Cumhuriyet Dönemi Piyano Besteciliğinde Halk Kültürü: Erkin ve Sun’un Zeybek Temalı Eserlerinin Karşılaştırması

Öz

Bu çalışma, Cumhuriyet döneminde Türk halk kültürünün piyano repertuvarındaki temsillerini, Millî Müzik ideali doğrultusunda şekillenen farklı besteci kuşakları üzerinden incelemektedir. Bu bağlamda, Ulvi Cemal Erkin’in Zeybek Havası ile Muammer Sun’un Zeybek adlı eseri karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Çalışma, nota temelli nitel müzikal çözümleme yöntemine dayanmakta; melodik yapı, ritim–usûl düzeni, armonik dil, piyano yazımı ve modal–tonal merkez ilişkileri açısından ayrıntılı bir inceleme sunmaktadır. Bulgular, Sun’un düzenlemesinde halk ezgisinin melodik ve ritmik karakterinin büyük ölçüde korunduğunu, sade bir armonik çerçeve ve işlevsel bir piyano yazımıyla yerel tınıya odaklanıldığını göstermektedir. Erkin’in eserinde ise halk müziği kökenli motiflerin, dörtlü aralıklara dayalı akor yapıları, çağdaş armonik ilişkiler, katmanlı piyano dokusu ve virtüöz piyanistik yazım aracılığıyla estetik bir dönüşüme uğratıldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, her iki eserin de ulusal müzik kimliğini farklı yaklaşımlarla ele aldığı; Sun’un doğrudan aktarım ve işlevsellik, Erkin’in ise dönüştürücü ve estetik yorum ekseninde özgün katkılar sunduğu ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Zeybek
• Halk kültürü
• Piyano
• Muammer Sun
• Ulvi Cemal Erkin

Folk Culture in Republican-Era Piano Composition: A Comparative Study of Zeybek-Themed Works by Erkin and Sun

Öz

This study examines the representations of Turkish folk culture in the Republican-era piano repertoire through different generations of composers shaped by the ideal of National Music. In this context, Ulvi Cemal Erkin’s “Zeybek Havası” and Muammer Sun’s “Zeybek” are analyzed comparatively. Based on a score-oriented qualitative musical analysis, the study examines melodic structure, rhythmic–usûl organization, harmonic language, piano writing, and modal–tonal center relationships. The findings show that Sun’s arrangement largely preserves the melodic and rhythmic character of the folk tune, emphasizing local sonority through a simple harmonic framework and functional piano writing. In contrast, Erkin’s work subjects folk-derived motifs to an aesthetic transformation through quartal chord structures, contemporary harmonic relationships, layered piano texture, and virtuosic pianistic writing. In conclusion, while Sun emphasizes direct transmission and functionality, Erkin offers a transformative and aesthetic reinterpretation, reflecting two distinct approaches to national musical identity.

Anahtar Kelimeler

• Zeybek
• Folk Culture
• Piano
• Muammer Sun
• Ulvi Cemal Erkin

Kaynakça

1. Apaydın, A. K. (2023). Bağlamada başlangıç düzeyi zeybek tezene tavrının öğretimine yönelik egzersiz ve etüt temelli bir öğretim modeli önerisi (Yayın No. 812391) [Doktora tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Akman, F. (2023). Fikirden eyleme: Muammer Sun. Balkan Müzik ve Sanat Dergisi, 5(2), 93-108. https://doi.org/10.47956/bmsd.1342661
3. Batur, G. (2021). Ulvi Cemal Erkin’in “Duyuşlar” ve “Beş Damla” eserlerine genel bir bakış ve çalış teknikleri açısından incelenmesi (Yayın No. 683565) [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
4. Bağçeci, S. E. (2003). Piyano eğitiminde müzikal analiz kavramı–kapsamı ve örnek klavye analizleri. Fırat University Journal of Social Science, 13(1), 159-176.
5. Campbell, S., Greenwood, M., Prior, S., Shearer, T., Walkem, K., Young, S., ... ve Walker, K. (2020). Purposive sampling: complex or simple? Research case examples. Journal of research in Nursing, 25(8), 652-661. https://doi.org/10.1177/1744987120927206
6. Celac, İ. (2023). Muammer Sun’un özgün şarkılarının prozodik ve müziksel yapılarının İncelenmesi. Konservatoryum– Conservatorium, 10(2), 94-102. https://doi.org/10.26650/CONS2023-1363061
7. Erkan, T. (2020). Zeybek müziğinin zamansal, tempo ve bireşim değerlendirmesi. Eurasian Journal of Music and Dance(17), 286-303. https://doi.org/10.31722/ejmd.844864
8. Gülüm, O. (2020). Aydın Kadıoğlu Zeybeğinin Kemana Uyarlanması. Eurasian Journal of Music and Dance(17), 77-110. https://doi.org/10.31722/ejmd.844777

9. Mert, B. (2022). Muammer Sun'un sanat anlayışı ve bestecilik tekniğinin ayırt edici özellikleri ile koro ve orkestra için Bir Garip Orhan Veli (Yayın No. 719918) [Sanatta Yeterlik Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
10. Önder, O. (2012). Zeybek müziklerinin viyolonsel eğitiminde kullanılabilirliği ve viyolonsel eğitimine uyarlanması (Yayın No. 333892) [Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
11. Özkan, Ç. (2023). Ulvi Cemal Erkin ve “Duyuşlar” eseri üzerine bir inceleme. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 11(81), 129-142. https://doi.org/10.7816/ulakbilge-11-81-02
12. Öztürk, O. M. (2003). Zeybek kültürü ve müziği. (Yayın No. 132935) [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi] YÖK Ulusal Tez Merkezi.
13. Say, A. (2012). Müzik Tarihi. Ankara: Müzik Ansiklopedisi Yayınları.
14. Turan, H. S. ve Demirci, S. A. (2018). Usage of Ulvi Cemal Erkin's" Duyuslar" Compositions in Music Education Departments, According to the Opinions of Piano Educators. Journal of Education and Training Studies, 6(11), 186-200. https://doi.org/10.11114/jets.v6i11.3553
15. Uçan, A. (1994). Müzik eğitimi: temel kavramlar-ilkeler-yaklaşımlar ve Türkiye'de Cumhuriyetin ilk altmış yılındaki durum. Ankara: Müzik Ansiklopedisi Yayınları.
16. Görsel Kaynaklar
17. Görsel 1-7. Erkin, U. C. (1991). Duyuşlar [Piyano için nota]. Ankara: Müzik Eserleri Yayınları.
18. Görsel 8. Sarısözen, M. (1974). Şu Dalmadan geçtin mi [Nota]. https://www.repertukul.com/SU-DALMA-DAN-GECTIN-MI-801 , Erişim Tarihi: 03.01.2026
19. Görsel 9-11. Erkin, U. C. (1991). Duyuşlar [Piyano için nota]. Ankara: Müzik Eserleri Yayınları.
20. Görsel 12-17. Sun, M. (1973). Yurt renkleri [Piyano için nota]. Ankara: Evrensel Müzik Evi.