Türkiye’de Kadınların Siyasal Temsilinde Bir STK Olarak KA-DER (1997-1999)

Öz

Türkiye’de kadınların siyasal haklara sahip olmalarına rağmen karar alma mekanizmalarındaki sınırlı temsili, 1990’lı yıllarda kadın hareketinin önemli tartışma alanlarından biri olmuştur. Bu çalışma, 1997 yılında kurulan Kadın Adayları Destekleme Derneği’nin (KA-DER) 1997-1999 döneminde kadınların siyasal temsiline yönelik faaliyetlerini ve bu faaliyetlerin 1999 genel seçimleri bağlamındaki etkisini değerlendirmektedir. İnceleme sonucunda KA-DER’in kadınları adaylığa teşvik etme, adaylara eğitim ve danışmanlık desteği sağlama, kota ve seçilebilir sıra taleplerini gündeme taşıma, siyasi partilerin aday belirleme tercihlerini tartışmaya açma ve kadınların eksik temsilini kamuoyunda görünür kılma yönünde çok boyutlu bir faaliyet alanı oluşturduğu görülmüştür. 1999 seçimlerinde kadın milletvekili sayısının bir önceki seçime göre arttığı görülmüş; ancak bu değişimin doğrudan KA-DER’in faaliyetlerine bağlanamayacağı sonucuna ulaşılmıştır. Buna karşılık derneğin kadınların siyasal temsilini yalnızca aday sayısı üzerinden değil, adaylık koşulları, liste sıraları ve siyasi partilerin tercihleri üzerinden tartışmaya açması önemli bir katkı oluşturmuştur. Çalışma, KA-DER’in bu dönemdeki etkisinin doğrudan seçim sonuçlarını belirlemekten çok, kadınların siyasal temsil talebini örgütlü biçimde siyasal ve kamusal gündeme taşımasında belirginleştiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• KA-DER
• Kadınların siyasal temsili
• Kadın hareketi
• Sivil toplum
• 1999 Genel seçimleri

KA-DER as an NGO in the Political Representation of Women in Türkiye (1997-1999)

Öz

Although women in Türkiye had political rights, their limited representation in decision-making processes became a major area of debate within the women’s movement during the 1990s. This study evaluates the activities of the Women Candidates Support Association (KA-DER), founded in 1997, aimed at promoting women’s political representation during the 1997-1999 period, and the impact of these activities in the context of the 1999 general elections. The study reveals that KA-DER established a multifaceted field of activity, encouraging women to run for office, providing training and consultancy support to candidates, raising demands for quotas and winnable positions on candidate lists, opening up discussions on the candidate selection practices of political parties, and bringing women’s underrepresentation to public attention. Although the number of women elected to parliament increased in the 1999 elections compared with the previous election, this increase cannot be directly attributed to KA-DER’s activities. Nevertheless, the association made an important contribution by addressing women’s political representation not only in terms of the number of candidates but also in relation to the conditions of candidacy, candidate list rankings, and the preferences of political parties. The study demonstrates that, rather than directly determining election results, KA-DER’s influence during this period was evident primarily in its role in bringing women’s demand for political representation to the political and public agenda in an organized manner.

Anahtar Kelimeler

• KA-DER
• Women’s political representation
• Women’s movement
• Civil society
• 1999 General elections

Kaynakça

1. Acuner, S. (2011). 90’lı yıllar ve resmi düzeyde kurumsallaşmanın doğuş aşamaları. A. Bora ve A. Günal (Der.), 90’larda Türkiye’de feminizm içinde (ss. 125-158). İstanbul: İletişim Yayınları.
2. Avcil, C. (2023). 90’lı yıllar Türkiyesi’nde feminist yayıncılık: Pazartesi dergisi tanıklığına ilişkin içerik analizi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 21(Cumhuriyetin 100. Yılı Özel Sayısı), 743-766. doi: 10.35408/comuybd.1344686
3. Bora, A. (2011). Bir yapabilirlik olarak Ka-Der. A. Bora ve A. Günal (Der.), 90’larda Türkiye’de feminizm içinde (ss. 109-124). İstanbul: İletişim Yayınları.
4. Caul, M. (1999). Women’s representation in parliament: The role of political parties. Party Politics, 5(1), 79-98. doi: 10.1177/1354068899005001005
5. Cumhuriyet. (1999, 8 Mart) s. 5. 02 Eylül 2026 tarihinde https://egazete.cumhuriyet.com.tr/en/catalog/192/1999/3/8/5 adresinden erişildi.
6. Cumhuriyet. (1999, 16 Nisan) s. 8. 02 Eylül 2026 tarihinde https://egazete.cumhuriyet.com.tr/en/catalog/192/1999/4/16/8 adresinden erişildi.
7. Çakır, S. (2014). Feminizm: Ataerkil iktidarın eleştirisi. H. B. Örs (Der.), 19. yüzyıldan 20. yüzyıla modern siyasal ideolojiler (7. Baskı) içinde (ss. 415-475). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
8. Çeşnigil, B. Ş. (2019). 1980 sonrası Türkiye’de kadın hareketi ve özel olanın politikleşmesi, [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Çankaya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

9. Gökçimen, S., Yapıcı, H., Kaya, E., Gültemen, D., ve Geçmez, T. (Haz.). (2009). Türk parlamento tarihinde kadın parlamenterler (1935-2009). Türkiye Büyük Millet Meclisi Yayınları.
10. Göl, N. (2010). Türkiye’de kadın hareketine KA-DER (Kadın adayları destekleme ve eğitme derneği) bağlamında bir bakış [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
11. Güzelcan Şenol, S. (2010). Türkiye’de 1980 sonrası kadın hareketi ve feminist yayıncılığın oluşum süreci: Pazartesi dergisi deneyimi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
12. Hedef 2000 yılında 55 kadın milletvekili. (1997, 7 Nisan). Cumhuriyet, s. 17. 01 Eylül 2026 tarihinde https://egazete.cumhuriyet.com.tr/en/catalog/192/1997/4/7/17 adresinden erişildi
13. Hrant Dink soruyor, Şirin Tekeli cevaplıyor [Şirin Tekeli ile söyleşi]. Agos. (2017, 14 Haziran) 01 Eylül 2026 tarihinde https://www.agos.com.tr/tr/haber/agos-un-arsivinden-hrant-dink-soruyor-sirin-tekeli-cevapliyor-18727 adresinden erişildi.
14. KA-DER. (1999, 22 Ocak). Türkiye’nin yarınına imza atacak tüm kadın adaylar. Cumhuriyet, s. 19. 02 Eylül 2026 tarihinde https://egazete.cumhuriyet.com.tr/en/catalog/192/1999/1/22/19 adresinden erişildi.
15. Kadınlar hak için savaş verdi. (1998, 5 Aralık). Cumhuriyet, s. 3. 01 Eylül 2026 tarihinde https://egazete.cumhuriyet.com.tr/en/catalog/192/1998/12/5/3 adresinden erişildi.
16. Karagöz, B. (2008). Türkiye’de 1980 sonrası kadın hareketinin siyasal temelleri ve “İkinci dalga” uğrağı. Memleket Siyaset Yönetim, 3(7), 168-190.
17. Karakaya Polat, R. ve Çağlı, E. (2014). New directions for women’s political development in Turkey: Exploring the implications of the internet for Ka-der. Information Polity, 19(3-4), 179-194. doi: 10.3233/IP-140343
18. Karayel Bilbil, E., ve Polat, A. F. (2021). Kadın odaklı sivil toplum kuruluşlarında gerçekleştirilen iletişim faaliyetleri. Selçuk İletişim, 14(1), 336-362. doi: 10.18094/josc.776538
19. Keysan, A. Ö. (2016). Türkiye’deki kadın aktivistlerin sivil toplum söylemleri: Alternatif yaklaşımlar. Mülkiye Dergisi, 40(4), 149-191.
20. Liste değil, sıralama önemli: KA-DER kadın aday adaylarını tanıttı. (1999, 9 Şubat). Cumhuriyet, s. 8. 02 Eylül 2026 tarihinde https://egazete.cumhuriyet.com.tr/en/catalog/192/1999/2/9/8 adresinden erişildi.
21. Özer, M. H., ve Aksoy, C. (2016). İktisadi konulu sivil toplum kuruluşlarının kent ekonomisinin gelişimindeki yeri: Teorik çerçeve. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 54, 387-393.
22. Pazartesi. (1999, Mayıs). “Türkiye şartlarında sonuç kötü değil”: Ka-Der’den Şirin Tekeli’yle kadınlar açısından seçim sonuçlarını konuştuk. Pazartesi, (50). 02 Eylül 2026 tarihinde https://www.pazartesidergisi.com/pdf/50.pdf?utm_source
23. Sanatçılardan KA-DER’e destek. (1998, 21 Nisan). Cumhuriyet, s. 6. 01 Eylül 2026 tarihinde https://egazete.cumhuriyet.com.tr/katalog/192/1998/4/21/6 adresinden erişildi.
24. Şevenk, Gülçin. (2022). 1990’larda Türkiye’de kadın hareketi. Akademik Araştırma Enstitüsü. 02 Eylül 2026 tarihinde https://akademikarastirma.org/1990larda-turkiyede-kadin-hareketi/ adresinden erişildi.
25. Taşkın, B. (2021). Political representation of women in Turkey: Institutional opportunities versus cultural constraints. Open Gender Journal, 5, 1-20. doi: 10.17169/ogj.2021.106
26. Türköne, M. (2014). Siyaset. Etkileşim Yayınları.
27. Türk Parlamento Tarihi. XIX. Dönem (1991-1995). 1. Cilt. Ankara: TBMM Vakfı Yayınları.
28. Türk Parlamento Tarihi. XX. Dönem (1995-1999). 1. Cilt. Ankara: TBMM Vakfı Yayınları.
29. U.S. Department of State. (2000). 1999 country reports on human rights practices: Turkey. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor.
30. Yaraman, A. (2015). Türkiye’de kadınların siyasal temsili: Dişiliksiz siyaset (2. Baskı). Bağlam Yayınları.
31. Yüksel, M. (2022). Türkiye’de kadınların parlamentoda temsilinde siyasal partilerin rolü. Şarkiyat, 14(3), 1303-1323. doi: 10.26791/sarkiat.1176145