Dindarlık ve Kadınların Boş Zaman Fiziksel Aktivitesi: İki Ulusal Araştırmada İbadet ve Başörtüsü Kullanımının Karşıt Yönlü İlişkileri

Öz

Bu çalışma, Türkiye'de kadınların boş zaman fiziksel aktivitesi ile dindarlık arasındaki ilişkiyi iki bağımsız ulusal örneklem üzerinden incelemektedir. Amaç, dindarlığın tek boyutlu bir büyüklük olarak ele alınmasının yanıltıcı olup olmadığını sınamaktır. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması ile Türkiye Genel Sosyal Saha Araştırması verileri, örneklem ağırlıkları ve küme etkileri elverdiği ölçüde dikkate alınarak lojistik ve sıralı lojistik regresyon modelleriyle çözümlenmiştir. Bulgular, dindarlığın farklı boyutlarının aynı model içinde zıt yönlerde işlediğini göstermektedir. Nüfus ve Sağlık Araştırması verilerinde namaz kılma sıklığı spor katılımıyla olumlu, dışarıda başörtüsü kullanımı ise olumsuz ilişkilidir. Başörtüsü kullanımına ilişkin katsayı, tatile çıkma ve dışarıda yemek yeme gibi kamusal etkinliklerde spora kıyasla belirgin biçimde daha büyüktür; bu örüntü, kısıtlamanın spora özgü kıyafet gerekliliklerinden çok kamusal görünürlükle bağlantılı olduğunu işaret etmektedir. Genel Sosyal Saha Araştırması verilerinde dinî okuryazarlık egzersiz sıklığıyla olumlu, başörtüsü kullanımı ise hem egzersiz hem yürüyüş sıklığıyla olumsuz ilişkilidir. Öznel dindarlık her iki araştırmada da bağımsız bir ilişki göstermemektedir. Sonuçlar, dindarlığın sağlık yaşam biçimleri kuramına tek bir olumlu güç olarak değil, boyutları farklılaşan bir yapı olarak dâhil edilmesi ve tek maddeli ölçümlere dayanan araştırmaların bu rolü olduğundan az gösterebileceğini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dindarlık
• Fiziksel aktivite
• Kadın
• Başörtüsü
• Sağlık yaşam biçimleri

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Yok

Teşekkür

Yok

Religiosity and Women's Leisure-Time Physical Activity in Türkiye: Countervailing Associations of Ritual Practice and Veiling in Two National Surveys

Öz

This study examines the association between religiosity and women's leisure-time physical activity in Türkiye, using two independent national samples. Its aim is to test whether treating religiosity as a single quantity is misleading. Data from the Türkiye Demographic and Health Survey and the Türkiye General Social Survey were analysed using logistic and ordinal logistic regression, with sampling weights and clustering applied where available. The findings show that dimensions of religiosity operate in opposite directions within a single model. In the Demographic and Health Survey data, ritual prayer frequency was positively associated with sport participation, while wearing a headscarf outside the home was negatively associated with it. The veiling coefficient was substantially larger for holidays and eating outside the home than for sport, indicating that the constraint attaches to public visibility rather than to sport-specific dress. In the General Social Survey data, religious literacy was positively associated with exercise frequency, and veiling was negatively associated with both exercise and walking. Self-rated religiosity showed no independent association in either survey. The results suggest that religiosity should enter health lifestyle theory not as a single positive force but as a dimensionally differentiated construct, and that single-item measures may understate its role.

Anahtar Kelimeler

• Religiosity
• Physical activity
• Women
• Veiling
• Health lifestyles

Destekleyen Kurum

No

Etik Beyan

No

Teşekkür

No

Kaynakça

1. Aboul-Enein, B. H. (2016). Health-promoting verses as mentioned in the Holy Quran. Journal of Religion and Health, 55(3), 821-829. doi: 10.1007/s10943-014-9857-8
2. Akgül, M. H., & Kaplan, T. (2017). Popüler spor kültürü ve din [The culture of popular sports and religion]. Journal of Human Sciences, 14(3), 2386-2398. doi: 10.14687/jhs.v14i3.4592
3. Calderon Pacheco, A. (2015). Culture and religion: The sports and recreation experiences of Muslim women [Unpublished master’s thesis]. California State University, Long Beach.
4. Çarkoğlu, A., & Kalaycıoğlu, E. (2009). The rising tide of conservatism in Turkey. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
5. Cockerham, W. C. (2005). Health lifestyle theory and the convergence of agency and structure. Journal of Health and Social Behavior, 46(1), 51-67. doi: 10.1177/002214650504600105
6. Dagkas, S., & Benn, T. (2006). Young Muslim women's experiences of Islam and physical education in Greece and Britain: A comparative study. Sport, Education and Society, 11(1), 21-38.
7. Deeb, L., & Harb, M. (2013). Leisurely Islam: Negotiating geography and morality in Shi'ite South Beirut. Princeton, NJ: Princeton University Press.
8. Jiwani, N., & Rail, G. (2010). Islam, hijab and young Shia Muslim Canadian women's discursive constructions of physical activity. Sociology of Sport Journal, 27, 251-267.

9. Kahan, D. (2015). Adult physical inactivity prevalence in the Muslim world: Analysis of 38 countries. Preventive Medicine Reports, 2, 71-75. doi: 10.1016/j.pmedr.2014.12.007
10. Kahan, D. (2019). Critical appraisal of qualitative studies of Muslim females’ perceptions of physical activity barriers and facilitators. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(24), Article 5040.
11. Kitiş, Y., & Gümüş, Y. (2015). 20 yaş ve üzeri kadınların fiziksel aktivite düzeyleri, fiziksel aktiviteye ilişkin inançları ve davranış aşamalarının belirlenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(3), 399-411.
12. Kuşçuzade, M. (2015). Sünnette spor [Sport in the Sunnah]. International Journal of Science Culture and Sport, Special Issue 4, 396-403.
13. Pfister, G. (2000). Doing sport in a headscarf? German sport and Turkish females. Journal of Sport History, 27(3), 497-524.
14. Taş, Z., Hergüner, G., İmamoğlu, A., Yaman, Ç., Zengin, M., Üzüm, H., et al. (2020). Sportif faaliyetlerde İslam dini etki ölçeği geliştirme çalışması [Development of the Islamic Religion’s Impact on Sport Activities Scale]. Journal of Human Sciences, 17(2), 730-745. doi: 10.14687/jhs.v17i2.5997
15. Thorpe, H., Ahmad, N., Marfell, A., & Richards, J. (2022). Muslim women's sporting spatialities: Navigating culture, religion and moving bodies in Aotearoa New Zealand. Gender, Place & Culture. 29(1), 52-79. doi: 10.1080/0966369X.2020.1855123
16. Walseth, K. (2006). Young Muslim women and sport: The impact of identity work. Leisure Studies, 25(1), 75-94. doi: 10.1080/02614360500200722
17. Zaman, H. (1997). Islam, well-being and physical activity: Perceptions of Muslim young women. In G. Clarke & B. Humberstone (Eds.), Researching women and sport (pp. 50-67). London: Macmillan.