Şeyh Galib’in Hüsn ü Aşk Adlı Mesnevisinin Yolculuk / Aşama Arketipine Göre Çözümlenmesi

Öz

Şeyh Galip (1757-1799), 18. yüzyılın en büyük Türk şairlerinden biridir. Kendisi Mevlevi şeyhi olup genellikle tasavvufi konuları işlemiştir. Şiirinin en özgün teknik boyutlarından biri Sebk-i Hindî üslubuna sahip olmasıdır. Şeyh Galip, bu makalede incelediğimiz Hüsn ü Aşk (1782) adlı mesnevisini 26 yaşında iken Nabi’nin Hayrâbâd adlı mesnevisinden daha güzel olması iddiasıyla yazdı. Onun bu mesnevisi masalsı, fantastik bir kurguya sahiptir ve tasavvuf düşüncesini simgesel bir yapı içinde işlemiştir. Hüsn ü Aşk adlı mesnevinin kurgusal yapısı büyük ölçüde Joseph Campbell’in yolculuk arketipine bağlı olan “ayrılma-erginlenme-dönüş” formülüne göre düzenlenmiştir. Bu eserde tasavvufi anlamda dervişin olgunlaşma, arınma, mükemmel insan olma ve ilahî aşkı bulma süreci içsel bir yolculukla sergilenir. Buna göre genel manada insan, özel manada derviş önce ruhlar âleminde ilen Allah’la beraberdi. İnsan ruhu Allah’ın nurundan bir üflemedir. Sonra bu ruh, çamurdan yapılma bir bedene girdi ve böylece Allah’ın katından aşağı bir kat olan dünyaya gönderildi. Bu ayrılma sürecidir. Sonra insan dünya hayatı boyunca ruhunu kötülüklerden, günahlardan, çirkinliklerden uzak tutup arındırarak, Allah aşkıyla olgun, mükemmel insan olma yolunda bir gelişim gösterir. Bu erginlenmedir. Sonunda ölümle geldiği yere Allah’a döner bu da dönüştür. Bu yolculuk süreci aşk, güzellik, gayret, söz gibi bazı soyut kavramların insan figürlerine dönüştürülmüş simgesel bir kurguyla aktarılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Şeyh Galip
• Hüsn ü Aşk
• Mesnevi
• Aşk
• Tasavvuf

Analysis of Sheikh Galib’s Masnavi Entitled Hüsn ü Aşk (Beauty and Love) According to the Journey/Stage Archetype

Öz

Sheikh Galip (1757-1799) is one of the greatest Turkish poets of the 18th century. He was a Mevlevi sheikh. He generally dealt with Sufi themes. Technically, he used the Sebk-i Hindu style in his poetry. In this article, we will examine his Hüsn ü Aşk (Beauty and Love) Masnavi (1782). Sheikh Galip wrote this work at the age of 26. His aim was to produce a work more beautiful than Nabi’s Hayrâbâd Masnavi. Hüsn ü Aşk has a fairytale-like, fantastical structure. In this work, Sufi thought is treated within a symbolic structure. The fictional structure of Hüsn ü Aşk is largely based on Joseph Campbell’s journey archetype. This work is structured according to the formula of separation-initiation-return. This work deals with the process of a dervish’s maturation, purification, becoming a perfect human being, and finding the love of God. An inner journey is depicted here. According to this, humanity in general, and the dervish in particular, was first in the realm of spirits, together with God. The human soul is a breath of God’s light. Then this soul entered a body made of clay. Thus, it was sent to the world, a lower realm than God’s presence. This is the process of separation. Then, throughout their earthly life, humans purify their souls from evil, sins, and ugliness, developing into mature and perfect human beings through the love of God. This is initiation.Finally, through death, they return to God, the place from which they came; this is transformation. This journey is conveyed through a symbolic narrative where abstract concepts such as love, beauty, effort, and words are transformed into human figures.

Anahtar Kelimeler

• Sheikh Galip
• Hüsn ü Aşk
• Mesnevi
• Love
• Sufism

Kaynakça

1. Alparslan, A. (1988). Şeyh Galip, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
2. Gölpınarlı, A. (1953). Şeyh Galip, hayatı, sanatı, şiirleri. İstanbul: Varlık Yayınları.
3. Okay, O. § Ayan, H. (1992). Şeyh Galip, Hüsn ü Aşk. 2. Baskı. İstanbul: Dergâh Yayınları.
4. Özgürel, E. G. (2024). Yahya Kemal’in şiirinde İslam’ın temel kaynakları bağlamında metinler arasılık. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 8(4), 72-88. https://izlik.org/JA68BX57MH.
5. Özgürel, E. G. (2014). Âsaf Hâlet Çelebi’nin Sidharta adlı şiirinin metaforik yapısı. İstanbul Üniversitesi Türkiyat Mecmuası, 24(2), 195-211. doi: 10.18345/tm.74954.
6. Özgürel, E. G. (2012). Samiha Ayverdi’nin romanlarında betimlemenin işlevleri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 52(2), 1-14. https://izlik.org/JA84CE62NA
7. Yüksel, S. (1963). Şeyh Galip- Eserlerinin dil ve sanat değeri. Ankara: Ankara Üniversitesi, DTCF Yayınları.