250961. doi: 10.3389/fspor.2023.1250961
19. De Melo, V. A. (2012). Sharing modern experiences: Sport (body)-(image) cinema. Journal of the Philosophy of Sport, 39(2), 251-266. doi: 10.1080/00948705.2012.725893
20. Diken, B.ve Laustsen, C. B. (2008). Filmlerle sosyoloji. İstanbul: Metis.
21. Eitzen, D. S. (2005). Sport as microcosm of society. Contemporary Society: An Anthology 7th , içinde (ss. 1-3), Santa Clarita, CA, USA: Routledge,
22. Elmas, S. ve Akmeşe, Z. (2015). Spordaki toplumsal hareketliliğin toplumsal yaşamdaki görünümü: “Ya Ya Ya Şa Şa Şa” filmi. İ. Hacısoftaoğlu, F. Akcan, F. ve N. Bulgu (Ed.), Oyunun ötesinde spor sosyolojisi çalışmaları içinde (ss. 357-377). Ankara: Notabene.
23. Gülada, M. O. (2019). 1936 Berlin Olimpiyatları’nda spor yayıncılığının propaganda amaçlı kullanımı: Olympia filmi üzerine inceleme. TRT Akademi, 4(8), 326-344.
24. Hacısoftaoğlu, İ., Akcan, F. ve Bulgu, N. (2015). Oyunun ötesinde spor sosyolojisi çalışmaları. Ankara: Notabene.
25. Hacısoftaoğlu, İ., Akcan. F. (2015). Giriş: Sporun sosyolojisi olur mu?. Oyunun ötesinde- spor sosyolojisi çalışmaları içinde. Ankara: Notabene.
26. Harranoğlu, S., ve Yengin, D. (2017). İnternet ortamındaki futbol takımı taraftarlarının futbolculara karşı nefret söylemi. Electronic Journal of New Media, 6(3), 229-240 doi: 10.17932/iau.ejnm.25480200.2022/ejnm_v6i3003
27. Huizinga, J. (2017). Homo Ludens: Oyunun toplumsal işlevi üzerine bir deneme. İstanbul: Metis.
28. Jones, R., Murrell, A. J., ve Jackson, J. (1999). Pretty versus powerful in the sports pages: Print media coverage of U.S. women’s olympic gold medal winning teams. Journal of Sport and Social Issues, 23(2), 183-192. doi: 10.1177/0193723599232005
29. Kıran, E., ve Avcı, M. G. (2018). Sporla aşılan toplumsal sınırlar: Dangal filmi ve toplumsal cinsiyet. Journal of International Scientific Researches, 3(2), 985-994. doi: 10.21733/ibad.486908
30. Klose, A. (2020). Televizyon futbolu medya yapımı bir ürün gerçekliği nasıl değiştiriyor?. R. Horak, W. Reiter, T. Bora (Ed.), Futbol ve kültürü takımlar, taraftarlar, endüstri, efsaneler içinde (ss. 375-385). İstanbul: İletişim.
31. Koca, C. ve Bulgu, N. (2005). Spor ve toplumsal cinsiyet: Genel bir bakış. Toplum ve Bilim, 103, 163-184.
32. Lenskyj, H. J. (2013). Reflections on communication and sport. Communication & Sport, 1(1-2), 138-150. doi: 10.1177/2167479512467327
33. Loy, J. W., McPherson. B. D. ve Kenyon. G. S. (1978). Sport and social systems: A guide to the analysis, problems, and literature. Reading Mass.; London: Addison-Wesley.
34. Markula, P. (2009). Olympic women and the media : international perspectives. New York: Palgrave Macmillan.
35. Olca, G., ve Özdemir, İ. (2023). Sosyal medyada taraftar grupları: Söylemler ve temsiller. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 4(4), 230-241doi: 10.52835/19maysbd.1364495
36. Önk Yıldıran, Ü. (2011). Türk Sineması’nda türler üzerine bir inceleme (1970-1980). Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 6(23), 3866-3877. doi: 10.19168/jyu.47526
37. Özgüç, A. (2012). Ansiklopedik Türk filmleri sözlüğü. İstanbul: Horizon International.
38. Pedersen, P. M. (2002). Examining equity in newspaper photographs: A content analysis of the print Media photographic coverage of interscholastic athletics. International Review for the Sociology of Sport, 37(4), 303-318. doi: 10.1177/1012690202037004895
39. Pfister, G. (2015). Avrupa perspektifinden toplumsal cinsiyet ve spora ilişkin gelişmeler ve mevcut sorunlara bakış. İ. Hacısoftaoğlu, F. Akcan ve N. Bulgu (Ed.), Oyunun ötesinde spor sosyolojisi çalışmaları içinde (ss. 159-189). Ankara: Notabene.
40. Şendur Atabek, G., Sönmez. S., ve Bilge. D. (2015). Değişen sinema anlayışları çerçevesinde Türk filmlerinde evlilik ve boşanma. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 41, 299-312.
41. Şimşek A., Yıldırım, H. (2003). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.
42. Tarakçıoğlu, S. (2019). Türkiye sinemasında spor. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 62, 464-478.
43. Wacquant, L. (2014). Simgesel iktidar ve grup oluşumu: Pierre Bourdieu’nün sınıfı yeniden çerçevelemesi üzerine. Cogito: Yapı Kredi Yayınları-Üç Aylık Düşünce Dergisi, 76, 204-230.
44. Wacquant, L. (2015). İşleyen boksörler: profesyonel boksörler arasında bedensel sermaye ve bedensel emek. İ. Hacısoftaoğlu, F. Akcan ve N. Bulgu (Ed.), Oyunun ötesinde spor sosyolojisi çalışmaları içinde (ss. 119-159). Ankara: Notabene.
45. Wacquant, L. (2021). Toplumsal bir Prakseoloji için Bourdieu sosyolojisinin yapısı ve mantığı. P. Bourdieu, L. Wacquant, Düşünümsel sosyolojiye davet içinde (ss. 33-100). İstanbul: İletişim.
46. Wellard, I. (2009). Sport, masculinities and the body. Londra: Routledge.
47. Wensing, E. H., ve Bruce, T. (2003). Bending the rules. International Review for the Sociology of Sport, 38(4), 387-396. doi: 10.1177/1012690203384001