Reflections of Machine Cult as an Aesthetic Principle in Artistic Practice in Futurist Manifestos

Öz

The first half of the 20th century, often described as the era of manifestoes, is also regarded as an era of scientific and technological revolutions. Throughout this period, the machine became one of the fundamental symbols of the modern age. The manifesto, which proclaims an idea, ideology, and aesthetic attitude through a provocative discourse, was regarded by the Futurists as a type of text that positioned the machine, speed, dynamism, and industrial modernity at the center of a new aesthetic understanding. Within this study, based on qualitative research methodology, examines how the machine was constructed as an aesthetic principle that determined the rhythm of modern life and transformed perceptions of time and space in the manifestos written by the Futurist artists, particularly such as Filippo Tommaso Marinetti. In the study, the reflections of the machine aesthetic articulated in Futurist manifestos across different artistic disciplines such as painting, sculpture, architecture, literature, theatre, performance, music, and typography which were examined through descriptive analysis of selected artworks. The findings reveal that this aesthetic understanding, associated with speed, dynamism, and industrial development, was positioned at the center of artistic practices. The study contributes to the literature by demonstrating that Futurist manifestos constituted pioneering texts that established the theoretical foundations of machine aesthetics within modern art thought.

Anahtar Kelimeler

• Futurism
• Manifesto
• Machine
• Modern Life
• Plastic Arts

Fütürist Manifestolarda Makine Kültünün Estetik Bir İlke Olarak Sanatsal Pratikteki Yansımaları

Öz

Manifestolar çağı olarak nitelendirilen 20. yüzyılın ilk yarısı, aynı zamanda bilimsel ve teknolojik devrim çağı olarak da kabul edilmektedir. Bu dönemde makine, modern çağın temel simgelerinden biri hâline gelmiştir. Bir düşünceyi, ideolojiyi ve estetik tutumu provokatif bir üslupla ilan eden manifesto, Fütüristler tarafından makineyi, hızı, devinimi ve endüstriyel modernliği yeni estetik anlayışın merkezine yerleştiren bir metin türü olarak ele alınmıştır. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı bu çalışmada, başta Filippo Tommaso Marinetti olmak üzere Fütürist sanatçıların kaleme aldığı manifestolarda makinenin, modern yaşamın ritmini belirleyen, zaman ve mekân algısını dönüştüren estetik bir ilke olarak nasıl kurgulandığı incelenmiştir. Araştırmada, Fütürist manifestolarda ortaya konulan makine estetiğinin resim, heykel, mimarlık, edebiyat, tiyatro, performans, müzik ve tipografi gibi farklı sanat disiplinlerindeki yansımaları eserler üzerinden betimsel analiz yöntemiyle incelenmiş, hız, devinim ve endüstriyel gelişmelerle ilişkilendirilen bu estetik anlayışın sanatsal pratiklerin merkezine yerleştirildiği tespit edilmiştir. Çalışma, Fütürist manifestoların modern sanat düşüncesi içerisinde makine estetiğinin kuramsal temellerini oluşturan öncü metinler olduğunu ortaya koyarak literatüre katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Fütürizm
• Manifesto
• Makine
• Modern Yaşam
• Plastik Sanatlar

Teşekkür

TEŞEKKÜR EDİYORUM

Kaynakça

1. Antmen, A. (2012). Sanatçılardan yazılar ve açıklamalarla 20. yüzyıl Batı sanatında akımlar. İstanbul: Sel Yayıncılık.
2. Artun, A. (2013). Sanat manifestoları: Avangart sanat ve direniş. İstanbul: İletişim Yayınları.
3. Berghaus, G. (Ed.). (2009). Futurism and the technological imagination. Rodopi. 22 Ağustos 2025 tarihinde https://www.researchgate.net/publication/233576608 adresinden erişildi.
4. Boccioni, U. (2011). Fütürist resim: Teknik manifesto. C. Harrison ve P. Wood (Ed.), Sanat ve kuram 1900–2000: Değişen fikirler antolojisi içinde. İstanbul: Küre Yayınları.
5. Bozdoğan, N., Küpeli, A. E. ve Aksoy, M. (2020). Fütürist Manifesto’da savaş ve şiddet teması. Orta Asya’dan Anadolu’ya Uluslararası Sosyal Bilimler ve Sanat Araştırmaları Sempozyumu Bildiri Kitabı içinde (ss. 341-354). El Sanatları Derneği Yayınları. 15 Eylül 2025 tarihinde https://elsanatlaridernegi.org.tr/wp-content/uploads/2022/11/orta-asyadan-anadoluya-arastirmalari-kitabi.pdf adresinden erişildi.
6. Carrà, C. (2017). Seslerin, gürültülerin ve kokuların resmi. A. Danchev (Haz.), Fütüristlerden Stuckistlere 100 sanatçı manifestosu içinde (76-81). İstanbul: Espas Sanat Kuram Yayınları.
7. Cramer, C., & Grant, K. (2020). Futurist free-word painting. Smarthistory. 10 Kasım 2025 tarihinde https://smarthistory.org/futurist-free-word-painting/ adresinden erişildi.
8. Harrison, C., ve Wood, P. (Ed.). (2011). Sanat ve kuram 1900–2000: Değişen fikirler antolojisi. İstanbul: Küre Yayınları.

9. Humphreys, R. (2024). Modern sanat akımları: Fütürizm. İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
10. İpşiroğlu, N., ve İpşiroğlu, M. (2011). Sanatta devrim. İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
11. Lazareva, E. (2018). The futurist concept of “man extended by machines.” International Yearbook of Futurism Studies, 8, 213–231. doi: 10.1515/9783110575361-010
12. Lynton, N. (2015). Modern sanatın öyküsü. İstanbul: Remzi Kitabevi.
13. Marinetti, F. T. (2013). Fütürizm manifestosu. A. Artun (Haz.), Sanat manifestoları: Avangart sanat ve direniş içinde. İstanbul: İletişim Yayınları.
14. Marinetti, F. T. (2011). Fütürizmin temeli ve manifestosu. C. Harrison ve P. Wood (Ed.), Sanat ve kuram 1900–2000: Değişen fikirler antolojisi içinde. İstanbul: Küre Yayınları.
15. Petroşel, D. (2011). Poetry and technology in Marinetti’s Futurist manifestos. Rupkatha Journal on Interdisciplinary Studies in Humanities, 3(1), 120–129. 13 Kasım 2025 tarihinde https://rupkatha.com/poetry-and-technology-in-marinettis-futurist-manifestos/ adresinden erişildi.
16. Puchner, M. (2012). Marx ve avangart manifestolar: Devrimin şiiri. İstanbul: Altıkırkbeş Yayıncılık.
17. Russolo, L. (2009). Seslerin, gürültülerin ve kokuların resmi: Fütürist manifesto. E. Batur (Haz.), Modernizmin serüveni içinde. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
18. Sant’Elia, A. (2017). Fütürist mimari manifestosu. A. Danchev (Haz.), Fütüristlerden Stuckistlere 100 sanatçı manifestosu içinde. İstanbul: Espas Sanat Kuram Yayınları.
19. Tansuğ, S. (1992). Resim sanatının tarihi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
20. Versari, M. E. (2009). Futurist machine art, constructivism and the modernity of mechanization. G. Berghaus (Ed.), Futurism and the technological imagination içinde. Rodopi. doi: 10.1163/9789042027480_008
21. Yıldız, M. (2016, 8 Mayıs). Gürültü sanatı. E-Skop Bülten. https://www.e-skop.com/skopbulten/gurultu-sanati/2935
22. Yılmaz, M. (2013). Modernizmden postmodernizme. Ankara: Ütopya Yayınevi.
23. Zenone, D. (2002). Das Automobil im italienischen Futurismus und Faschismus: Seine ästhetische und politische Bedeutung (FS II 02-115). WZB.