Hieronymus Bosch’un Dünyevi Zevkler Bahçesi Adlı Yapıtının İkonografik Yaklaşımla Analizi

Yıl 2026, Sayı: Ahmet Yakupoğlu Özel Sayısı, 300 - 319, 22.01.2026

Çiçek Naz Akçor Sarı , Cansu Çelebi Erol

https://doi.org/10.5281/zenodo.18324033

Öz

Öz
Bu çalışma, Hieronymus Bosch’un Dünyevi Zevkler Bahçesi adlı eserini ikonografik bir yaklaşımla analiz ederek, eserin sanatsal, tarihsel ve sembolik yönlerini kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Bosch’un özgün sanatsal dili ve eserinin, Erken Rönesans döneminin dini ve toplumsal yapılarıyla nasıl ilişkilendirildiği detaylandırılmıştır. Triptiğin her bir paneli ve arka yüzü incelenerek, bu imgelerin ahlaki eleştiriler, dini semboller ve döneminin değer sistemleriyle bağlantısı analiz edilmiştir. Hayvan figürleri, grotesk imgeler ve insan tasvirleri, eserin sembolik anlatım gücünü güçlendiren unsurlar olarak değerlendirilmiştir.
Bosch’un eserinin, yalnızca yaratıldığı dönemde değil, sonraki yüzyıllarda da nasıl geniş bir etki alanı oluşturduğu vurgulanmıştır. Bu bağlamda, Bosch’un Dünyevi Zevkler Bahçesi, insanlık tarihine ve sanata yaptığı eleştirel katkılarla, Rönesans’tan modern sanata uzanan bir köprü işlevi görmektedir. Araştırma, Bosch’un eşsiz ikonografik dilini çözümlemeyi, eserinin sanatsal değerini ortaya koymayı ve günümüz sanat anlayışına olan etkilerini anlamayı hedeflemektedir. Bosch’un sanatı, hayal gücünün sınırlarını zorlayan imgeleriyle bugün de insanları büyülemeye devam etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hieronymus Bosch , Dünyevi Zevkler Bahçesi , Grotesk Sembolizm , İkonografik Analiz , Rönesans Sanatı.

Analysis of Hieronymus Bosch's Artwork Garden of Earthly Delights with an Iconographic Approach

Öz

This research analyzes Hieronymus Bosch’s The Garden of Earthly Delights through an iconographic approach, thoroughly examining its artistic, historical, and symbolic aspects. The unique artistic language of Bosch and the relationship between his work and the religious and social structures of the Early Renaissance are explored in detail. Each panel of the triptych (Paradise, Earthly Delights, and Hell) and its reverse side (The World) are scrutinized to reveal connections between these images and the moral critiques, religious symbols, and value systems of the period. Animal figures, grotesque imagery, and human depictions are evaluated as elements that enhance the symbolic narrative power of the artwork.
The research highlights the lasting influence of Bosch’s masterpiece, not only during its own time but also in the centuries that followed. In this context, The Garden of Earthly Delights serves as a bridge between the Renaissance and modern art, offering critical insights into humanity and artistic expression. This research aims to decode Bosch’s unparalleled iconographic language, highlight the artistic significance of his work, and understand its impact on contemporary art. Bosch’s art continues to mesmerize audiences with its imaginative and boundary-pushing imagery, leaving a profound legacy in the history of art.

Anahtar Kelimeler

Keywords: Hieronymus Bosch , The Garden of Earthly Delights , Grotesque Symbolism , Iconographic Analysis , Renaissance Art.

Kaynakça

• Akdeniz, S. (2017). Bosch’un sembolizmi: Yeniden yaratılış ve dönüşüm. Sanat ve Estetik Dergisi, 5(2), 76–83.
• And, M. (2007). Ritüeller ve mitler. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Belting, H. (2002). Bosch: Between heaven and hell. Munich: Prestel.
• Berger, J. (2018). Portreler: Sanatçılar üzerine yazılar (B. Eyüboğlu, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları. (Orijinal çalışma 2015).
• Brauer, J. C., & Alıcı, M. (2009). Püritanizm, dini uyanış ve devrim. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (19), 159–182.
• Borchert, T.-H. (2001). Hieronymus Bosch: Par le détail. Cologne: Hazan.
• Borchert, T.-H. (2023). Hieronymus Bosch: His life and work. Cologne: Taschen.
• Bosing, W. (1994). Hieronymus Bosch: The complete works. Cologne: Taschen.
• Bosing, W. (2004). Hieronymus Bosch: Between heaven and hell. Cologne: Taschen.
• Carr-Gomm, S. (2014). The secret language of art: The illustrated decoder of symbols and figures in Western painting. London: Duncan Baird Publishers.
• Cömert, B. (2019). Sanatın ikonografisi ve ikonolojisi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Dixon, L. (2006). Hieronymus Bosch: Visionary and allegorical master. New York, NY: Abrams.
• Dufour, G. (2002). Hieronymus Bosch: The garden of earthly delights. Paris: Gallimard.
• Eco, U. (1997). Umberto Eco ile sanat: Sanatçılar, akımlar, resimler, mitoloji. İstanbul: Can Yayınları.
• Fischer, S. (2009). Hieronymus Bosch: The complete works. Cologne: Taschen.
• Fischer, J. (2023). The symbolism of Hieronymus Bosch. Amsterdam: Brill.
• Gibson, W. S. (1973). Hieronymus Bosch. London: Thames & Hudson.
• Gombrich, E. H. (1969). Bosch’s “Garden of Earthly Delights”: A progress report. Journal of the Warburg and Courtauld Institutes, 32, 162–170. https://doi.org/10.2307/750611
• Gombrich, E. H. (1995). Sanatın öyküsü. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Gülpınar, Ş. (2024). Rönesans’ta sürrealizm: Bosch ve Bruegel sanatı üzerine sosyolojik bir bakış. İmgelem, 31(4), 299–335.
• Gürşen, B. (2016). Bosch’un dünyası ve tufan alegorisi. Sanat ve Toplum, 8(3), 101–110.
• Irak, E. (2019). Bosch’un peyzajındaki cehennem ve cennet yorumları. Sanat Tarihi Dergisi, 7(1), 45–50.
• Koerner, J. L. (2004). The reformation of the image. Chicago, IL: University of Chicago Press.
• Linfert, C. (1989). Hieronymus Bosch: The garden of earthly delights. London: Thames & Hudson.
• McCarthy, M. (2018). The paradox of Bosch’s garden. Art in Context, 34(5), 45–62.
• Öndin, N. (2017). Rönesans ve simya. İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
• Panofsky, E. (1953). Early Netherlandish painting. Cambridge, MA: Harvard University Press.
• Panofsky, E. (1972). Studies in iconology: Humanistic themes in the art of the Renaissance. New York, NY: Harper & Row.
• Prado Museum. (2023). Hieronymus Bosch: The garden of earthly delights. Madrid: Museo Nacional del Prado.
• Raupp, H. (1986). Studies on Bosch and symbolism in the late Middle Ages. Berlin: De Gruyter.
• Rynck, P. (2016). Art in detail: 100 masterpieces. New York, NY: Thames & Hudson.
• Sigüenza, J. (1605). Historia de la Orden de San Jerónimo. Madrid: Imprenta Real.
• Silver, L. (2011). Peasant scenes and landscapes: The rise of pictorial genres in the Antwerp art market. Philadelphia, PA: University of Pennsylvania Press.
• Snyder, J. (1973). Northern Renaissance art: Painting, sculpture, and the graphic arts from 1350 to 1575. New York, NY: Harry N. Abrams.
• The Art Book. (2017). Hieronymus Bosch and the garden of earthly delights. London: Phaidon Press.
• Van Tuijl, E. (2021). Bosch’un fantastik sanatındaki alegorik dünyalar. Sanat ve İkonografi Araştırmaları, 12(2), 56–70.
• Vandenbroeck, P. (1990). The symbolism of Hieronymus Bosch. Ghent: Ludion Press.
• Veseley, A. (2018). Max Ernst and Bosch: Fantastical landscapes. Journal of Surrealism Studies, 10(3), 201–215.