Enerji Tüketimi, Büyüme, Cari Açık ve Enflasyon İlişkisi; Türkiye Örneği

Öz

Gelişmekte olan ekonomilerde enerjiye dayalı büyüme stratejileri, üretim artışını desteklemekle birlikte enerji ithalatı kanalıyla cari açığı körüklemekte ve kur baskısı üzerinden enflasyonist süreçleri tetiklemektedir. Enerji, modern ekonomilerde sadece bir tüketim malı değil, teknoloji, doğal kaynak, girişimci, sermaye ve iş gücü ile birlikte üretimin temel girdilerinden biridir. Dolayısıyla enerji talebindeki artış doğrudan ekonomik büyümeyi tetiklerken; enerjide dışa bağımlı olan gelişmekte olan ülkelerde cari açık ve maliyet enflasyonu üzerinde ciddi bir baskı oluşturmaktadır. Çalışmada, bu değişkenler arasındaki etkileşim nedensellik hipotezleri ve aktarım mekanizmaları çerçevesinde ele alınmakta; sürdürülebilir büyüme için enerji tüketiminin, dış dengenin ve fiyat istikrarının rolü tartışılmaktadır. Türkiye örneğinde 2000-2025 dönemi verileriyle teorik ve ampirik boyutlarıyla ARDL zaman serisi analizi yöntemi kullanılarak yapılan kapsamlı analizler sonucunda bulgular; Türkiye’de kişi başına düşen gelirin ve dolayısıyla ekonomik büyüme ve refahın kısa ve uzun dönemde temel belirleyicisinin nihai enerji tüketimi olduğu görülmüştür. Cari açığın kişi başına düşen gelir üzerindeki etkisi enerji tüketimi kadar yüksek olmamakla birlikte refah üzerinde olumsuz etkiye sahiptir. Enflasyonun etkisi ise kısa ve uzun dönemde diğer iki değişkene kıyasla daha düşüktür.

Anahtar Kelimeler

• Enerji tüketimi
• Kişi başına düşen milli gelir
• Cari açık
• Enflasyon
• ARDL sınır testi

The Relationship Between Energy Consumption, Growth, Current Account Deficit, and Inflation: The Case of Türkiye

Öz

In developing economies, energy-based growth strategies support increased production but also contribute to current account deficits through energy imports and trigger inflationary pressures through exchange rate effects. Energy is not merely a consumer good in modern economies; it is a fundamental input to production, along with technology, natural resources, entrepreneurship, capital, and labor. Therefore, while increased energy demand directly triggers economic growth, it creates significant pressure on current account deficits and cost inflation in developing countries that are dependent on imported energy. This study examines the interaction between these variables within the framework of causality hypotheses and transmission mechanisms, and discusses the role of energy consumption, external balance, and price stability for sustainable growth. Using data for Türkiye covering the 2000-2025 period, the study conducts theoretical and empirical analyses based on the ARDL time series approach. The results indicate that final energy consumption is the primary determinant of per capita income, and consequently of economic growth and welfare, in Türkiye in both the short and long run. Although the effect of the current account deficit on per capita income is not as strong as that of energy consumption, it has a negative effect on welfare. The effect of inflation, on the other hand, is lower in both the short and long run compared with the other two variables.

Anahtar Kelimeler

• Energy consumption
• Per capita national ıncome
• Current account deficit
• Inflation
• ARDL bounds testing

Kaynakça

1. Apergis, N. & Payne, J. E. (2009). Energy consumption and economic growth in central America: Evidence from a panel cointegration and error correction model. Energy Economics, 31(2), 211-216.
2. Apergis, N. & Payne, J. E. (2010), Renewable energy consumption and economic growth: evidence from a panel of OECD countries. Energy Policy, 38, 656-660.
3. Apergis, N., Payne J. E., Menyah, K. & Wolde-Rufael, Y. (2010), On The casual dynamics between emissions, nuclear energy, renewable energy and economic growth, Ecological Economics, 69, 2255-2260.
4. Arslan, M., Gençer Çelik, G. ve Kuzu, S. (2021). Enerji tüketimi, ekonomik büyüme ve cari açık ilişkisi; Türkiye örneği. Şarkiyat, 13(1), 26-40. doi: 10.26791/sarkiat.853066
5. Aslan, A. (2014). Türkiye’de enerji tüketimi, cari açık ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Zaman serisi analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 9(2), 163-178.
6. Ayhan, B. ve İnançlı, S. (2022). Türkiye’de enerji tüketimi, iktisadi büyüme ve cari açık arasındaki ilişki. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(4), 2187-2204. doi: 10.15869/itobiad.1162491
7. Bayraç, H.N. (2020). Enerji ekonomisine Giriş. H. N. Bayraç ve F. Çemrek (Ed.), Enerji Ekonomisi ve Politikaları içinde (ss. 1-24). Ekin Yayınevi, Bursa.
8. Beşer, MK ve Hızarcı Beşer, B. (2017). Enerji tüketimi, CO2 emisyonları ve kişi başına GSYİH arasındaki ilişki: Türkiye'den elde edilen kanıtların yeniden incelenmesi. Alphanumeric Journal, 5(3), 353-368. doi: 10.17093/alphanumeric.353957.

9. Bildirici, M. E. ve Kayıkçı, F. (2012). Economic growth and electricity consumption in former soviet republics. Energy Economics, 34(3), 747-753.
10. Breusch, T. S. (1978). Testing for autocorrelation in dynamic linear models. Australian Economic Papers, 17(31), 334-355. doi: 10.1111/j.1467-8454.1978.tb00635.
11. Calvo, G. A. & Reinhart, C. M. (2002). Fear of floating. The Quarterly Journal of Economics, 117(2), 379-408.
12. Çelik, MY ve Danışoğlu, F. (2023). Enerji enflasyonu ve döviz kuru ilişkisi: Türkiye üzerine bir araştırma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12(5), 2650-2667. https://doi.org/10.15869/itobiad.1314986
13. Dickey, D. A. & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366a), 427-431
14. Engle, R. F. & Granger, C. W. J. (1987). Co-integration and error correction: Representation, estimation and testing. Econometrica, 55(2), 251-276
15. Ferguson, R., Wilkinson, W., & Hill, R. (2000). Electricity use and economic development. Energy Policy, 28(13), 923-934.
16. Godfrey, L. G. (1978). Testing against general autoregressive and moving average error models when the regressors include lagged dependent variables. Econometrica, 46(6), 1293-1302. doi: 10.2307/1913829
17. Göçer, İ., Mercan, M. ve Peker, O. (2012). İthalatın enflasyon üzerindeki etkisi: Türkiye ekonomisi için bir ampirik analiz. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 435-449.
18. Granger, C. W. J. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica, 37(3), 424-438. doi: 10.2307/1912791
19. Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12(2-3), 231-254
20. Kalyoncu, H., Gürsoy, F. ve Göcen, H. (2013). Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan'da GSYİH ve enerji tüketimi arasındaki nedensellik ilişkisi. Uluslararası Enerji Ekonomisi ve Politikası Dergisi, 3(1), 111-117.
21. Karagül, M. (2012). Dünya ekonomisi (Tehdit ve fırsatlarıyla). Ankara: Nobel Yayınevi
22. Kilian, L. (2008) The Economic effects of energy price shocks. journal of economic literature, 46, 871-909. doi: 10.1257/jel.46.4.871
23. Kraft, J. & Kraft, A. (1978). On The Relationship between energy and GNP. The Journal of Energy and Development, 3(2), 401-403.
24. Lee, J. & Strazicich, M. C. (2003). Minimum lagrange multiplier unit root test with two structural breaks. The Review of Economics and Statistics, 85(4), 1082-1089
25. Menegaki, A. (2010). A Markeing mix for renewable energy in europe, based on consumer stated preference, Renewable Energy, 39, 30-39.
26. Narayan, P.K. & Smyth, R. (2007), Multivariate granger causality between electricity consumption,exports and gdp: evidence from a panel of middle eastern countries. Energy Policy, 37, 229-236
27. Önder, H. (2021). Dünya ekonomisinde enerji sorunu. Ö. Özçelik (Ed.), Dünya Ekonomisi içinde (ss. 323-340) içinde. Ekin Yayınevi, Bursa
28. Perron, P. (1989). The Great crash, the oil price shock, and the unit root hypothesis. Econometrica, 57(6), 1361-1401
29. Pesaran, M. H., Shin, Y. & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326
30. Sims, C. A. (1980). Macroeconomics and reality, Econometrica, 48(1), 1-48.
31. White, H. (1980). A Heteroskedasticity-Consistent covariance matrix estimator and a direct test for heteroskedasticity. Econometrica, 48(4), 817-838. https://doi.org/10.2307/1912934
32. Yanar, R. ve Kerimoğlu, G. (2011). türkiye’de enerji tüketimi, ekonomik büyüme ve cari açık ilişkisi. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 3(2), 191-201.
33. Yang, H. (2000). A Note on the causal relationship between energy and GDP in Taiwan, Energy Economics, 22(3), 309-317.
34. Yüksel Yıldırım, C. (2019). Türkiye’de enerji tüketimi ve ekonomik büyüme: Granger nedensellik yaklaşımı. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 4(9), (2019): 119-145.
35. Zivot, E. & Andrews, D. W. K. (1992). Further evidence on the great crash, the oil-price shock, and the unit-root hypothesis. Journal of Business & Economic Statistics, 10(3), 251-270.