Türkiye’de Bütünleşik Afet Yönetiminin Yasal, Örgütsel Yapısı ve Etkinliği

Öz

Çalışma Türkiye’de afet yönetim sisteminin 2009 öncesi parçalı yapısından, 5902 sayılı Kanun ile kurulan bütünleşik ve risk odaklı yapıya dönüşümünü analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma deseni benimsenmiş; yasal metinler, stratejik planlar ve Sayıştay raporları belge analizi tekniğiyle incelenmiştir. Ayrıca Türkiye’nin mevcut modeli; Japonya, ABD ve AB gibi uluslararası örneklerle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, 2009 reformu ve AFAD’ın kurulmasıyla yetki karmaşasının azaldığını, TAMP ve TARAP gibi belgelerle stratejik planlama kapasitesinin arttığını ve AYDES gibi sistemlerle teknolojik entegrasyonun sağlandığını göstermektedir. Ancak 6 Şubat 2023 depremleri ve denetim raporları; kağıt üzerindeki planlar ile saha uygulaması arasında özellikle kurumlar arası yatay koordinasyon, lojistik senkronizasyon ve yerel kapasite alanlarında uygulama boşlukları olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, Türkiye’nin yasal kurulum aşamasını tamamladığı, ancak sistemin etkinliği için yerel yönetimlerin güçlendirilmesi ve haberleşme altyapısında fiziksel dirençliliğin artırılması gerektiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Afet yönetimi
• AFAD
• Kamu politikası
• TAMP
• Türkiye

Türkiye’s Integrated Disaster Management’s Legal, Organizational Structure and Effectiveness

Öz

This study aims to analyze the transformation of Türkiye’s disaster management system from its fragmented pre-2009 structure to the integrated and risk-oriented framework established by Law No. 5902. Employing a qualitative research design, the study examines legal texts, strategic plans, and Court of Accounts reports through document analysis. Furthermore, Türkiye's current model is evaluated comparatively with international examples such as Japan, the United States, and the European Union. The findings demonstrate that the 2009 reform and the establishment of AFAD reduced jurisdictional ambiguity, enhanced strategic planning capacity through documents such as TAMP and TARAP, and facilitated technological integration via systems like AYDES. Nevertheless, the February 6, 2023, earthquakes and audit reports revealed implementation gaps between on-paper plans and field execution, particularly in horizontal inter-institutional coordination, logistical synchronization, and local capacity. The study concludes that while Türkiye has completed its legal establishment phase, strengthening local governments and enhancing the physical resilience of communication infrastructure are required to achieve systemic effectiveness.

Anahtar Kelimeler

• Disaster management
• AFAD
• Public policy
• TAMP
• Türkiye

Kaynakça

1. AFAD. (2013). Ulusal deprem stratejisi ve eylem planı (UDSEP-2023). T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://deprem.afad.gov.tr/assets/udsep/UDSEP2023.pdf adresinden 6 Ocak 2026 tarihinde erişilmiştir.
2. AFAD. (2022). Türkiye afet risk azaltma planı (TARAP) 2022–2030. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-risk-azaltma-plani-tarap adresinden 4 Mart 2026 tarihinde erişilmiştir.
3. AFAD. (2024). 2023 yılı idare faaliyet raporu. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://afad.gov.tr/kurumsal-raporlar adresinden 6 Ocak 2026 tarihinde erişilmiştir.
4. Balamir, M. (2001). Recent changes in Turkish disasters policy: A strategical reorientation? P. R. Kleindorfer & M. R. Sertel (Ed.), Mitigation and financing of seismic risks: Turkish and international perspectives: Volume 3 içinde (ss. 207-234). Springer Netherlands. doi:org/10.1007/978-94-010-0806-8_11
5. Bang, H. N. (2021). A gap analysis of the legislative, policy, institutional and crises management frameworks for disaster risk management in Cameroon. Progress in Disaster Science, 11, 100190.
6. Bardach, E., & Patashnik, E. M. (2023). A practical guide for policy analysis: The eightfold path to more effective problem solving. CQ Press.
7. Başaran, A., Çol, B., & Köse, B. (2025). Experiences of nurses working in earthquake zone: A qualitative study. Journal of Health and Nursing Management. 12(2), 269-277. doi:10.54304/shyd.2025.59672
8. Boin, A., ‘t Hart, P., Stern, E., & Sundelius, B. (2005). The politics of crisis management: Public leadership under pressure. Cambridge University Press. https://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:fhs:diva-6444

9. Boin, A., ‘t Hart, P., Stern, E., & Sundelius, B. (2017). The politics of crisis management: Public leadership under pressure (2. bs.). Cambridge University Press.
10. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. doi: 10.3316/QRJ0902027
11. Bradley-Smith, K., Tippet, V., & Fitzgerald, G. (2024). Improving the response to disasters by enhancing the incident command system. The Australian Journal of Emergency Management, 39(1), 8-12. doi: 10.3316/informit.T2024031100003700180005795
12. Cabinet Office, Government of Japan. (2021). Disaster management in Japan. http://www.bousai.go.jp/1info/pdf/saigaipamphlet_je.pdf adresinden 4 Ocak 2026 tarihinde erişilmiştir.
13. Comfort, L. K. (2007). Crisis management in hindsight: Cognition, communication, coordination, and control. Public Administration Review, 67(1), 189-197. doi:10.1111/j.1540-6210.2007.00827.x
14. Comfort, L. K., Celik, S., Erkan, B. B., & Lee, S. (2025). Communication and coordination in the 2023 Kahramanmaras earthquakes. Earthquake Spectra. doi:10.1177/87552930241270559
15. Denzin, N. K. (2017). The research act: A theoretical introduction to sociological methods. Routledge. doi: 10.4324/9781315134543
16. Dewa, O., Makoka, D., & Ayo-Yusuf, O. A. (2021). Assessing capacity and implementation status of the disaster risk management strategy for health and community disaster resilience in Malawi. International Journal of Disaster Risk Science, 12(5), 673-688.
17. Domingo, S. N. (2017). Institutional issues on disaster risk reduction and management (Çalışma Kâğıdı No. 2017-50). PIDS Discussion Paper Series. https://www.econstor.eu/handle/10419/211010
18. Dye, T. R. (2013). Understanding public policy (14. bs.). Pearson.
19. Erkan, B. B. (2023). Disaster risk management in Turkey. Ö. Alpaslan & A. E. Öztürk (Ed.), A companion to modern Turkey’s centennial: Political, sociological, economic and institutional transformations since 1923 içinde (ss. 553-568). Edinburgh University Press. doi: 10.3366/edinburgh/9781474492515.003.0043
20. Ersöz, K. (2023). 7269 Sayılı umumi hayata müessir afetler dolayısiyle alınacak tedbirlerle yapılacak yardımlara dair kanun’un ve bu kanun kapsamındaki hak sahipliği kurumunun Türk idare hukuku bakımından değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(2), 486-499. doi: 10.21492/inuhfd.1347166
21. Erten, Ş. (2011). Türk kamu yönetiminde kriz yönetimi anlayışı [Yayımlanmamış doktora tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü.
22. European Commission. (2024). EU civil protection mechanism. European Civil Protection and Humanitarian Aid Operations. https://civil-protection-humanitarian-aid.ec.europa.eu/what/civil-protection/eu-civil-protection-mechanism_en adresinden 6 Ocak 2026 tarihinde erişilmiştir.
23. European Parliament and Council of the European Union. (2013, 17 Aralık). Decision No 1313/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 17 December 2013 on a Union Civil Protection Mechanism. Official Journal of the European Union, L 347/924. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32013D1313
24. FEMA. (2019). Robert T. Stafford disaster relief and emergency assistance act, as amended, and related authorities (FEMA P-592). U.S. Department of Homeland Security. https://www.fema.gov/sites/default/files/2020-03/stafford-act_2019.pdf
25. Genç, F. N. (2021). Afet yönetimi (1. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
26. George, A. L., & Bennett, A. (2005). Case studies and theory development in the social sciences. MIT Press.
27. Government of Chile. (2021). Establishing the national system for disaster prevention and response (Kanun No. 21.364). https://www.bcn.cl/leychile/navegar?idNorma=1163435 adresinden 4 Mart 2026 tarihinde erişilmiştir.
28. Government of Japan. (1961). Disaster countermeasures basic act (Kanun No. 223/1961). https://www.japaneselawtranslation.go.jp/en/laws/view/3322/en adresinden 6 Ocak 2026 tarihinde erişilmiştir.
29. Government of Japan. (2013). Basic act for national resilience contributing to preventing and mitigating disasters for developing resilience in the lives of the citizenry (Kanun No. 95/2013). https://www.japaneselawtranslation.go.jp/en/laws/view/4171 adresinden 5 Ocak 2026 tarihinde erişilmiştir.
30. Gursoy Haksevenler, B. H., Senik, B., Sengul, Z., & Akpinar, A. (2025). Assessing disaster vulnerability and proposing an adaptive disaster risk reduction framework: the case of Istanbul. Natural Hazards, 121(11), 13005-13028.
31. Güner, A. F., Elmas, E. S., Korur, Z. N., & Karaçar, P. (2025). Afet Yönetiminde Acil Toplanma ve Geçici Barınma Alanlarının Değerlendirilmesi: İstanbul Sancaktepe Örneği. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 7(2), 165-178. doi: 10.46464/tdad.1560940
32. Hsieh, H.-F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277-1288. doi: 10.1177/1049732305276687
33. Kapucu, N. (2006). Interagency communication networks during emergencies. The American Review of Public Administration, 36(2), 207-225. doi: 10.1177/0275074005280605
34. Kepekci, C. (2008). Development and evaluation of geographic information system (GIS) based disaster information system in Istanbul [Bildiri sunumu]. 14th World Conference of Earthquake Engineering (14WCEE), Pekin, Çin. https://www.iitk.ac.in/nicee/wcee/article/14_06-0028.PDF
35. Keskin, I., Karacameydan, N., Tosun, M., Tüfekci, M. K., Bulut, D., Avci, F., & Gökce, O. (2019). AYDES: An all-in-one solution for geospatial information technology based disaster management and decision support. O. Altan, M. Chandra, F. Sunar, & T. J. Tanzi (Ed.), Intelligent systems for crisis management içinde (ss. 61-86). Springer International Publishing. doi: 10.1007/978-3-030-05330-7_3
36. Kırışık, F., & Öztürk, K. (2022). Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde cumhurbaşkanı yardımcısı sayısı sorunu: Bir model önerisi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 71, 198-213. doi: 10.51290/dpusbe.1017276
37. Kumar, D. (2022). Disaster Risk Management. Knowledgeable Research A Multidisciplinary Journal, 1(03), 69-75.
38. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
39. Manoj, B. S., & Baker, A. H. (2007). Communication challenges in emergency response. Communications of the ACM, 50(3), 51-53. doi: 10.1145/1226736.1226765
40. Mushi, N. L., Salukele, F., & Mwageni, N. (2025). Implication of legal and institutional arrangement for disaster management and emergency response in Tanzania. American Journal of Management, 25(3), 39-58. doi: 10.33423/ajm.v25i3.7750
41. Oktay, F. (2015). The preparation and integration of Turkey’s national disaster response plan. S. M. Sener, C. A. Brebbia, & O. Ozcevik (Ed.), Disaster management and human health risk IV: Reducing risk, improving outcomes içinde (ss. 1-10). WIT Press. https://www.witpress.com/elibrary/wit-transactions-on-the-built-environment/150/33921
42. Oral, V. (2025). Factors affecting the success of disaster response management: the case of the 2023 Türkiye earthquakes. Journal of Contingencies and Crisis Management, 33(3), e70070.
43. Osborne, D., & Gaebler, T. A. (1992). Reinventing government: How the entrepreneurial spirit is transforming the public sector. Basic Books.
44. Özer, M. (2023). Education Policy Actions by the Ministry of National Education after the Earthquake Disaster on February 6, 2023 in Türkiye. Bartin Üniversitesi Egitim Fakültesi Dergisi, 12(2), 219-232.
45. Öztürk, S., & Uzuntaş, Ö. (2019). Türkiye’deki sel ve taşkın yönetmelikleri üzerine bir değerlendirme: Farklı ülkeler ile karşılaştırma ve yasal boşluk analizizi. The Journal of International Scientific Researches, 4(2), 146-161. doi: 10.23834/isrjournal.520732
46. Patricelli, F., Beakley, J. E., Carnevale, A., Tarabochia, M., & Von Lubitz, D. K. J. E. (2009). Disaster management and mitigation: The telecommunications infrastructure. Disasters, 33(1), 23-37. doi: 10.1111/j.1467-7717.2008.01060.x
47. Ragin, C. C. (1987). The comparative method: Moving beyond qualitative and quantitative strategies. Oakland: University of California Press.
48. Ridhwan, A. S. N., Usman, D. A., Mufidah, K. R., Naufaldy, M. F., Fajar, R. N., & Prihantini, P. (2025). Pentingnya SOP dalam meningkatkan kalite pelayanan ketatausahaan di sekolah dasar. Indo-MathEdu Intellectuals Journal, 6(1), 547-557. doi: 10.54373/imeij.v6i1.2519
49. Rivera, J. D. (2019). When attaining the best sample is out of reach: Nonprobability alternatives when engaging in public administration research. Journal of Public Affairs Education, 25(3), 314-342. doi: 10.1080/15236803.2018.1429821
50. Sarı, B. (2025). Disaster management following the great Kahramanmaraş earthquakes in 2023, Türkiye. Natural Hazards and Earth System Sciences, 25(6), 2031-2043. doi:10.5194/nhess-25-2031-2025
51. Sayıştay Başkanlığı. (2023). Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı 2022 yılı Sayıştay düzenlilik denetim raporu (Denetim Raporu). Sayıştay Yayınları. https://www.sayistay.gov.tr/reports/download/18QJzmNQWz-afet-ve-acil-durum-yonetimi-baskanligi adresinden 7 Ocak 2026 tarihinde erişilmiştir.
52. Shah, I., Elahi, N., Alam, A., Dawar, S., & Dogar, A. A. (2020). Institutional arrangement for disaster risk management: Evidence from Pakistan. International Journal of Disaster Risk Reduction, 51, 101784.
53. South African Government. (2005). The disaster management act (Kanun No. 53/2005). https://ndmindia.mha.gov.in/ndmi/images/The%20Disaster%20Management%20Act,%202005.pdf adresinden 2 Ocak 2026 tarihinde erişilmiştir.
54. Steen-Tveit, K., Munkvold, B. E., & Rustenberg, K. (2024). Enhancing cross-organizational collaboration in crisis management: Outcomes from a full-scale regional exercise in Norway. Journal of Contingencies and Crisis Management, 32(4), Makale e70000. doi:10.1111/1468-5973.70000
55. Şahin, A. U. (2020). Afet yönetimi ve planlaması perspektifinden Türkiye afet müdahale planının değerlendirilmesi. Resilience, 4(1), 129-158. doi: 10.32569/resilience.638838
56. Tanesab, J. P. (2020). Institutional effectiveness and inclusions: Public perceptions on Indonesia’s disaster management authorities’. International Journal of Disaster Management, 3(2), 1-15.
57. T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2022, 24 Şubat). Afet ve acil durum müdahale hizmetleri yönetmeliği (Karar Sayısı: 5211). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 31760). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/02/20220224-31.pdf
58. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2025, 22 Haziran). Afetler sonrası bina hasar tespiti yapılmasına ilişkin genel kurallar hakkında yönetmelik. T.C. Resmî Gazete (Sayı: 32934). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/06/20250622-1.htm
59. Tuncer, C. O. (2022). Kamu yönetimi bağlamında afet yönetiminde örnek bir uygulama: AYDES. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 2022(59), 158-180. doi:10.47998/ikad.1154104
60. TMMOB. (2023). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri raporu. TMMOB Yayınları. https://www.tmmob.org.tr/yayin/6-subat-2023-kahramanmaras-depremleri-raporu adresinden 5 Ocak 2026 tarihinde erişilmiştir.
61. TBMM. (2009, 17 Haziran). Afet ve acil durum yönetimi başkanlığının teşkilat ve görevleri hakkında kanun (Kanun No: 5902). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 27261). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/06/20090617-1.htm
62. Tiepolo, M., & Braccio, S. (2020). Mainstreaming disaster risk reduction into local development plans for rural tropical Africa: A systematic assessment. Sustainability, 12(6), 2196.
63. UNDRR. (2015). Sendai framework for disaster risk reduction 2015–2030 (ICLUX EN5000 UNISDR/GE/2015). https://www.undrr.org/publication/sendai-framework-disaster-risk-reduction-2015-2030 adresinden 4 Ocak 2026 tarihinde erişilmiştir.
64. U.S. Congress. (1988). Robert T. Stafford disaster relief and emergency assistance act (42 U.S.C. 5121). https://uscode.house.gov/view.xhtml?path=/prelim@title42/chapter68&edition=prelim adresinden 6 Ocak 2026 tarihinde erişilmiştir.
65. U.S. Government. (2022). Robert T. Stafford disaster relief and emergency assistance act (44 CFR Part 206). Electronic Code of Federal Regulations. https://www.ecfr.gov/current/title-44/chapter-I/subchapter-D/part-206 adresinden 6 Ocak 2026 tarihinde erişilmiştir.
66. Witvliet, B. (2024). Telecommunication – a blind spot in disaster resilience science, yet essential for disaster mitigation and recovery [Bildiri sunumu]. EGU General Assembly 2024. doi:10.5194/egusphere-egu24-6634
67. Yaman, F., Ayrancı, E., & Helvacıoğlu, İ. H. (2020). Türkiye’nin ulusal afet ve acil durum yönetim sisteminin mevcut hali ve yeni bir yönetim modeli önerisi. Resilience, 4(2), 205-220. doi: 10.32569/resilience.702250
68. Yaprak, Ü., Şahinöz, T., & Şahinöz, S. (2020). The assessment of Turkey’s exposure and susceptibility to disasters and hazards with IDB indicator system. Journal of International Health Sciences and Management, 6(12), 40-51. https://dergipark.org.tr/en/pub/jihsam/article/791407
69. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6. bs.). SAGE Publications. https://elib.vku.udn.vn/bitstream/123456789/5706/1/2018.%20Case%20Study%20Research%20and%20Applications%20Design%20and%20Methods%20(6th%20Edition).pdf