The Impact of Macroeconomic Variables on Divorce in Türkiye: ARDL and Asymmetric Causality Analysis

Öz

This study examines the macroeconomic determinants of divorce in Türkiye using annual data for 2001–2025. The effects of real income per capita, inflation, unemployment, female labor force participation, consumer loan interest rates, and mean years of schooling on the divorce rate are analyzed. The ARDL approach is used to examine short- and long-run relationships, while the Hatemi-J (2012) asymmetric causality test investigates causal relationships. Long-run ARDL results show that the divorce rate decreases as real income per capita and female labor force participation increase, whereas it increases as inflation, consumer loan interest rates, and mean years of schooling increase. No significant long-run relationship is found between unemployment and divorce. Asymmetric causality results reveal causality from positive income shocks to negative divorce shocks, from positive inflation and education shocks to positive divorce shocks, and from negative inflation shocks to negative divorce shocks, suggesting that price stability contribute to preserving family structure. The findings suggest that maintaining price stability, supporting sustainable economic growth and female labor force participation, keeping consumer loan interest rates at reasonable levels, and promoting responsible borrowing, saving, and income-expenditure balance may strengthen families’ economic resilience and help reduce financial pressures and divorce rates.

Anahtar Kelimeler

• Divorce
• Inflation
• Unemployment
• ARDL
• Asymmetric causality

Türkiye'de Makroekonomik Değişkenlerin Boşanma Üzerindeki Etkisi: ARDL ve Asimetrik Nedensellik Analizi

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de boşanmanın makroekonomik belirleyicilerini incelemektir. Bu kapsamda 2001-2025 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak kişi başına reel gelir, enflasyon, işsizlik, kadın işgücüne katılım oranı, tüketici kredisi faiz oranı ve ortalama eğitim süresinin boşanma oranı üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Kısa ve uzun dönem ilişkilerinin belirlenmesinde ARDL yaklaşımı, nedensellik ilişkilerinin incelenmesinde ise Hatemi-J (2012) asimetrik nedensellik testi kullanılmıştır. Uzun dönem ARDL bulgularına göre, kişi başına reel gelir ve kadın işgücüne katılım oranı arttığında boşanma oranı azalırken; enflasyon, tüketici kredisi faiz oranı ve ortalama eğitim süresi arttığında boşanma oranı artmaktadır. İşsizlik oranı ile boşanma oranı arasında ise uzun dönemde anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Asimetrik nedensellik analizi, kişi başına gelirdeki pozitif şoklardan boşanma oranındaki negatif şoklara; enflasyon ve eğitim düzeyindeki pozitif şoklardan boşanma oranındaki pozitif şoklara; enflasyondaki negatif şoklardan ise boşanma oranındaki negatif şoklara doğru nedensellik bulunduğunu göstermektedir. Bu bulgu, fiyat istikrarının aile yapısının korunmasında önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Bulgular doğrultusunda, fiyat istikrarının sağlanması, sürdürülebilir ekonomik büyümenin ve kadınların işgücüne katılımının desteklenmesi, tüketici kredisi faizlerinin makul seviyelerde tutulması ve bilinçli borçlanma, tasarruf ve gelir-gider dengesine yönelik farkındalığın artırılması, ailelerin ekonomik dayanıklılığını güçlendirerek finansal baskının ve boşanma oranlarının azaltılmasına katkı sağlayabilir.

Anahtar Kelimeler

• Boşanma
• Enflasyon
• İşsizlik
• ARDL
• Asimetrik nedensellik

Kaynakça

1. Adilkhanova, M., & Aliyev, K. (2024). Macroeconomic determinants of marriage and divorces in Azerbaijan. Economics & Sociology, 17(4), 145-158.
2. Aksu, L. (2018). İşsizlik, suç, boşanma, intihar oranlari ile iktisadi büyüme ilişkisinin; Nedensellik testleri ile analizi: Türkiye Örneği. İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi, 5(2), 58-100.
3. Amato, P. R. (2010). Research on divorce: Continuing trends and new developments. Journal of Marriage and Family, 72(3), 650–666.
4. Amato, P. R., & Beattie, B. (2011). Does the unemployment rate affect the divorce rate? An analysis of state data 1960–2005. Social Science Research, 40(3), 705–715.
5. Amato, P. R., & Hohmann-Marriott, B. (2007). Acomparison of high and low-distress marriages thatend in divorce. Journal of Marriage and Family, 69, 621 – 638.
6. Bayrak, S. (2019). Türkiye’de işsizlik ve boşanma ilişkisi: 1980-2017 dönemi için nedensellik analizi. Çalışma İlişkileri Dergisi, 10(1), 39-54.
7. Becker, G. S. (1973). A theory of marriage: Part I. Journal of Political Economy, 81(4), 813-846.
8. Becker, G. S. (1991). A treatise on the family: Enlarged edition. Harvard university press. doi: 10.4159/9780674020665

9. Bremmer, D., & Kesselring, R. (2004). Divorce and female labor force participation: Evidence from times-series data and cointegration. Atlantic Economic Journal, 32(3), 175-190.
10. Bulut, E., & Başoğlu, A. (2023). Boşanmanın ekonomik belirleyicileri: Türkiye düzey 2 bölgeleri üzerine panel veri analizi. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(1), 45-62.
11. Cherlin, A. J. (1981). Marriage, divorce, remarriage Cambridge,MA. Harvard Univ.
12. Dew, J. (2007). Two sides of the same coin? The differing roles of assets and consumer debt in marriage. Journal of Family and Economic Issues, 28(1), 89-104.
13. Durkheim, E. (1893). The division of labour in society (ss. 7-13). New York: Free Press.
14. Engle, R. F. ve Granger, C.W. (1987). Co-integration and error correction: representation, estimation, and testing. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 55(2), 251-276.
15. Farzanegan, M. R., & Gholipour, H. F. (2016). Divorce and the cost of housing: evidence from Iran. Review of Economics of the Household, 14(4), 1029-1054.
16. Frisco, M. L., & Williams, K. (2003). Perceivedhousework equity, marital happiness, and divorcein dual-earner households. Journal of Family Issues, 24, 51 – 73.
17. Goode, W. J. (1962). Marital satisfaction and instability: A Cross-Cultural class analysis of divorce rate. International social science journal, 14(3), 507.
18. Goode, W. J. (1993). World changes in divorce patterns. USA: Yale University Press.
19. Granger, C. W. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica: journal of the Econometric Society, 37(3)424-438.
20. Granger, C. W. (1988). Some recent development in a concept of causality. Journal of econometrics, 39(1-2), 199-211.
21. Granger, C. W. ve Yoon, G. (2002). Hidden cointegration. U of California, Economics Working Paper, (2002-02).
22. Guvenen, F., & Rendall, M. (2015). Women's emancipation through education: A macroeconomic analysis. Review of Economic Dynamics, 18(4), 931-956.
23. Hacker, R. S. ve Hatemi-J, A. (2006). Tests for causality between integrated variables using asymptotic and bootstrap distributions: theory and application. Applied Economics, 38(13), 1489-1500.
24. Hatemi-j, A. (2012). Asymmetric causality tests with an application. Empirical economics, 43(1), 447-456
25. Hill, R. (1949). Families under stress: Adjustment to the crises of war separation and reunion. New York: Harper & Brothers
26. İğdeli, A. ve Ay, M. (2021). Boşanmanın sosyo-ekonomik belirleyicileri: Türkiye için bölgesel panel veri analizi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22(1), 1-22. doi: 10.37880/cumiibf.670198
27. Johansen, S. ve Juselius, K. (1990). Maximum likelihood estimation and inference on cointegration-with applications to the demand for money. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 52(2), 169-210.
28. Kaufman B. & Hotchkiss J. (2003). Economics of labor markets, 6th ed.Mason (OH). South-Western College Publishers.
29. Kraft, K. (2001). Unemployment and the separation of married couples. Kyklos, 54(1), 67-88. doi: 10.1111/1467- 6435.00141
30. Lyngstad, T. H. (2004). The impact of parents’ and spouses’ education on divorce rates in Norway. Demographic research, 10, 121-142.
31. Martin, T. C., & Bumpass, L. L. (1989). Recent trends in marital disruption. Demography, 26(1), 37-51.
32. Nademi, Y., Asayesh, H., & Mahmoudi, L. (2026). Modeling the macroeconomic Determinants of divorce: A Dynamic panel GMM approach for Iranian provinces. Journal of Applied Mathematics & Data Analytics, 2(1), 48-59.
33. Nunley, J. M. (2010). Inflation and other aggregate determinants of the trend in US divorce rates since the 1960s. Applied Economics, 42(26), 3367-3381.
34. Ogburn, W. F., & Nimkoff, M. F. (1955). Technology and the changing family, West-port, CT:Greenwood Press.
35. Öksüz, G. ve Ürkmez, E. (2023). Boşanma oranları ile makroekonomik deeğikenler arasındaki ilişkinin incelenmesi: Türkiye örneği. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 464-479.
36. Özer, U., & Topal, M. H. (2017). Genç işsizliği, suç, göç, intihar ve boşanma düzeyleri ile ilişkili midir? Türkiye’den ampirik bir kanit. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(5), 50-63.
37. Pesaran, M. H., Shin, Y. ve Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326.
38. Phillips, P. C. ve Hansen, B. E. (1990). Statistical inference in instrumental variables regression with I (1) processes. The Review of Economic Studies, 57(1), 99-125.
39. Phillips, R. (1988). Putting asunder: A history of divorce in western society. Cambridge: Cambridge University Press.
40. Roy, S. (2011). Unemployment rate and divorce. Economic Record, 1(87), 56-79. doi: 10.1111/j.1475- 4932.2011.00746.x
41. Schaller, J. (2013). For richer, if not for poorer? Marriage and divorce over the business cycle. Journal of Population Economics, 26(3), 1007–1033
42. South, S. J. (1985). Economic conditions and the divorce rate: A time-series analysis of the postwar United States. Journal of Marriage and the Family, 47(1)31-41.
43. Stanfors, M., Andersson, F. N., & Sandström, G. (2026). A century of divorce: a time series analysis of macroeconomic conditions and marital dissolution in Sweden 1915–2010. Scandinavian Economic History Review, 74(1), 40-61.
44. Teachman, Jay D. (2002). Stability across cohorts in divorce risk factors. Demography 39(2), 331-351.
45. Toda, H. Y. ve T . Yamamoto. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of Econometrics, 66, 225-250
46. Topbaş, F. ve Kurt, S. (2007) İşsizlik ve boşanma ilişkisi: 1970-2005 VAR Analizi, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7, 30-43.
47. Ul-Haq, J., Mushtaq, S., Visas, H., & Hye, Q. M. A. (2023). Does economic stress matter for the rising divorce rate in China? A provincial perspective. Nurture, 17(1), 18-28.
48. Ünlüoğlu, M., & Aydınbaş, G. (2023). Seçilmiş makroekonomik, sosyal değişkenler ve internet penetrasyon oranının medeni durum ile ilişkisi üzerine analiz. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 18(3), 811-833.
49. Yılmaz, K. Ç. (2022). The relation between divorce and woman labor force, savings and male unemployment: Evidence from Turkey. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 7(1), 56-63.