Türkiye’de Dolaylı Vergiler ve Ekonomik Büyüme İlişkisi

Öz

Vergileme ve ekonomik büyüme arasındaki bağlantı iktisadi birimlerin davranışlarına göre şekillenmektedir. Bir diğer ifadeyle, vergileme nedeniyle bireylerin tercihleri şekillenerek iktisadi refaha etki etmektedir. Bu doğrultuda vergi kompozisyonunun etkisi farklılaşabilmektedir. Bu kapsamda bu çalışma vergi yapısının bir bileşeni olan dolaylı vergilerin ekonomik büyüme üzerindeki etkisini Türkiye için analiz etmektedir. 1968-2024 dönemini kapsayan güncel verilerin zaman serisi teknikleriyle ele alındığı çalışmada ekonomik büyümenin önemli belirleyicileri olan dışa açıklık ve gayrisafi sabit sermaye yatırımının etkisi de dikkate alınmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, eşbütünleşme ilişkisi geçerli olup seriler uzun dönemde birlikte hareket etmektedirler. Uzun dönem tahmin sonuçları ise, dolaylı vergilerin ekonomik büyüme üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Benzer şekilde dışa açıklık ve gayrisafi sabit sermaye yatırımının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi pozitif ve istatistiksel olarak anlamlıdır. Bu ampirik kanıtlar ışığında, Türkiye’de takip edilen dolaylı vergi ve dış ticaret politikası ile birlikte yatırımların ekonomik büyümeyi desteklediği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Dolaylı vergiler
• Ekonomik büyüme
• Türkiye
• Dışa açıklık
• Gayrisafi sabit sermaye

The Relationship Between Indirect Taxes and Economic Growth in Türkiye

Öz

The relationship between taxation and economic growth is shaped by the behavior of economic agents. In other words, taxation shapes individuals' preferences, thereby affecting economic welfare. In this regard, the impact of the tax composition may vary. Within this framework, this study analyzes the impact of indirect taxes, which are a component of the tax structure, on economic growth in Türkiye. The study, which analyzes updated dataset covering 1968–2024 using time series techniques, also considers the impact of trade openness and gross fixed capital formation, which are important determinants of economic growth. According to the results, the cointegration relationship exists and the series move together in the long term. Long-run estimation results indicate that indirect taxes have a positive and statistically significant effect on economic growth. Similarly, the effect of trade openness and gross fixed capital formation on economic growth is positive and statistically significant. In light of this empirical evidence, it has been determined that the indirect tax policies and foreign trade policies pursued in Türkiye, together with investments, support economic growth.

Anahtar Kelimeler

• Indirect taxes
• Economic growth
• Türkiye
• Trade openness
• Gross fixed capital formation

Kaynakça

1. Abata, M. A., Osamor, I. P., & Elluh, C. C. (2023). The effect of direct and indirect taxes on economic growth: Evidence from Nigeria. EPRA International Journal of Economics, Business and Management Studies (EBMS), 10(6), 87-97.
2. Abd Hakim, T., Karia, A. A., David, J., Ginsad, R., Lokman, N., & Zolkafli, S. (2022). Impact of direct and indirect taxes on economic development: A comparison between developed and developing countries. Cogent Economics & Finance, 10(1), 2141423.
3. Açıkgöz, Ş. (2008). Türkiye’de vergi gelirleri, vergi yapısı ve iktisadi büyüme ilişkisi: 1968-2006. Ekonomik Yaklaşım, 19(68), 91-113.
4. Akça, H. ve Bozatlı, O. (2017). İbn-i Haldun perspektifinden devlet, regülasyon ve kamu ekonomisi. Y., Yeşil, Şaban Ertekin, V., Yurdadoğ ve S., Demirtürk (Ed.), Sosyo-ekonomik stratejiler V: Türk dünyası araştırmaları içinde (ss. 8-22). London: IJOPEC Publication.
5. Akgöl, G. A. ve Gök, M. (2025). Vergileme ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye ve seçili gelişmiş ülkeler için bir analiz. Yönetim Bilimleri Dergisi, 23(57), 1501-1530.
6. Alper, F. O. (2019). Ekonomik büyümenin belirleyicileri: Yapısal kırılmalar altında Türkiye örneği. Fiscaoeconomia, 3(1), 202-227.
7. Altınok, H. (2025). Türkiye’de konularına göre vergilerin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Fourier ADL eşbütünleşme testi. Vergi Dünyası, 45(530), 47-56.
8. Altuntaş, M., Kılıç, E., Mercan, N. ve Yavuz, E. (2021). Vergi gelirleri ve ekonomik büyüme ilişkisinin panel veri yöntemiyle analizi: OECD ülkelerinden kanıtlar. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23, 53-72.

9. Banerjee, A., Dolado, J., & Mestre, R. (1998). Error‐correction mechanism tests for cointegration in a single‐equation framework. Journal of Time Series Analysis, 19(3), 267-283.
10. Bayer, C., & Hanck, C. (2013). Combining non‐cointegration tests. Journal of Time Series Analysis, 34(1), 83-95.
11. Bazgan, R. M. (2018). The impact of direct and indirect taxes on economic growth: An empirical analysis related to Romania. In Proceedings of the International Conference on Business Excellence (Vol. 12, No. 1, pp. 114-127). Sciendo.
12. Boğa, S. (2020). Türkiye’de vergi gelirleri ve ekonomik büyüme arasındaki asimetrik ilişki: NARDL eşbütünleşme yaklaşımı. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 55(1), 487-507.
13. Boswijk, H. P. (1995). Efficient inference on cointegration parameters in structural error correction models. Journal of Econometrics, 69(1), 133-158.
14. Bozatli, O., & Serin, S. C. (2025). Public debt and economic growth in G7 countries: do financial and political institutions matter?. Applied Economics, 1-15.
15. Cosmina-Ștefania, C. (2018). The economic impact of indirect taxes on economic growth in European context. Theoretical and Applied Economics, 25(Special), 113-120.
16. Dam, M. ve Ertekin, Ş. (2018). Türkiye’de vergi gelirlerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin analizi. Vergi Raporu Dergisi, 228, 19-32.
17. Demir, M. ve Sever, E. (2017). Vergi gelirleri ekonomik büyüme ilişkisi: OECD ülkelerine ilişkin panel veri analizi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2), 51-66.
18. Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American statistical association, 74(366a), 427-431.
19. Dinçer, S. (2025). Ticari dışa açıklık, ekonomik büyüme ve doğrudan yabancı yatırımlar: Seçilmiş Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerinden kanıtlar. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 9(2), 403-420.
20. Durga Prasad, T., Sharma, A., Mittal, M., Govardhan Reddy, M., & Giri Babu, B. (2022). Economic growth of India and the impact of direct and indirect tax: An ARDL approach. Journal of Statistics and Management Systems, 25(7), 1697-1707.
21. Durkaya, M. ve Ceylan, S. (2006). Vergi gelirleri ve ekonomik büyüme. Maliye Dergisi, 150, 79-89.
22. Durucan, A. (2023). Türkiye’de ekonomik büyüme ile doğrudan-dolaylı vergiler arasındaki ilişki: Cumhuriyetten günümüze. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(100. Yılında Cumhuriyet Özel Sayısı), 185-198.
23. Engle, R. F., & Granger, C. W. (1987). Co-integration and error correction: representation, estimation, and testing. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 251-276.
24. Eren, M. V., Ergin, A. ve Aydın, H. İ. (2018). Türkiye’de vergi gelirleri ile ekonomik kalkınma arasındaki ilişki: Frekans alanı nedensellik analizi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 19(1), 1-18.
25. Esen, E. ve Farahmand, M. A. (2020). Sabit sermaye yatırımları ve ekonomik büyüme ilişkisi: Afganistan üzerine ampirik bir analiz. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 9(17), 131-136.
26. Esener, S. Ç. ve Yereli, A. B. (2025). OECD üyesi ülkeler ve Türkiye’de dolaylı vergiler, doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme arası nedensellik ilişkisi mevcut mu? Sosyoekonomi, 33(65), 449-480.
27. Garg, S., Mittal, S., & Garg, A. (2025). Investigating the implications of goods and services tax revenue on economic growth: Empirical insight from Indian economy. Statistics and Public Policy, 12(1), 2436196.
28. Gülşen, M. İ. ve Özer, M. O. (2024). Dolaylı vergi gelirleri ile enflasyon oranı arasındaki saklı ilişkinin analizi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(4), 912-924.
29. Ilaboya, O. J., & Mgbame, C. O. (2012). Indirect tax and economic growth. Research Journal of Finance and Accounting, 3(11), 70-82.
30. Johansen, S. (1991). Estimation and hypothesis testing of cointegration vectors in Gaussian vector autoregressive models. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 1551-1580.
31. Kamacı, A. ve Kurt, O. (2024). Dolaylı ve dolaysız vergilerin enflasyon ve ekonomik büyümeye etkilerinin incelenmesi: Türkiye örneği. Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 7(1), 133-152.
32. Kara, M. A. ve Hoylu, M. (2023). Türkiye ekonomisinde dolaylı ve dolaysız vergilerin ekonomik büyümeye etkileri. Gaziantep Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(1), 1-13.
33. Karayılmazlar, E. ve Göde, B. (2017). Vergi yükünün ekonomik büyüme üzerine etkisi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(4), 131-142.
34. Koç, Ö. E. (2019). Türkiye’de vergi yükü ve ekonomik büyüme ilişkisi. Alanya Akademik Bakış, 3(3), 247-259.
35. Korbi, A., & Zani, B. (2021). The impact of direct and indirect taxes on economic growth: An empirical study in Albania. Journal of Danubian Studies and Research, 11(2), 48-61.
36. Korkmaz, S. ve Korkmaz, Ö. (2023). Türkiye’de uygulanan vergi türlerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: ARDL sınır testi yaklaşımı. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(2), 32-47.
37. Korkmaz, S., Yilgor, M., & Aksoy, F. (2019). The impact of direct and indirect taxes on the growth of the Turkish economy. Public Sector Economics, 43(3), 311-323.
38. Kutbay, H. (2021). Vergi yükünün ve yapısının ekonomik büyüme üzerindeki etkileri: OECD ülkeleri için panel veri analizi. Mali Çözüm Dergisi, 31, 13-35.
39. Kwiatkowski, D., Phillips, P. C., Schmidt, P., & Shin, Y. (1992). Testing the null hypothesis of stationarity against the alternative of a unit root: How sure are we that economic time series have a unit root?. Journal of Econometrics, 54(1-3), 159-178.
40. Lee, Y., & Gordon, R. H. (2005). Tax structure and economic growth. Journal of Public Economics, 89(5-6), 1027-1043.
41. Mamo, M. (2023). Direct versus indirect taxes and state income growth: 1991–2015. Eastern Economic Journal, 49(4), 516-548.
42. Mucuk, M. ve Alptekin, V. (2008). Türkiye’de vergi ve ekonomik büyüme ilişkisi: VAR analizi (1975-2006). Maliye Dergisi, 155(2), 159-174.
43. Muradov, A. J., Aydin, M., Bozatli, O., & Tuzcuoglu, F. (2024). Air pollution and life expectancy in the USA: Do medical innovation, health expenditure, and economic complexity matter?. Science of The Total Environment, 946, 174441.
44. Myles, G. D. (2000). Taxation and economic growth. Fiscal Studies, 21(1), 141-168.
45. Nalbant Efe, G. (2021). Gelişmekte olan ülkelerde vergi yapısının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Dinamik panel veri analizi. Akademik Hassasiyetler, 8(17), 259-284.
46. Nguyen, H. H. (2019). Impact of direct tax and indirect tax on economic growth in Vietnam. The Journal of Asian Finance, Economics and Business, 6(4), 129-137.
47. Ogundana, O. M., Ibidunni, A. S., & Adetoyinbo, A. (2017). Impact of direct and indirect tax on the Nigerian economic growth. Binus Business Review, 8(3), 215-220.
48. Özen, A., Kıdemli, M. ve Ülger, M. (2022). Vergilemenin ekonomik büyümeye etkisi üzerine ampirik bir analiz: Türkiye örneği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(3), 958-974.
49. Öztürk, Ö. F. (2021). Dolaysız ve dolaylı vergi gelirlerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 8(3), 430-442.
50. Park, J. Y. (1992). Canonical cointegrating regressions. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 119-143.
51. Phillips, P. C., & Hansen, B. E. (1990). Statistical inference in instrumental variables regression with I (1) processes. The Review of Economic Studies, 57(1), 99-125.
52. Polat, M. A. (2019). Ekonomik büyüme ile vergi gelirleri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Türkiye örneği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 8(3), 1991-2009.
53. Rehman, Z. U., Khan, M. A., & Tariq, M. (2020). Indirect taxation and economic growth relationship: Empirical evidence from Asian countries. Pakistan Journal of Humanities & Social Sciences Research, 3(01), 131-144.
54. Rexha, D., Bexheti, A., & Berisha, H. (2021). The impact of direct and indirect taxes on economic growth: an analytical approach from the Republic of Kosovo. International Journal of Public Sector Performance Management, 7(1), 74-86.
55. Sağdıç, E. N. ve Aydın, D. (2021). Dolaylı ve dolaysız vergiler ile ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisi: Türkiye örneği (2006-2018). International Journal of Public Finance, 6(1), 21-46.
56. Sağdıç, E. N., Yıldız, F. ve Sayın, H. H. (2020). Doğrudan yabancı yatırımlar, vergi gelirleri ve ekonomik büyüme ilişkisi: Kırılgan beşli ülkeler örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 11(28), 680-699.
57. Sandalcı, U. ve Sandalcı, İ. (2017). OECD ülkelerinde ekonomik büyüme ve vergi gelirleri arasındaki ilişkinin ampirik analizi: 1990–2014. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), 51-62.
58. Serin, Ş. C. ve Akça, H. (2022). BRICS+ T ülkelerinde regülasyon ve ekonomik büyüme ilişkisi: Panel veri analizinden kanıtlar. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(3), 991-1014.
59. Shaqiri, V., Elshani, A., & Ahmeti, S. (2024). The effect of direct and indirect taxes on economic growth in developed countries. Ekonomika, 103(2), 123-139.
60. Songur, M. ve Yüksel, C. (2018). Vergi yapısı ile ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisi: Türkiye örneği. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, (643), 47-70.
61. Stock, J. H., & Watson, M. W. (1993). A simple estimator of cointegrating vectors in higher order integrated systems. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 783-820.
62. Stoilova, D. (2017). Tax structure and economic growth: Evidence from the European Union. Contaduría y Administración, 62(3), 1041-1057.
63. Şaşmaz, M. Ü. ve Yayla, Y. E. (2018). Vergilerin ve doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ekonomik kalkınma üzerindeki etkisi: Avrupa Birliği geçiş ekonomileri örneği. Maliye Dergisi, 174, 315-336.
64. Terzi, H. ve Yurtkuran, S. (2016). Türkiye’de dolaylı/dolaysız vergi gelirleri ve GSYH İlişkisi. Maliye Dergisi, 171, 19-33.
65. Topal, M. H. (2017). Vergi yapısının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: OECD ülkelerinden ampirik bir kanıt. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(3), 183-206.
66. Utkulu, U. ve Özdemir, D. (2004). Does trade liberalization cause a long run economic growth in Turkey. Economics of Planning, 37(3), 245-266.
67. Ünlükaplan, İ. ve Arısoy, İ. (2011). Vergi yükü ve yapısı ile iktisadi büyüme arasındaki dinamik etkileşimler üzerine uygulamalı bir analiz. ODTÜ Gelişme Dergisi, 38(1), 71-100.
68. Ünsal, Y. (2024). 1990-2022 dönemi Türkiye'de gelir üzerinden alınan vergiler ve ekonomik büyüme ilişkisi. İzmir İktisat Dergisi, 39(3), 755-771.
69. Yapraklı, S. (2007). Ticari ve finansal dışa açıklık ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Türkiye üzerine bir uygulama. Istanbul University Econometrics and Statistics E-Journal, (5), 67-89.
70. Yay, S. (2025). 1993-2022 yillari arasinda Türkiye'de vergi gelirleri, vergi yükü ve ekonomik büyüme ilişkisi üzerine bir analiz. Mali Cözüm Dergisi, 35, 797-820.
71. Yılmaz, F. ve Tezcan, N. (2007). Vergi hasılatı ve sabit sermaye yatırımlarının ekonomik büyümeye olan etkisi: Ekonometrik bir inceleme. 8. Türkiye Ekonometri ve İstatistik Kongresi, Malatya, 1-14.
72. Yurdadoǧ, V., Karadaǧ, N. C., Albayrak, M., & Bozatlı, O. (2022). Analysis of non-tax revenue: Evidence from European Union. Amfiteatru Economic, 24(60), 485-506.
73. Zararsız, Y. ve Barlas, E. (2024). Türkiye’deki dolaylı ve dolaysız vergilerin ekonomik büyümeye etkisi üzerine bir çalışma. Uluslararası İktisadi ve İdari Çalışmalar Dergisi, 2(2), 1-17.