Kuzey Makedonya’dan Türkiye’ye Göç Etmiş Türklerde Sevimli (Hipokoristik) Adlar

Öz

Bu çalışmada Kuzey Makedonya’da yer alan Tetovo’ya (Kalkandelen) bağlı Jelovjane ve Urviç köylerinden 1954-1960 yılları arasında Türkiye’ye göç edip Kütahya, Eskişehir ve Ankara’ya yerleşen Balkan Türklerinin dilinde görülen sevimli adlar, akrabalık adları, çekirdek aile adları konuları ele alınmıştır. Çalışma kapsamında öncelikle Balkan Türklerinin Kuzey Makedonya’ya -o zamanki adıyla Yugoslavya’ya- yerleşmeleri hakkındaki çeşitli görüşler üzerinde durulmuş ardından da Türkiye’ye göç serüvenleri anlatılmaya çalışılmıştır. Sevimli (hipokoristik) adlar terimi ve üzerinde yapılan çalışmalar hakkında kısaca bilgi verilmiştir. İngiliz, Slav ve Latin kültürlerine ait bir dil özelliği olarak bilinen sevimli (hipokoristik) adların kültürel etkileşimin bir yansıması olarak Kütahya, Eskişehir ve Ankara’ya yerleşen Balkan Türklerinin dilinde günümüzde de yer alması çalışmayı önemli kılmaktadır. Araştırmada yer alan sevimli (hipokoristik) adlar, otuz yılı aşkın bir süredir bu kültürel ve coğrafi havzanın (Kütahya, Eskişehir, Ankara) içinde yaşayan araştırmacının katılımcı gözlem ve deneyimlerine dayanmaktadır. Bu durum, dışarıdan yapılan akademik incelemelerin gözden kaçırabileceği nüansların, özellikle sevimli (hipokoristik) adların kullanım bağlamlarının ve kültürel kodlarının daha derinlemesine ele alınmasına olanak tanımıştır.

Anahtar Kelimeler

• Balkanlar
• Makedonya göçmenleri
• Sevimli (Hipokoristik) Ad
• Adbilim
• Kişi adları

Hypocoristic Names Among Turks Who Migrated from North Macedonia to Türkiye

Öz

The study examines hypocoristics, kinship terms, and nuclear family designations used in the dialect of Balkan Turks who emigrated from the villages of Jelovjane and Urvič in Tetovo, North Macedonia, between 1954 and 1960, and settled in Kütahya, Eskişehir, and Ankara, Türkiye. The study opens with a discussion of different views on the first settlement of Balkan Turks in North Macedonia, then part of Yugoslavia, and then describes their migration to Türkiye. A brief introduction is provided to the concept of hypocoristics and to previous research in this realm. What makes this study particularly significant is that these hypocoristics, traditionally recognized as linguistic features of British, Slavic and Latin cultures, persist today in the speech of these settled Balkan Turks as a direct reflection of cultural exchange. The terms documented here draw from over thirty years of participant observation and personal experience by the researcher, who lives within this exact cultural and geographical sphere across Kütahya, Eskişehir, and Ankara. Living inside the community allowed for a much deeper capture of nuances,and particularly hypocoristic’s cultural codes, and actual contexts of use that an outsider’s academic review might easily miss.

Anahtar Kelimeler

• Balkans
• Macedonian immigrants
• Hypocoristic
• Onomastics
• Anthroponyms

Kaynakça

1. Adıgüzel, Y. (2016). Göç sosyolojisi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
2. Aksan, D. (2000). Her yönüyle dil ana çizgileriyle dilbilim. 3 Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Balat, G. (2023). Balkan göç folkloru: Kuzey Makedonya Türklerinin kültürel belleği cuma türkülerinin icra bağlamı ve işlevleri”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 11(36), 43-57.
4. Baranoğlu, Ş. ve Yapıcı, A. İ. (2010). Aydın ve yöresinde yaşayan balkan göçmenlerinin dil özellikleri. Uluslararası Osmanlı’dan Günümüze Bosna-Hersek Sempozyumu, 9-11 Haziran. 13.05.2026 tarihinde https://www.academia.edu/41635063/Ayd%C4%B1n_ve_Y%C3%B6resinde_Ya%C5%9Fayan_Balkan_G%C3%B6%C3%A7menlerinin_Dil_%C3%96zellikleri. adresinden erişildi
5. Bjelanović, Ž. (2006). Hipokoristik kao oznaka za tvorbeni način i kao oznaka za vrstu značenja, FOC 15, 1–14. 12.05.2026 tarihinde https://www.researchgate.net/publication/27206303_Hipokoristik_kao_oznaka_za_tvorbeni_nacin_i_kao_oznaka_za_vrstu_znacenja. adresinden erişildi.
6. Çavuşoğlu, H. (2007). Yugoslavya-Makedonya topraklarından Türkiye’ye göçler ve nedenleri. Bilig, Bahar, 41, 123-154.
7. Çayırlı, N. (2002). Makedonya ve Kosova Türkleri. H.C. Güzel, K. Çiçek, S. Koca (Ed.) Türkler içinde (C. 20, ss, 752-773). Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
8. Derman, O. (2017). Makedonya'daki Türkler üzerine sosyolojik bir çalışma [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

9. Doğan, E. (2011). Türkiye Türkçesinde cinsiyet kategorisinin izleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4, 89-98.
10. Friedman, V. A. (2002). Makedonya ve civar bölgelerde Balkan Türkçesi. H.C. Güzel, K. Çiçek, S. Koca (Ed.) Türkler içinde (C. 20, ss, 774-789). Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
11. Geray, C. (1970). Türkiye’de göçmen hareketleri ve göçmenlerin yerleştirilmesi. Amme İdaresi Dergisi, 3(4), 8-36.
12. Güncel Türkçe Sözlük, 05.05.2026 tarihinde adresinden erişildi https://sozluk.gov.tr/.
13. HYPOCORISTIC Definition & Meaning. 07.05.2026 tarihinde Dictionary.com. adresinden erişildi
14. İmer, K., Kocaman, A. ve Özsoy, A. S. (2011). Dilbilim sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
15. International Council of Onomastic Sciences. (t.y.). International council of onomastic sciences (ICOS), Erişim adresi: Macedonian-ICOS-Terms-mk.pdf. (Erişim tarihi: 09.05.2026).
16. Karahan, L. (2009). Türkçede dini anlamlı bazı kişi adlarını ekle değiştirme geleneği. Dil Araştırmaları, 4, 17-24.
17. Karakale, F. (2020). Rusça kişi adlarında küçültme ekleri. Dil Dergisi, 1(171), 37-50.
18. Karpat, K. (2010). Osmanlı’dan günümüze etnik yapılanma ve göçler, İstanbul: Timaş Yayınları.
19. Kubbealtı Lugatı, https://lugatim.com/s/KAYIN%C3%87O. (Erişim tarihi: 07.05.2026).
20. Öner, M. (1998). Bugünkü Kıpçak Türkçesi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
21. Sarı, İ. (2020). Türkçede küçültme. Ankara: Nobel.
22. Stachowskı, M. (2025). Rumeli bilimine giriş Türkçe’nin balkanlardaki izleri. H. O. Altun, (Çev.). İstanbul: Dergâh Yayınları.
23. Sülçevsi, İ., ve Memishi, I. (2021). Kosova Türklerinde sevimli (Hipokoristik) adlar. Folklor/Edebiyat, 27(106), 581-596. doi: 10.22559/folklor.1625.
24. Tekin, C. (2018). Yugoslavya’dan Türkiye’ye göçlerin nedenleri 1950-1958. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 39, 249-261
25. Tietze, A. (2002), Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı (Birinci Cilt A-E), Sprachgeschichtliches und Etymologisches Wörterbuch des Türkei-Türkischen, İstanbul: Simurg Yayıncılık.
26. Turan, Ö. (1996). Makedonya’da Türk varlığı ve kültürü. Bilig, 3, 21-32.
27. Zakar, V. (2011). Akumuliranje na deminutivnite formanti vo makedonskiot razgovoren jazik. Croatica et Slavica Iadertina. 7(2), 403-411. Erişim adresi: https://hrcak.srce.hr/clanak/117994