Sultan İbrahim’in Sosyal Hayatı

Öz

Sultan İbrahim, ağabeyi IV. Murad’ın ölümünün ardından 9 Şubat 1640’ta düzenlenen cülus merasimiyle Osmanlı tahtına çıktı ve devletin 18. padişahı oldu. Sultan’ın çocukluk yılları ise, şehzadelerin sancaklara gönderilmek yerine Topkapı Sarayı’nda gözetim altında tutulmasına dayanan kafes uygulaması içinde geçti. Tahta çıkıncaya kadar adeta bir hapis hayatı süren Sultan İbrahim, çocukluk ve gençlik dönemlerinde kısa aralıklarla gerçekleşen padişah değişikliklerine, yeniçeri isyanlarına, bir padişahın öldürülmesine ve kardeşlerinin idamına tanıklık etti. Kafes hayatının yarattığı psikolojik baskı ile yaşadığı bu sarsıcı olayların Sultan İbrahim’in sağlığı üzerinde etkili olduğu anlaşılmaktadır. Tahta çıktığında da bu geçmişin izlerini sıhhî durumunda ve sosyal hayatında taşımaya devam etti. Makalenin amacı Osmanlı arşiv belgeleri, Osmanlı kronikleri, seyahatnameler, dönemin yabancı kaynaklarına dayanarak Sultan İbrahim’in sosyal hayatını değişik boyutlarıyla tarihsel bağlam çerçevesinde incelemektir. Sultan’ın sosyal etkinliklerinin sadece bir zaman geçirme faaliyeti olmadığı aynı zamanda idari işlerin yürütülmesi ve sağlık sorunlarının giderilmesi gibi işlevlerinin olduğu anlaşılmaktadır. Bu çerçevede sıra dışı bir hayatı olduğu görülen Sultan İbrahim’in sosyal hayatını ele alan bu çalışma, kafes uygulamasına geçişin Osmanlı hanedan üyelerinin hayatlarında ve saltanat sisteminde sebep olduğu değişikliklere ışık tutarak alana katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Sultan İbrahim
• Sosyal hayat
• Kafes sistemi

Social Life of Sultan İbrahim

Öz

Following the death of his elder brother Murad IV, Sultan Ibrahim ascended the throne as the 18th Ottoman sultan on February 9, 1640. He spent his childhood and youth confined within the palace under the kafes (cage) system, a practice wherein princes were kept under surveillance at Topkapi Palace rather than being sent to govern provinces as sanjakbeys. Having lived this life of imprisonment prior to his accession, Sultan Ibrahim witnessed traumatic events during his formative years, including rapid successions of sultans, Janissary revolts, the assassination of a sultan, and the execution of his own brothers. Both the psychologically taxing nature of the kafes system and the events he witnessed took a toll on his health. The physical and mental repercussions of his confinement persisted after he ascended the throne, influencing his social and cultural activities. This article aims to examine the various dimensions of Sultan Ibrahim’s social life within its historical context, drawing upon Ottoman archival documents, chronicles, travelogues, and contemporary foreign sources. It becomes evident that the Sultan’s social activities served purposes beyond mere leisure; they also played a role in the conduct of administrative affairs and the alleviation of his health issues. By exploring the social life of Sultan Ibrahim, a figure who led an extraordinary life, this study contributes to the field by shedding light on the transformations the kafes system brought to the lives of Ottoman dynastic members and the nature of the sultanate itself.

Anahtar Kelimeler

• Sultan Ibrahim
• Social life
• Cage system
• Istanbul gardens

Kaynakça

1. BOA, TSMA.E, 0793/63-10-2, 3 Haziran 1647 (29 Rebiülahir 1057).
2. BOA, TSMA.E, 0793/63-12-2, 3 Haziran 1647 (29 Rebiülahir 1057).
3. BOA, TSMA.E, 0793/63-13-2, 3 Haziran 1647 (29 Rebiülahir 1057).
4. BOA, TSMA.E, 0793/63-5-2, 3 Haziran 1647 (29 Rebiülahir 1057).
5. BOA, TSMA.E, 0793/63-8-2, 3 Haziran 1647 (29 Rebiülahir 1057).
6. BOA, TSMA.E, 0793/64-17, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
7. BOA, TSMA.E, 0800/2-9, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
8. BOA, TSMA.E, 0800/3-10, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).

9. BOA, TSMA.E, 0800/3-10, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
10. BOA, TSMA.E, 0800/3-11, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
11. BOA, TSMA.E, 0800/3-14, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
12. BOA, TSMA.E, 0800/3-4, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
13. BOA, TSMA.E, 0800/3-4, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
14. BOA, TSMA.E, 0800/8-1, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
15. BOA, TSMA.E, 0800/8-2, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
16. BOA, TSMA.E, 0800/8-3, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
17. BOA, TSMA.E, 0801/3-10, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
18. BOA, TSMA.E, 0801/3-17, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
19. BOA, TSMA.E, 0801/3-18, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
20. BOA, TSMA.E, 0801/3-19, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
21. BOA, TSMA.E, 0801/3-19, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
22. BOA, TSMA.E, 0801/3-19, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
23. BOA, TSMA.E, 0801/3-26, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
24. BOA, TSMA.E, 0801/3-26, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
25. BOA, TSMA.E, 0801/3-32, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
26. BOA, TSMA.E, 0801/3-32, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
27. BOA, TSMA.E, 0801/3-8, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
28. BOA, TSMA.E, 0801/3-8, 8 Ağustos 1648 (18 Recep 1058).
29. Abdülkadir Efendi. (2003). Topçular Kâtibi Abdülkâdir (Kadrî) Efendi tarihi (metin ve tahlîl) C. 2. (Z. Yılmazer, Haz.), Ankara: Türk Tarih Kurumu. A. D. Alderson. (2018). Osmanlı hanedanının yapısı. (H. Abacı, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları,
30. Clausier du Loir. Du Loir Seyahatmanesi. (M. Daş, Çev.). İstanbul, 2016.
31. D’Ohsson, Ignatius Mouradgea. (1787). Tableau général de l'Empire Othoman.
32. Eroğlu, H. (2010) Şehzade. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 38, ss. 480-483). İstanbul: TDVİAM.
33. Esrar Dede. (2000). Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye, (İ. Genç, Haz.), Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları
34. Evliya Çelebi. (1996). Evliya Çelebi seyahatnamesi C.1. (O. Ş. Gökyay, Haz.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
35. Evliya Çelebi. (1999). Evliya Çelebi seyahatnamesi C.3. (Z. Kurşun, S. A. Kahraman, Y. Dağlı, Haz.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
36. Fehîm-i Kadîm. (1991). Hayatı, sanatı, dîvân’ı ve metnin bugünkü türkçesi. (T. Üzgör, Haz.). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
37. Franc de Mezeray. (1662). Histoire des Turcs. Paris.
38. Gökpınar, B.. (2020). Osmanlı kronikleri ışığında Sultan İbrahim ve dönemi (1640-1648). ETÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10, 1-22.
39. Gündoğdu, B. (2026). Delegitimizing Sultan Ibrahim: administrative practice, moral accusations, and contested legitimacy in the ottoman court. Mukaddime, 17(1), 128-155.
40. Hasan Beyzâde Ahmed Paşa. (2004). Hasan Beyzade Tarihi Metin ve İndeks (1003-1045/1595-1635) C. 3. (Ş. N. Aykut, Haz.). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
41. Hüseyin Tugi. (2010). Musîbetnâme tahlil metin ve indeks. (Ş. N. Aykut, Haz.), Ankara: Türk Tarih Kurumu.
42. Kara Çelebi-zâde Abdülaziz Efendi. (2003). Ravzatü’l-Ebrâr Zeyli (Tahlil ve metin). (N. Kaya, Haz.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
43. Kâtib Çelebi. (2016). Fezleke. II. (Z. Aycibin, Haz.). İstanbul: Çamlıca Basım Yayın.
44. Koçi Bey. (1997). Koçi Bey Risalesi. (Z. Danışman, Sad.). İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı.
45. Mehmed Halife. (1986). Târih-i Gılmânî. (K. Su Haz.). Anakara: Kültür Ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
46. Mermer, Ahmet. (1991). Mezaki, hayatı, edebî kişiliği ve divan’ının tenkidli metni. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi (AKM) Yayınları.
47. Mustafa Safayi Efendi. (2005). Tezkire-İ Safayi. (P. Çapan, Haz.). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı.
48. Naili. (1990). Naili divanı. (H. İpekten, Haz.). Ankara: Akçağ Yayınları.
49. Na‘îmâ Mustafa Efendi. (2007). Târih-i Naʻîmâ. (M. İpşirli, Haz.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
50. Neşati. (1996). Neşati Divanı. (M.Kaplan Haz.). İzmir: Akademi Kitabevi.
51. Jorga, N. (2009). Osmanlı İmparatorluğu Tarihi C.3-4. (N. Epçeli, Çev.). İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
52. Özalp, M. N.. (2000). Türk musikisi tarihi. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
53. Özcan, A. (1994). Dâvud Paşa Sahrası. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 9, ss. 44-45). İstanbul: TDVİAM.
54. Peçevi İbrahim Efendi. (1992). Peçevi Tarihi. C. 1-2. (B. S. Baykal, Haz.). Ankara: Kütür Bakanlığı.
55. Sağırlı, A. (2000). Mehmed b. Mehmed Er-Rûmî(Edirneli)’nin Nuhbetü’t-Tevârih ve’l-Ahbâr’ı ve Târîh-i Âl-i Osman’ı (Metinleri, Tahlilleri). [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
56. Sakaoğlu, Necdet. (2002). Saray-ı hümayun Topkapı Sarayı. İstanbul: Denizbank.
57. Solakzâde. (2016). Solakzâde Târihi. (V. Çabuk Haz.). İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi (Kültür A.Ş.) Yayınları.
58. Mustafa Safayi Efendi. (2005). Tezkire-İ Safayi. (P. Çapan Haz.). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
59. Uluçay, Ç. (2012). Sultan İbrahim Deli miydi? Hasta mıydı?. Sancaktan Saraya Seçme Yazılar. (M. S. Koz ve H. Şahin Haz.) içinde (ss. 127-172). İstanbul.
60. Uzunçarşılı, İ. H. (1988). Osmanlı Devletinin saray teşkilatı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
61. Zinkeisen, J. W. (2011). Osmanlı İmparatorluğu Tarihi (1623-1669). C. 4. (N. Epçeli, Çev.). İstanbul: Yeditepe Yayınevi.