1909 Tarihli Bir Raporda Karakeçili Yörükleri ve Bazı Halk Bilimsel Değerleri

Yıl 2026, Sayı: 88, 514 - 525, 29.01.2026

Ahmet Demircan , Erdal Aday

Öz

Yörükler göçebe yaşam tarzını benimsemiş ve genellikle hayvancılık ile geçimini sağlayan Türklere verilen bir isim-dir. Yörüklerin bir aşireti olan Karakeçililer Oğuzların Kayı boyuna mensuptur. Bu yazıda, II. Abdülhamit döne-minde Karakeçili Yörüklerinin durumuna dair yapılan bir saha araştırması üzerine 1909 tarihinde hazırlanmış özet bir rapor incelenmiştir. Bu çalışmalar bir anlamda Türkiye sahası halk bilimi çalışmalarının devletin asli kurucuları olarak kabul edilen Karakeçili Yörüklerinin kültürünü kayıt altına alması adına önem arz etmektedir. II. Abdül-hamit’in Domaniç’e ve Hayme Ana’ya sahip çıkması Osmanlı sultanlarının Türk ulularına bakışı da göstermesi adına da önemlidir. Osmanlı Arşivlerinde bulunan, Kütahya, Eskişehir, Bilecik, Aydın ve Balıkesir çevresinde meskûn Karakeçililerin hane ve nüfusları ile Karakeçililerin bazı halk bilimsel değerlerini içeren bu rapora göre top-lam 66 köyde 2.160 Karakeçili hanesi tespit edilmiştir. Belge, demografik verilerin yanı sıra Karakeçili Yörüklerinin kültürel yapısına dair çeşitli halk bilimsel unsurları da içermektedir. El sanatları, düğün gelenekleri, sözlü kültür ürünleri, geleneksel giyim-kuşam biçimleri ve türbe ziyaretlerine ilişkin bilgiler raporda yer almaktadır. Özellikle dokumacılık faaliyetlerinin niteliği, düğün merasimlerinde uygulanan ritüeller, yöresel kıyafetlerin adlandırılması ve kullanım biçimleri ile Ertuğrul Gazi’nin türbesine yönelik ziyaret pratikleri, Karakeçili topluluğunun kültürel kim-liğini yansıtan önemli veriler arasında değerlendirilmektedir. Bu yönüyle söz konusu rapor, Karakeçili aşireti üzerine yapılan tarihî ve etnografik çalışmalara önemli katkılar sunabilecek niteliktedir.

Anahtar Kelimeler

Kayı , Karakeçili , Yörük , Folklore

A 1909 Report on the Karakeçili Nomads and Certain Folklore Values

Öz

Yörük is a name given to Turks who have adopted a nomadic lifestyle and generally make their living from animal husbandry. The Karakeçililer, a tribe of the Yörük, belong to the Kayı clan of the Oghuz Turks. This article exami-nes a summary report prepared in 1909 on a field study conducted during the reign of Abdulhamid II on the situa-tion of the Karakeçili Yörük tribe. In a sense, these studies are significant in terms of recording the culture of the Karakeçili Yörük tribes, who are considered the original founders of the state, within the scope of Turkish ethnog-raphic studies. Sultan Abdulhamid II's support for Domaniç and Hayme Ana is also important in terms of demonst-rating the Ottoman sultans' view of the Turkish nation. According to this report, found in the Ottoman Archives, which contains the households and populations of the Karakeçililer living in the Kütahya, Eskişehir, Bilecik, Aydın and Balıkesir regions, as well as some of the folkloric values of the Karakeçililer, a total of 2,160 Karakeçili house-holds were identified in 66 villages. In addition to demographic data, the document also contains various folkloric elements related to the cultural structure of the Karakeçili Yörük. The report includes information on handicrafts, wedding traditions, oral culture products, traditional clothing styles, and tomb visits. In particular, the nature of weaving activities and wedding ceremonies.

Anahtar Kelimeler

Kayı , Karakeçili , Yörük , Folklore

Kaynakça

• BOA, Y.PRK.SRN.00002.00018, 27 Nisan 1886 (H. 23.07.1303)
• BOA, Y.EE.0036.118.001, 27 Nisan 1909 (H. 06.04.1327)
• BOA, PLK.p.00048, 2 Kasım 1907 (H. 30.07.1320)
• BOA, A.MKT.UM.00438.00033.002, 25 Kasım 1860 (H. 11.05.1277)
• BOA, MVL.00249.00022.001, 13 Nisan 1852 (H. 22.06.1268)
• BOA, C.AS.00933.40416.001, 22 Ekim 1854 (H. 29.01.1271)
• BOA, DH.MKT.02427.00042.001
• İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi II. Abdülhamit Han Fotoğraf Albümleri Koleksiyonu (http://katalog.istanbul.edu.tr/client/tr_TR/default_tr/search/results?te=&lm=IUNEKABDUL Erişim adresi: 23.09.2025)
• Bilgin, T. (2015), Milli Mücadele Döneminde Bilecik, Bilecik: Bilecik Üniversitesi Yayın-ları.
• Bilgin, T. (2020), Anadolu yükselirken Bilecik mülakatı, İstanbul: Babıali Kültür Yayınları.
• Bilgin T.- Demiryürek, H. (2015). Tarih boyunca Söğüt ve kültürü, Bilecik: Başkent Klişe Matbaacılık.
• Bulduk, Ü. (1997). İdari ve sosyal açıdan Karakeçili aşiretleri ve yerleşmeler. Tarih Araş-tırmaları Dergisi, 30, 37-52.
• Cunbur, M. (1999). Gözden kaçan bir risale. Türk Kültüründe Karakeçililer Uluslararası Bilgi Şöleni Bildirileri içinde (ss. 27-33). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
• Demiryürek, H. (2015), Ertuğrul Sancağı (1900-1918). Bilecik, Bilecik Üniversitesi Yay.
• Eröz, M. (1967). Türk köy sosyolojisi meseleleri Yörük-Türkmen köyleri. Türkiye Harsi ve İçtimai Araştırmalar Dergisi, 81, 119-154.
• Eröz, M. (1991). Yörükler. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
• Güray, Ş. (2021). Urfa bölgesinde yaşayan Karakeçili Aşireti. Türk Dünyası Araştırmala-rı. 252. 153-170.
• Halaçoğlu, Y. (2009). Anadolu’da aşiretler, cemaatler, oymaklar (1453-1650). Anka-ra:Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Halaçoğlu, Y. (2012). Türkiye’nin derin kökleri Osmanlı kimliği ve aşiretler. İstan-bul:Babıali Kültür Yayıncılığı.
• Karakeçili Aşireti, Tahir Bey Matbaası, İstanbul, 1321
• Matsubara, M. (2012). Göçebeliğin dünyası Türk Göçebelerinden Çoşlu Yörüklerin etnog-rafyası. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
• Sakallı, B. (1997). Karakeçili aşireti ve Millî Mücadelede Karakeçililer. Karakeçili III. Uluslararası Kültür Şenliği içinde. Ankara:Karakeçili Kaymakamlığı Yayını.
• Sümer, F. (1992). Oğuzlar (Türkmenler). İstanbul:Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Ya-yınları.
• Sümer, F. (2001) Karakeçili. Diyanet İslam Ansiklopedisi. 24. 427-428.
• Şenesen, R. O. (2019) Kalelerin alınması ile ilgili anadolu efsanelerinde “Yanılsama yo-luyla aldatma motifinin versiyonları üzerine bir araştırma”. V. Aşkaroğlu (ed.) II. Dergi Karadeniz Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu Kitabı içinde (ss. 385-390.
• Türkay, C. (1979). Başbakanlık arşiv belgelerine göre Osmanlı İmparatorluğunda oymak, aşiret ve cemaatler. İstanbul:Tercüman Gazetesi Yayınları.