Kolluk Görevlilerinde Profesyonel Etik: Orantısız Güç Kullanımının Kurumsal İş Ahlakı Çerçevesinde Analizi

Öz

Kolluk görevlilerinin sahip olduğu güç kullanma yetkisi, yasal sınırlar aşıldığında yalnızca hukuki değil, kurumsal iş ahlakı bakımından da ciddi bir sorun haline gelir. Bu çalışma, profesyonel etiğin genel ahlak kavramının bir alt boyutu olduğu kabulünden hareketle, kolluk teşkilatlarındaki orantısız güç kullanımını kurumsal iş ahlakı perspektifinden incelemektedir. Çalışmanın amacı, söz konusu sorunun hukuki boyutunun yanı sıra kurumsal etik boyutunu da ortaya koymak ve kalıcı çözümler için gerekli yapısal dönüşümü tartışmaktır. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş; hukuki metinler ve içtihat kararları analiz edilmiş, ulusal ve uluslararası akademik literatür karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, orantısız güç kullanımının kökeninde bireysel kötü niyetten ziyade kurumsal yapı sorunlarının yattığını göstermektedir. Uluslararası literatürde "mavi duvar" adıyla bilinen gayri resmi örtbas kültürü, amirlerin zımni onayı, çıktı odaklı performans anlayışı ve mesleki yıpranmanın körüklediği empati kaybı, personeli aşırı güce iten başlıca etkenler olarak öne çıkmaktadır. Orantısız güç kullanan personelin yargısal süreçlerden muaf tutulması ise hukuk devletine duyulan güveni sarstığı gibi kurumsal cezasızlık kültürünü de beslemektedir. Çalışma, bu olumsuz tabloyu tersine çevirebilmek için hesap verebilirlik mekanizmalarının güçlendirilmesini, bağımsız denetim süreçlerinin hayata geçirilmesini ve meslek etiği eğitimlerinin kalıcı biçimde kurumsallaştırılmasını temel çözüm yolları olarak öngörmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Güvenlik yönetimi
• İç güvenlik
• İş ahlakı
• Kamu güvenliği
• Kolluk etiği
• Suç ve kolluk

Professional Ethics Among Law Enforcement Officers: An Analysis of the use of Disproportionate Force Within the Framework of Organizational Ethics

Öz

Law enforcement officers are entrusted with the authority to use force on behalf of the state. When that authority is exercised beyond legal limits, the problem reaches beyond law into the realm of institutional ethics. This study examines disproportionate use of force in law enforcement from an institutional professional ethics perspective, grounded in the principle that professional ethics is a subdimension of general ethics. The study aims to expose both the ethical and legal dimensions of this problem and to examine the structural changes needed to address it. A qualitative research method was employed, drawing on legal text analysis, case law review, and comparative evaluation of national and international literature. Findings indicate that structural factors drive disproportionate force far more than individual misconduct. The informal cover-up culture known as the "blue wall," tacit approval by supervisors, output-driven performance pressure, and professional burnout that erodes empathy are the chief institutional dynamics pushing personnel toward excessive force. When officers who engage in disproportionate force are shielded from judicial proceedings, public trust in the rule of law weakens and a culture of institutional impunity deepens. The study recommends strengthening accountability mechanisms, introducing independent oversight, and institutionalizing professional ethics training as primary remedies.

Anahtar Kelimeler

• Crime and law enforcement
• Internal security
• Law enforcement ethics
• Professional ethics
• Public safety
• Security management

Kaynakça

1. 6713 sayılı Kolluk Gözetim Komisyonu Kuruluşu Hakkında Kanun (2016).
2. AİHM, Bouyid/Belçika [BD], B. No: 23380/09, 28.09.2015.
3. AİHM, Güleç/Türkiye, B. No: 21593/93, 27.07.1998.
4. AİHM, İzci/Türkiye, B. No: 42606/05, 23.07.2013.
5. AİHM, McCann ve Diğerleri/Birleşik Krallık [BD], B. No: 18984/91, 27.09.1995.
6. AİHM, Sungur/Türkiye, B. No: 56462/19, 17.03.2026.
7. Aktaş, S., & Akkoyunlu, S. A. (2016). İdari kolluk faaliyetlerinin temel anayasal sınırları olarak kanunilik ve ölçülülük ilkeleri. Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (EÜHFD), 20(1-2), 1-30.
8. Alçalar, M. (2006). Kolluğun zor kullanma yetkisi [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

9. Alkan, E. (2025). Kolluğun zor ve silah kullanma yetkisinde sınırın aşılması [Yüksek lisans tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
10. Altuntop, S. (2015). Kamu güvenliğini sağlamada kolluğun aşırı güç kullanma sorunsalı. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 14(4), 873-904.
11. Anayasa Mahkemesi, E. 2022/120, K. 2023/107, 01.06.2023 (R.G. 01.08.2023).
12. Anayasa Mahkemesi, Gülsüm Elvan Başvurusu, B. No: 2019/41725, 04.07.2022.
13. Ariel, B., Farrar, W. A., & Sutherland, A. (2015). The effect of police body-worn cameras on use of force and citizens’ complaints against the police: A randomized controlled trial. Journal of Quantitative Criminology, 31(3), 509-535.
14. Arslan, M. (2018). İdari kolluk uygulamalarında kolluk kuvveti anlayışından kolluk hizmeti anlayışına geçiş. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 52, 175-196.
15. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi. (2001). Avrupa Polis Etiği Kodu (Rec(2001)10).
16. Aydın, D. (2016). Toplantı ve gösteri yürüyüşlerine müdahalenin esasları. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 65(4), 3283-3308.
17. Aydın, İ. (2024). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ışığında terörle mücadelede idari kolluk yetkisi ve ölçülülük ilkesi [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
18. Aytaç, S. (2017). Stres kaynakları ve stresin psikolojik semptomlarının öfke kontrolü ile ilişkisi: Polis memurları üzerine bir araştırma. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 69, 1-27.
19. Balcı, F. (2023). Polis meslek etiği. International Journal of Management and Social Researches, 10(19), 44-63. 20. Balcıoğlu, E. (2015). Türkiye'de polis suçluluğu. Adalet Yayınevi.
20. Barın, T. (2016). Kolluk Gözetim Komisyonu hakkında mevzuat eksenli kısa bir değerlendirme. TBB Dergisi, 126, 50-68.
21. Baş, M. E. (2005). Emniyet teşkilatı personeli meslek etiği [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
22. BM. (1990). Kolluk Görevlilerince Güç ve Ateşli Silah Kullanımına İlişkin Temel İlkeler. Suçun Önlenmesi ve Suçluların Islahı Sekizinci BM Kongresi, Havana.
23. Campbell, D. T. (1979). Assessing the impact of planned social change. Evaluation and Program Planning, 2(1), 67-90.
24. Cin, M. O. (2000). Kolluğun zor kullanma yetkisi. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(1-2), 665-686.
25. Cirit, İ. (2022). Kolluk personelinin iletişim psikolojisi bağlamında öfke kontrolü. M. Tokmak (Ed.), Yönetim ve organizasyon perspektifinden kolluk çalışmaları II içinde (ss. 79-96). Nobel Bilimsel.
26. Çelik Başbozkurt, Ö. (2025). Zor kullanma yetkisine ilişkin sınırın aşılması suçu (TCK m. 256). Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 27(1), 649-700. doi: 10.33717/deuhfd.1619676
27. Doğan, S. (2016). Genel idari kolluk kuvvetlerinin mülki idare amirleri tarafından gözetimi [Yüksek lisans tezi, Aksaray Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
28. Erdem, R., İzgüden, D., & Gökkaya, D. (2020). Yöneticilerde iş ahlâkı: Kavramsal bir inceleme. Pamukkale Üniversitesi İşletme Araştırmaları Dergisi (PIAR), 7(2), 59-78.
29. Eryılmaz, M. B., & Bozlak, A. (2009). Hukukumuzda zor ve silah kullanma yetkisi. TBB Dergisi, 83, 220-260.
30. Güner, S. (2011). Kolluğun zor ve silah kullanması [Yüksek lisans tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
31. Hünler, A. (2010). İç güvenlik hizmetlerinde özelleştirme ve 5188 sayılı kanun [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
32. Kartal, D. (2010). Polisin zor ve silah kullanma yetkisi [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
33. Kavsıracı, O. (2020). Toplumsal değerler çerçevesinde kamu hizmetleri ve profesyonel polislik. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(10), 5308-5336. doi: 10.26466/opus.721357
34. Kıldan, İ. T., & Bahadır, O. (2012). Zor kullanma yetkisine ilişkin sınırın aşılması suçu. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi (TAAD), 3(11), 193-224.
35. Kılıç, A. (2003). Kolluğun zor kullanma görevi ve yetkisi [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
36. Kıvrak, A., & Kaya, M. (2014). Polislerde mesleki tükenmişlik ve problemli personelin işe kazandırılması. F. M. Harmancı, M. Gözübenli & M. Dağlar (Ed.), Güvenlik sektöründe taktiksel yöneticilik içinde (ss. 311-332). Nobel Yayınevi.
37. Köksal, T. D. (2021). An overview from a human rights perspective on the law enforcement agencies' intelligence activity aiming at collecting information. Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021/2, 1746-1810.
38. Lum, C., Koper, C. S., Wilson, D. B., Stoltz, M., Goodier, M., Eggins, E., Higginson, A., & Mazerolle, L. (2020). Body-worn cameras’ effects on police officers and citizen behavior: A systematic review. Campbell Systematic Reviews, 16(3), e1112. doi: 10.1002/cl2.1112
39. Obasogie, O. K. (2020). More than bias: How law produces police violence. Boston University Law Review, 100(3), 771-785.
40. Orman, Y. (2024). Devletin güç tekelinin kolluk güçlerine devrinde zor kullanma ve ölçülülük ilkesi. Yönetim ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(4), 401-412.
41. Özsular, A. K. (2023). Polislik mesleği ve zor kullanma yetkisi [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
42. Palas, E. (2014). İdarenin kolluk faaliyetlerinden doğan sorumluluğu ve gelişimi [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
43. Payam, M. M., & Selçuk, N. (2021). Polislerin çalışma yaşamında örgütsel stresörler ve başa çıkma stratejileri. 5. Uluslararası Meslek Yüksek Okulları Sempozyumu Bildiri Kitabı içinde (ss. 355-363). https://www.academia.edu/44842226/Polislerin_Çalışma_Yaşamında_Örgütsel_Stresörler_ve_Başa_Çıkma_Stratejileri_Organizational_Stressors_of_Police_in_Working_Life_and_Coping_Strategies adresinden erişildi.
44. Sancar, M., & Atılgan, E. Ü. (2009). "Adalet biraz es geçiliyor...": Demokratikleşme sürecinde hâkimler ve savcılar. TESEV Yayınları.
45. Skolnick, J. H. (2002). Corruption and the blue code of silence. Police Practice and Research, 3(1), 7-19. doi: 10.1080/15614260290011309
46. Taşdöven, H., & Kula, S. (2015). Kolluk personeli davranışlarının kontrolü: iç ve dış mekanizmalar. İ. Şahin, H. Taşdöven ve S. Kula (Ed.), Polis davranışı: Bekçileri kim bekleyecek içinde (ss. 225-251). Orion Kitapevi.
47. Terrill, W., Paoline, E. A., & Manning, P. K. (2003). Police culture and coercion. Criminology, 41(4), 1003-1034.
48. Töngür, A. R., Şimşek, Z., Ayhan, Z. A., Üçüncü, K., & Erbaş, B. (2025). Polis ve ceza hukuku sempozyumu: polisin zor ve silah kullanma yetkisi (Rapor No: 100). Polis Akademisi Başkanlığı.
49. Ünsal, T. (2021). Genel idari kolluk yetkilerinin sınırları [Doktora tezi, İstanbul Medipol Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
50. Ünsal, T. (2023). Polisin idari kolluk yetkileri ve ölçülülük ilkesi. İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(1), 169-187.
51. Vaughan, D. (1996). The Challenger launch decision: Risky technology, culture, and deviance at NASA. University of Chicago Press.
52. Weber, M. (1946). Politics as a vocation. H. H. Gerth & C. W. Mills (Ed.), From Max Weber: Essays in sociology içinde (ss. 77-128). Oxford University Press.
53. Westley, W. A. (1953). Violence and the police. American Journal of Sociology, 59(1), 34-41.
54. Westmarland, L. (2005). Police ethics and integrity: Breaking the blue code of silence. Policing and Society, 15(2), 145-165. doi: 10.1080/10439460500071721
55. Yayla, M. (Ed.). (2022). Polisin zor ve silah kullanma yetkisi. Polis Akademisi Yayınları.
56. Yiğit, R., & Deniz, M. E. (2012). Polislerin iletişim becerilerinin beş faktör kişilik özellikleri ve empatik eğilimlerine göre incelenmesi. Polis Bilimleri Dergisi, 14(3), 67-84.
57. Yokuş Sevük, H. (2018). Görevi kötüye kullanma suçu (TCK m. 257). Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (DÜHFD), 23(39), 257-316.