Jeopolitik Risk, İthalat ve Doğrudan Yabancı Yatırımların Türkiye İhracatına Etkisi: 2013-2025 Dönemi Analizi

Öz

Küresel ekonomide son yıllarda artan jeopolitik gerilimler, ülkelerin dış ticaret performanslarını doğrudan etkileyen belirleyici bir unsur haline gelmektedir. Ticaret akımlarının yönü, dış yatırım kararları ve makroekonomik istikrar, büyük ölçüde politik belirsizlikler ile risk algısının seyrine bağlı olarak şekillenmektedir. Bu çerçevede Türkiye ekonomisi hem stratejik konumu hem de dış ticarete olan yüksek bağımlılığı nedeniyle, jeopolitik risklerin ekonomik göstergeler üzerindeki etkilerine karşı hassas bir yapı sergilemektedir. Bu çalışmada, Türkiye’de küresel jeopolitik risk endeksi (JRE), ithalat (LIM) ve doğrudan yabancı yatırımlar (LFDI) değişkenlerinin ihracat (LEX) üzerindeki kısa ve uzun dönemli etkileri, 2013Q1–2025Q1 dönemine ait çeyreklik veriler kullanılarak ARDL sınır testi yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Çalışmanın temel amacı, özellikle jeopolitik risklerin kısa ve uzun dönemde ihracat üzerindeki etkisini ampirik olarak ortaya koymaktır. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre, jeopolitik risk ile ihracat arasında uzun dönemde anlamlı ve negatif bir etki olmakla birlikte, sistemin dışsal şoklara karşı kendini hızlı bir şekilde toparladığı görülmektedir. Doğrudan yabancı yatırımların ve ithalatın ihracatı hem kısa hem uzun dönemde olumlu etkilediği, ithalatın uzun dönemde ihracat performansını en güçlü destekleyen girdi kanalı olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Bölgesel gelişme ve küreselleşme
• Jeopolitik risk endeksi
• Uluslararası ticaret
• Uluslararası yatırımlar

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Proje Numarası

Bulunmamaktadır

Etik Beyan

Bu çalışmada insan veya hayvan denekleri kullanılmadığından etik kurul onayı gerekmemektedir. Çalışma, kamuya açık ikincil veriler kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Teşekkür

Yazar, katkı sağlayan herhangi bir kişi veya kuruma teşekkür beyanı bulunmadığını belirtir.

The Impact of Geopolitical Risk, Imports and Foreign Direct Investment on the Exports of Türkiye: An Analysis of the 2013–2025 Period

Öz

The escalating geopolitical tensions in the global economy in recent years have become a determining factor directly affecting countries’ foreign trade performance. The direction of trade flows, foreign investment decisions, and macroeconomic stability are largely shaped by political uncertainties and the trajectory of risk perception. In this context, due to both its strategic location and its high dependence on foreign trade, the economy of Türkiye exhibits a highly sensitive structure toward the effects of geopolitical risks on macroeconomic indicators. In this study, the short- and long-term effects of the global geopolitical risk index (JRE), imports (LIM), and foreign direct investments (LFDI) on exports (LEX) in Türkiye were analyzed using the ARDL bounds testing approach, utilizing quarterly data for the 2013Q1–2025Q1 period. The primary objective of this study is to empirically demonstrate the impact of geopolitical risks on exports, particularly across the short and long terms. According to the empirical findings, while geopolitical risk exerts a significant and negative impact on exports in the long term, the system is observed to recover rapidly from external shocks. Furthermore, the results indicate that both foreign direct investments and imports stimulate export performance in both the short and long term, with imports serving as the input channel that most strongly supports exports in the long term.

Anahtar Kelimeler

• Regional development and globalization
• Geopolitical risk index
• International trade
• International investments

Destekleyen Kurum

This study has not been supported by any institution or organization.

Proje Numarası

Bulunmamaktadır

Etik Beyan

Ethics committee approval is not required for this study as it does not involve human or animal subjects. The study is conducted using publicly available secondary data.

Teşekkür

The author declares that there is no acknowledgement to be stated.

Kaynakça

1. Akadiri, S. S., Eluwole, K. K., Akadiri, A. C., ve Avcı, T. (2020). Does causality between geopolitical risk, tourism and economic growth matter? Evidence from Turkey. Journal of Hospitality and Tourism Management, 43, 273-277.
2. Akpiliç, F. (2025). Gayrimenkul hariç doğrudan yabancı yatırımlar ve belirsizlik ilişkisi: Türkiye örneği. Trends in Business and Economics, 39(3), 270-288.
3. Al Mustofa, M. U., ve Risyad, M. H. (2025). Geopolitical risk and foreign direct investment: the role of liberalization, institutions and financial markets. Studies in Economics and Finance, 42(4), 730-758.
4. Arslan, C. K. (2019). Jeopolitik riskin doğrudan yabancı yatırımlar üzerindeki etkisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi (ASEAD), 6(6), 477-485.
5. Bassem, B. S. (2026). Multimodal transport infrastructure and foreign direct Investment in Saudi Arabia: An ARDL approach. Research in Transportation Business and Management, 64, 1-17.
6. Brown, R. L., Durbin, J. ve Evans, M. (1975). Techniques for testing the constancy of regression relationships over time. Journal of the Royal Statistical Society: Series B (Methodological), 37(2), 149-163.
7. Bussy, A. ve Zheng, H. (2023). Responses of FDI to geopolitical risks: The role of governance, information, and technology. International Business Review, 32, 1-15.
8. Caldara, D., ve Iacoviello M. (2018). Measuring Geopolitical Risk (Report No. 1222). International Finance Discussion Papers.

9. Caldara, D., ve Iacoviello, M. (2022). Measuring Geopolitical Risk. American Economic Review, 112(4), 1194–1225.
10. Cheng, P., Li, K., Choi, B., Guo, X., ve Wang, M. (2024). Impact of geopolitical risk on green international technology spillovers: FDI and import channels. Heliyon, 10, 1-16.
11. Cheung, Y. W., ve Lai, K. S. (1995). A search for long memory in international stock market returns. Journal of International Money and Finance, 14(4), 597-615.
12. Dickey, D. A., ve Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American statistical association, 74(366a), 427-431.
13. Dickey, D. A., ve Fuller, W. A. (1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 49(4), 1057-1072.
14. Doğan, E., ve Doğan, B. Ö. (2021). Jeopolitik Riskin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Kırılgan Beşli Ülkelerinden Ampirik Kanıtlar. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 978–990.
15. Efe, E., ve Aydın, Ü. (2023). Makroekonomik değişkenlerin ve jeopolitik risk endeksinin savunma harcamalarına etkisi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(3), 692-707.
16. Efe, E., ve Aydın, Ü. (2025). Savunma harcamalarının makroekonomik göstergeler, jeopolitik risk ve politik istikrar endeksi ile ilişkisi: Türkiye örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 84, 283-301.
17. Elliott, G., T. J. Rothenberg ve J. H. Stock. (1996). Efficient Tests for an Autoregressive Unit Root. Econometrica, 64(4), 813–836.
18. Gupta, R., Gozgor, G., Kaya, H., ve Demir, E. (2019). Effects of geopolitical risks on trade flows: evidence from the gravity model. Eurasian Economic Review, 9(4), 515–530.
19. Hossain, M. S., Voumik, L. C., Ahmed, T. T., Alam, M.B., ve Tasmim, Z. (2024). Impact of geopolitical risk, GDP, inflation, interest rate, and trade openness on foreign direct investment: Evidence from five Southeast Asian countries. Regional Sustainability, 5(4), 1-13.
20. Iacoviello, M. (2026). Geopolitical risk index [Veri seti]. Erişim adresi: https://www.matteoiacoviello.com/gpr.htm (Erişim tarihi: 5 Temmuz 2026).
21. Irmak, F. (2025). Jeopolitik risk endeksi ile sektörel endeks getirileri arasındaki ilişki. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 1005-1028.
22. Le, A., ve Tran, T. P. (2021). Does geopolitical risk matter for corporate investment? Evidence from emerging countries in Asia. Journal of Multinational Financial Management, 62, 1-18.
23. MacKinnon, J. G. (1991). Critical values for cointegration tests. R. F. Engle ve C. W. J. Granger (Ed.), Long-run economic relationships: Readings in cointegration içinde (ss. 267-276). Oxford University Press.
24. MacKinnon, J. G. (1996). Numerical distribution functions for unit root and cointegration tests. Journal of applied econometrics, 11(6), 601-618.
25. Marconi, N., Reis, C. f., ve Araujo, E. C. (2016). Manufacturing and Economic Development: The Actually of Kaldor's First and Second Laws. Structural Change and Economic Dynamics, 37, 75-89.
26. Nguyen, H. T., Le A. N. N., Le H. V., ve Duong K. D. (2024). Foreign direct investment and employments in Asia Pacific nations: The moderating role of labor quality. Heliyon 10(9), 1-12.
27. Özçelik, O. (2023). Effects of Geopolitical Risks on Countries’ Trade Flows: A Nonlinear ARDL Analysis. Ege Academic Review, 23(3), 519-530.
28. Özdemir, M. (2022). Etkin piyasa hipotezinin yapısal kırılmalı ve doğrusal olmayan birim kök testleri ile analizi: Borsa İstanbul üzerine bir uygulama. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics, 37, 257-282.
29. Özşahin, Ş., Üçler, G., ve Uysal, D. (2022). Jeopolitik Risk ve Yolsuzluğun Doğrudan Yabancı Yatırımlar İçin Önemi: Türkiye İçin Ampirik Bulgular. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 257-286.
30. Pata, U. K., Yurtkuran, S., ve Kalça, A. (2016). Türkiye'de Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 38(2), 255-271.
31. Pesaran, M. H., Shin, Y., ve Smith, R. J. (2001). Bounds Testing Approaches to The Analysis of Level Relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326.
32. Phillips, P. C. B. ve Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335-346.
33. Samut, S. (2016). Döviz Paritesi ve Oynaklığının Dış Ticaret Sektörü Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği [Yayımlanmış yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi Veri Tabanı.
34. Sungur, O., ve Altıner, A. (2023). Jeo-politik riskin ekonomik büyüme üzerine etkisi: Türkiye ekonomisinden ampirik kanıtlar (1985-2020). 4th International Black Sea Modern Scientific Research Congress Bildiri Kitabı içinde (ss. 691-701). Rize.
35. Şimdi, H. ve Şeker, A. (2018). Büyük ihracat pazarları ekonomik büyümeyi etkiliyor mu? Türkiye örneği. KAÜİİBFD, 9(18), 485-499.
36. TCMB. (2026). Elektronik veri dağıtım sistemi [Veri seti]. Erişim adresi: https://evds2.tcmb.gov.tr/ (Erişim tarihi: 5 Temmuz 2026).
37. Truong, L. D., Friday, H. S., ve Pham, T. D. (2024). The Effects of Geopolitical Risk on Foreign Direct Investment in a Transition Economy: Evidence from Vietnam. Journal of Risk and Financial Management, 17(101), 1-14.
38. Tuna, F., ve Terzioğlu, H. Ç. (2022). Jeopolitik Risklerin Makroekonomik Göstergeler Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği. Gaziantep University Journal Of Social Sciences, 21(4), 1989-2003.
39. Üçler, G., ve Özşahin, Ş. (2020). Jeopolitik Risk ve Borsa Endeksinin Nedensellik Analizi: Gelişmekte Olan Ülkeler Üzerine Bootstrap Panel Nedensellik Testi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 87, 167-180.
40. Xiao, Y., Zhu, X., ve Ma, J. (2025). More imports, more jobs? Micro evidence from manufacturing firms. Economic Analysis and Policy, 87, 2607-2619.
41. Yadav, A. S., Yadav, I. S., ve Ullah, G. M. W. (2025). Geopolitical risk and corporate investment inefficiency: evidence from India. Journal of Accounting Literature, 47(5), 622-664.
42. Yan, X., ve Piao, L. (2025). The effect of global geopolitical risks on trade openness. International Review of Economics and Finance, 102, 1-11.
43. Yu, M., ve Wang, N. (2023). The Influence of Geopolitical Risk on International Direct Investment and Its Countermeasures. Sustainability, 15(2522), 1-14.
44. Zehri, C., Alsadan, A., ve Ammar, L. S. (2025). Asymmetric impacts of geopolitical risks on energy Trade: Divergent vulnerabilities in emerging vs. advanced economies. The Journal of Economic Asymmetries, 32, 1-18.
45. Zhao, X., Zhai, G., Nasim, A., ve Ma, X. (2025). Geopolitical risks, trade openness, and energy security: Empirical evidence from 41 countries. Energy Economics, 149, 1-11.