BATI'DA VE TÜRKLERDE EGEMENLİK KAVRAMI

Öz

An inseparable relation between concepts of state, sovereignty, and governer-citizen has continued in different ways in various societies. This relation has been changed in a natural way in European countries whereas it has been continued, except some formal changes, as unchanged in Turkish society. These concepts, and relations and processes between these concepts continued in line with expectations to new conditions and exhibited a dynamic structure in European political life. Whereas, they took their places in Turkish political history as original and genuine static characteristic from middle-asian era to Ottoman times. For example, in Turks, the God is accepted as the sole source of sovereignty, and the idea of that, this sovereignty is transferred to the dynasty in power and shared between the dynasty members. This caused one man Ülüş System. Even though Islam played a major role in defining every aspect of the life after acceptance of Islam, it could not erased middleasian tradition totally, and continued without losing its main essence in an Islamic look. Especially, “Töre (Moral laws)” concept had an important place in Turkish society and played an important role in governer-citizen relation. During Turkish history, a relation between governer-citizen balanced with “Töre” concept, and idea of that, did not allow the Power to be despotic

Anahtar Kelimeler

• Sovereignty, Political Power, Moral Laws, Legality, Happiness

BATI'DA VE TÜRKLERDE EGEMENLİK KAVRAMI

Öz

Devlet, egemenlik gibi kavramlar arasındaki ayrılmaz ilişki, farklı toplumlarda değişik biçimlerde cereyan etmiştir. Batı’da farklı dönemlerde değiştiği halde; Türklerde formel değişikliklerin dışında, bu ilişkiler öz itibariyle aynı devam etmiştir. Kavramlar, bunların aralarındaki ilişkiler; Batı’da dinamik bir yapı göstermiş ve yeni koşullar yaşanan değişimde etkili olmuşken; tarih boyunca Türklerde, Batı’dan farklı olarak öz itibariyle daha statik ve özgün bir biçimde Türk siyasal kültüründeki yerini almıştır. Örneğin Türklerde, tartışmasız bir biçimde egemenliğin kaynağı Tanrı kabul edilmekte ve egemenlik iktidardaki kutsal hanedana Tanrı tarafından verildiği görüşü benimsenmiş ve egemenlik hanedan üyeleri arasında paylaştırılmıştır. Türkler açısından çok büyük bir değişim olan İslam’ın kabulü ile birlikte, tüm alanlarda İslam belirleyici olmasına rağmen; Orta Asya geleneği, ağırlıklı olarak devam etmiş ve bu dönemde de genel hatlarıyla özünü kaybetmeden İslami bir biçim kazanarak sürmüştür. Özellikle töre kavramı, Türklerde önemli bir yere sahip olup, egemenlik ilişkisinde belirleyici rol oynamıştır. Böylelikle Türk tarihi boyunca iktidar-halk arasındaki egemenlik ilişkisi töre kavramı aracılığı ile dengelenmiş ve iktidarlara hiçbir zaman despot olma imkanı doğmamıştır

Anahtar Kelimeler

• -

Kaynakça

1. K İ T A P L A R -Abadan, Yavuz, (1952), Amme Hukuku ve Devlet Nazariyeleri, Ankara. -Ağaoğulları, Mehmet Ali, (1987), Siyasal Düşünceler
2. Dersler(Hz.: K Kopraman), Ankara. -Boetie, Etienne De La, (1987), Gönüllü Kulluk Üzerine
3. Söylev (Çev.: M. Ali Ağaoğulları), Bilim/ Felsefe/Sanat Yay., İstanbul. -Bolay, S. Hayri, (1996), Felsefi Doktrinler ve Terimler
4. Güleçyüz), Pınar Yay., İstanbul. -Genç, Reşat, (1981), Karahanlı Devlet Teşkilatı, KB Yay., İstanbul. -Göze, Ayferi, (1993), Siyasal Düşünceler ve Yönetimler, Beta Yay., İstanbul. -Güler, Ali, (1996), Türk Yönetim Anlayışının Kaynakları, Ocak Yay., Ankara. -Güngör, Erol, (1996), Tarihte Türkler, Ötüken Yay., İstanbul. -Güriz, Adnan, (1987), Hukuk Başlangıcı, AÜHF, Ankara. -Habermas,
5. Devletlerin Akıbeti, Bakış Yay., İstanbul. -Hamidullah, Muhammed, (1979), İslam’da Devlet İdaresi, Nur Yay., Ankara. -Huntington, P. ve Dominguez, J., (1975), Siyasal
6. Gelişme(Çev.:E. Özbudun), SİD Yay., Ankara. -İbn Haldun, “Hakikatül Mülk”, Mukaddeme, 23 Fasıl. -Kafesoğlu, İbrahim, (1980), Eski Türk Dini, KB Yay., Ankara. -Kafesoğlu, İbrahim, (1980), Kutadgu Bilig ve Kültür
7. Tarihimizdeki Yeri, KB Yay., İstanbul. -Kafesoğlu, İbrahim, (1997), Türk Milli Kültürü, Ötüken Yay., İstanbul. -Kapani, Münci, (1989), Politika Bilimine Giriş, Bilgi Yayınevi, İstanbul. -Kılıçbay, M. Ali, (1985), Feodalite ve Klasik Dönem
8. Osmanlı Üretim Tarzı, Ankara. -Köseoğlu, Nevzat, (1997), Devlet “Eski Türklerde, İslam’da ve Osmanlı’da”, Ötüken Yay., İstanbul. -Kubalı, H. Nail, (1959), Esas Teşkilat Hukuku Dersleri, İstanbul. -Lipson, Leslie, (1978), Politika Biliminin Temel Sorunları

9. (Çev.:T. Karamustafaoğlu), AÜHF, Ankara. -Mardin, Şerif, (1983), Din ve İdeoloji, İletişim Yay., İstanbul. -Mizamül-mülk, (1999), Siyasetname (Haz.: M. A.
10. Köymen,), TTK Yay., Ankara, I.Fasıl. -Mumcu, Ahmet, (1986), Atatürk’e Göre Milli Egemenlik, TBMM Yay., Ankara. -Mumcu,
11. Siyaseten Katl, Ajans-Türk Matbaası, AÜHF, Ankara. -Ögel, Bahaddin,(1932), Türkler’de Devlet Anlayışı (13.Yy’a
12. Kadar), MEB. Yay., Ankara. -Ögel, Bahaddin, (1979), Türk Kültürünün Gelişme Çağları,
13. C. I, II, MEB. Yay., Ankara. -Rasonyi, Laszlo, (1996), Tarihte Türklük, TKAE Yay., Ankara. -Rosonyi, Laszlo, (1971), Tarihte Türkler, Ankara. -Rousseau, J. J., (1992 ), Toplum Anlaşması, MEB Yay., İstanbul. -San, Coşkun, (1971), Max Weber’de Hukukun ve Meşru
14. Otoritenin Sosyolojik Analizi, Ankara. -Sencer, Muzaffer, (1974 ), Dinin Türk Toplumuna Etkileri, İstanbul. -Spuler, Bertold, (1981), Göktürklerin Dini ve Kültürü
15. Üzerinde Bazı Mülahazalar, C.II, TTK. Yay., Ankara. -Taneri, Aydın, (1981), Türk Devlet Geleneği, Ankara. -Tatar, Taner, (1997 ), Türk Yönetim Sistemi, Turan Yay., İstanbul. -Togan, Zeki, V., (1946), Umumi Türk Tarihine Giriş, İsmail
16. Akgün Matbaası, İstanbul. -Tunaya, T. Zafer, (1970), Türkiye’nin Siyasi Gelişmeleri:
17. Eski Türkler, İslam Devleti, Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu, Baha Matbaası, İstanbul. -Turan, Osman, (1996), Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi
18. Tarihi, Boğaziçi Yay., İstanbul. -Tunçay, Düşünceler Tarihi-1-2-3, AÜSBF, Ankara. ve Milli Ahmet, 1963, Os manlı Devleti’nde (Derleyen), (1969), Batı’da Siyasal -Üçok, Coşkun/Mumcu, Ahmet, (1987), Türk Hukuk Tarihi, Savaş Yay. Ankara. -Weber, Max, (1993 ), Sosyoloji Yazıları(Çev.:T. Parla),
19. Hürriyet Vakfı Yay., İstanbul. -Weber, Max, (2002), Sosyoloji’nin Temel Kavramları(Çev.:
20. M. Beyaztaş), Bakış Yay., İstanbul. -Yusuf Has Hacib, (1947), Kutadgu-Bilig,(Yay: R. Rahmeti
21. Arat,), I, (Metin), İstanbul. -Yücekök, Ahmet, (1983), Türkiye’de Din ve Siyaset, Gerçek Yay., İstanbul. M A K A L E L E R -Davutoğlu, Ahmet,(1995), “Seçim Sistemleri ve Siyasi
22. Meşruiyet”, Aksiyon, Sayı:51, (Kasım-Aralık) -Gömeç, Saadettin, (1996), “Kağan ve Katun“, Gök Dergisi, Ankara, C.II, Sayı:15. -İnalcık, Halil, (1959),“Osmanlılar’da Saltanat Veraseti
23. Usulü ve Türk Hakimiyet Telakkisiyle İlgisi”, AÜSBF Dergisi, C.XIV, Sayı: 1. -Köprülü, M. Fuad, (1943), “Ortazaman Türk Hukuki
24. Müesseseleri; İslam Amme Hukukunda Ayrı Bir Türk Amme Hukuku Yok mudur?”, II. TTKS, İstanbul. -Mardin, Şerif, (1999), “Türk Siyasasını Açıklayabilecek Bir
25. Anahtar: Merkez-Çevre İlişkileri”, Türkiye’de Toplum ve Siyaset (Makaleler I), İletişim Yay., İstanbul. -Mumcu, Ahmet, (1985), “Osmanlı İmparatorluğu’nda
26. Egemenlik Kavramı ve Gelişmesi”, I.Milli Egemenlik Sempozyumu, Ankara. -Özdemir, Hakimiyetin Mahiyeti ve Kaynağı“, Türk Yurdu Dergisi, C.X, Sayı: 29, (Ocak). -Taşagıl, A., (1992), “Göktürklerde İnsani Değerler ve İnsan
27. Hakları“, Türklerde İnsani Değerler ve İnsan Hakları, İstanbul. -Turan, Osman, “Kılıç Arslan II”, İslam Ansiklopedisi, C.VI. -Vergin, Nur, (1996), “Siyaset, İlgisizleşme ve Türkiye’de
28. Temsil Sorunu”, Türkiye Günlüğü, Sayı:38, (Ocak-Şubat).