Ancak Tarih Sona Ermeyi Reddetti: Türk Yazarlar ve Küreselleşmenin Sahte Vaadi

Yıl 2026, Sayı: 89 , 281 - 296 , 30.04.2026

Sena Kılıç , Mehmet Akif Okur

https://izlik.org/JA76WZ96WY

Öz

Bu makale; 1990’lar ve 2000’lerin başında küreselleşmenin seyri, ulus-devletin işlevsizleşmesi ve milliyetçiliğin kaçınılmaz düşüşü hakkında kendinden emin beklentiler dile getiren bir grup Türk liberal ve sol-liberal yazarın kapsamlı öngörü başarısızlığını eleştirel bir biçimde incelemektedir. Küreselleşme çağının anlam sistemi olarak Küreselciliği kavramsallaştıran teorik bir çerçeveden yararlanan bu çalışma; Mehmet Altan, Murat Belge, Tanıl Bora, Taner Akçam, Baskın Oran, Çağlar Keyder, Haldun Gülalp, Hatice Yaşar ve Bülent Peker gibi önde gelen Türk yazarlardan alınan birincil kaynak materyallerinin yanında, Türkçe’ye çevrilmiş olarak yayınlanan teorik katkıları da analiz etmektedir.
Makale, bu yazarların; küreselleşmeyi geri döndürülemez bir tarihsel zorunluluk, ulus-devletleri miadı dolmaya mahkûm yapılar ve milliyetçiliği ise çağdışı bir patoloji olarak ele alarak, tamamen "Küreselci" anlam sistemi içerisinde hareket ettiklerini ortaya koymaktadır. Yazarların fikirleri, büyük ölçüde Batılı akademik ve siyasi çevrelerde dolaşımda olan baskın liberal kozmopolit düşüncenin birer uyarlaması niteliğindedir. Sistematik metin analizi yoluyla bu makale, söz konusu yazarların temel öngörülerinin sonraki gelişmelerle nasıl çeliştiğini ortaya koymaktadır: Küreselleşmeden geri dönüş sürecinin ortaya çıkışı, egemenlikçi siyasetin yeniden yükselişi, milliyetçiliğin kalıcılığı ve Türkiye’nin kendi yörüngesinin bu yazarların öngördüğü liberal-kozmopolit ufuktan uzaklaşması. Bu durum, tarihsel teşhis düzeyinde topyekûn bir yapısal başarısızlığı temsil etmekte; analitik ve öngörüsel bir çerçeve olarak Küreselciliğin sınırlarını gözler önüne sermektedir.

Anahtar Kelimeler

Küreselleşme , Küreselleşmesizleşme , Milliyetçilik , Anlam sistemleri , Liberal enternasyonalizm

But History Refused to end: Turkish Writers and the False Promise of Globalism

https://izlik.org/JA76WZ96WY

Öz

This article critically examines the comprehensive predictive failure of Turkish liberal and left-liberal writers who, during the 1990s and early 2000s, articulated confident expectations about the trajectory of globalization, the obsolescence of the nation-state, and the inevitable decline of nationalism. Drawing on a theoretical framework that conceptualizes Globalism as the meaning system of the globalization era, this study analyzes primary source material from prominent Turkish authors including Mehmet Altan, Murat Belge, Tanıl Bora, Taner Akçam, Baskın Oran, Çağlar Keyder, Haldun Gülalp, Hatice Yaşar, and Bülent Peker, alongside translated theoretical contributions published in Turkish venues.
The article demonstrates that these writers operated within the Globalist meaning system, treating globalization as irreversible historical necessity, nation-states as destined for obsolescence, and nationalism as an anachronistic pathology. Their ideas were largely adaptations of the dominant liberal cosmopolitan thought circulating in Western academic and policy circles. Through systematic textual analysis, the article exposes how their core predictions have been contradicted by subsequent developments: the emergence of deglobalization, the resurgence of sovereigntist politics, the persistence of nationalism, and Türkiye's own trajectory away from the liberal-cosmopolitan horizon they anticipated. This represents a total structural failure at the level of historical diagnosis, revealing the limitations of Globalism as an analytical and predictive framework.

Anahtar Kelimeler

Globalism , Deglobalization , Nationalism , Meaning systems , Liberal internationalism

Kaynakça

• Akçam, T. (1992, January-February). Avrupa merkezli tarih anlayışı ve azınlıklar sorunu. Birikim, 33-34, 85-90.
• Akçam, T. (1995, March-April). Hızla Türkleşiyoruz. Birikim, 71-72, 17-28.
• Altan, A. (1995, April 17). Atakürt. Milliyet, p.4.
• Altan, M. (1993, March 12). Avrupalılığı artık red mi ediyoruz? Sabah, p.26.
• Altan, M. (2001). Birinci Cumhuriyet üzerine notlar. Birey Yayıncılık.
• Altan, M. (2002). Hiçbir şey değişmiyorsa: on yıl önce on yıl sonra 1991 yazıları. Can Yayınları.
• Altan, M. (2011). Muş'ta Meryem olmak. Etkileşim Yayınları.
• Altan, M. (2011). Küresel vicdan. Timaş Yayınları.
• Baker, U. (2012). Dolaylı eylem. Birikim Yayınları.
• Belge, M. (1992). Türkiye dünyanın neresinde?. Birikim Yayınları.
• Belge, M. (1995, March-April). Yeni birlik biçimleri ihtiyacı ve azınlıklar. Birikim, 71-72, 14-16.
• Belge, M. (1998, 23 May). Asıl ayrım. Radikal, p.8.
• Belge, M. (1998, 31 May). Kimlik genellemeleri. Radikal, p.9.
• Belge, M. (1998, 9 June). Halkın Avrupası. Radikal, p.9.
• Belge, M. (1998, 7 April). Geçiş toplumu Türkiye için geçerli. Radikal, p.17.
• Belge, M., & Günçıkan, B. (2006). Linç kültürünün tarihsel kökeni milliyetçilik. Agora Kitaplığı.
• Benda, J. (1969). The treason of the intellectuals, (R. Aldington, Trans.) W. W. Norton & Company. (Original work published 1927)
• Bora, T. (1995). Milliyetçiliğin kara baharı. Birikim Yayınları.
• Christofferson, M. S. (2004). French intellectuals against the left: the antitotalitarian moment of the 1970s. Berghahn Books.
• European Commission. (1999). Helsinki European Council: presidency conclusions, 10-11 December 1999. Retrieved from: https://www.europarl.europa.eu/summits/hel1_en.htm
• Fukuyama, F. (1992). The end of history and the last man. Free Press.
• Gellner, E. (1998). Milliyetçiliğe bakmak. İletişim Yayınları.
• Gülalp, H. (1998). Türkiye'de modernleşme politikaları ve islamcı siyaset. In S. Bozdoğan & R. Kasaba (Eds.), Türkiye'de modernleşme ve ulusal kimlik (pp. 75-90). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Held, D., McGrew, A., Goldblatt, D., & Perraton, J. (1999). Global transformations: politics, economics and culture. Polity Press.
• Helleiner, E. (2019). The life and times of embedded liberalism: legacies and innovations since bretton woods. Review of International Political Economy, 26(6), 1112-1135.
• James, H. (2001). The end of globalization: lessons from the great depression. Harvard University Press.
• Keyder, Ç. (1998). 1990'larda Türkiye'de modernleşmenin doğrultusu. In S. Bozdoğan & R. Kasaba (Eds.), Türkiye'de modernleşme ve ulusal kimlik (pp. 54-74). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Moyn, S. (2023). Liberalism against ıtself: cold war intellectuals and the making of our times. Yale University Press.
• Okur, M. A. (2016). Krizdeki küreselleşme(cilik) II: Brexit ve Karabudunun isyanı. Türk Yurdu, 347, 9-12.
• Okur, M. A. (2018). Güvenlik çalışmaları, büyük kararlar ve 'dünyalar içindeki dünyamız'. In M. A. Okur (Ed.), Güvenlik: kargaşa ve belirsizlik çağından nereye? (pp. 11-49). KOCAV Yayınları.
• Okur, M. A. (2020). Covid-19 salgını, dünya Düzeni ve Türkiye. Akademik Hassasiyetler, 7(13), 311-335.
• Okur, M. A. (2025). Navigating deglobalization in Eurasia: world-building and Türkiye amidst emerging historical rupture. In Ş. Çetinkaya (Ed.), Security in Eurasia: threats, challenges and opportunities (pp. 120-139). İstanbul University Press.
• Oran, B. (1992, January-February). Milliyetçilik nedir ne değildir nasıl incelenir? Birikim, 33-34, 43-48.
• Peker, B. (1992, January-February). Ulusal sorun ve toplumsal proje. Birikim, 33-34, 50-53.
• Rodrik, D. (1997). Has globalization gone too far? Institute for International Economics.
• Rodrik, D. (2011). The globalization paradox: democracy and the future of the world economy. W.W. Norton.
• Sassen, S. (1991). The global city: New York, London, Tokyo. Princeton University Press.
• Smith, A. D. (1986). The ethnic origins of nations. Blackwell.
• Smith, A. D. (1991). National identity. Penguin.
• Smith, A. D. (2002). Küreselleşme çağında milliyetçilik (D. Kömürcü, Trans.) Everest Yayınları. (Original work published 1995)
• Steger, M. B. (2005). Ideologies of globalization. Journal of Political Ideologies, 10(1), 11-30.
• Steger, M. B. (2009). Globalization: a very short introduction (2nd ed.). Oxford University Press.
• Williamson, J. (1990). What Washington means by policy reform. In J. Williamson (Ed.), Latin American adjustment: how much has happened? (pp. 7-20). Institute for International Economics.
• Yaşar, H. (1991, October 30). Hoşgörülecek milliyetçilik yoktur. Birikim, 30, 59-67.