Makine Çağında Streamline Akımı (1920-1940)

Yıl 2026, Cilt: 2 Sayı: 1, 136 - 157, 24.03.2026

Osman Törer

https://doi.org/10.5281/zenodo.19145841

https://izlik.org/JA85GF49WD

Öz

Bu araştırmada, Büyük Buhran sonrasında ortaya çıkan ve sınırlı bir zaman diliminde etkili olan Streamline Akımı’nın Makine Çağı içerisindeki konumu incelenmiştir. Yaklaşık 20 yıllık bir dönemde Streamline tasarım stilinin nasıl başladığı ve etkileri açıklanmıştır. Araştırma konusu çerçevesinde dönemin popüler sanat ve tasarım ürünleri değerlendirilmiş, akımın oluşumuna etki eden sanat hareketleri örneklerle açıklanmıştır. Araştırmaya konu olan örnekler seçilirken dönemin sergileri, reklam materyalleri ile sanatçı ve tasarımcıların görüşlerinden yararlanılmıştır. Sanat üretiminin sınırlı kalmasının nedeni, Streamline Akımı’nın temelde tüketim ve endüstriyel tasarım odaklı bir hareket olmasıdır. Güzel sanatlar alanında özellikle resim sanatında sınırlı sayıda örnek bulunmasına karşın mimari, ulaşım araçları ve ev eşyaları gibi endüstriyel tasarım alanlarında belirgin bir görünürlük kazanmıştır. Avrupa kaynaklı bu estetik anlayış, kısa sürede Amerika’da yaygınlaşarak dönemin kültürel ve ekonomik atmosferi içinde kendine özgü bir yer edinmiştir. Bu çalışma, 1920-1940 yılları arasında etkili olan Streamline Akımı’nı kapsamlı biçimde açıklamayı amaçlamıştır. Bilim ve sanat bağlamında tasarımın toplumsal etki alanı araştırılmıştır. Tasarımın yalnızca estetik bir üretim süreci olarak değil, aynı zamanda bilimsel gelişmelerle desteklenen ve kültürel değerlerle biçimlenen bir toplumsal pratik olarak incelendiğini göstermektedir. Bu bağlamda bilim, tasarımın teknik, işlevsel ve rasyonel boyutlarını belirlerken; sanat, tasarımın sembolik, estetik ve kültürel anlamlarını şekillendirmektedir. İki alanın kesişiminde tasarım, gündelik yaşam pratiklerinden tüketim alışkanlıklarına, ekonomik döngülerden toplumsal kimliklerin inşasına kadar geniş bir etki alanı yaratmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Streamline Akımı , Art Deco , Tasarım , Sanat

Streamline Movement in the Age of Machines (1920-1940)

https://izlik.org/JA85GF49WD

Öz

This article explores the Streamline Movement within the Machine Age, which emerged after the Great Depression and remained influential for roughly two decades. It traces the origins and impact of the Streamline style, highlighting its role in shaping cultural and artistic production. Examples are drawn from exhibitions, advertising materials, and the perspectives of artists and designers. While fine art manifestations were limited, the movement gained strong visibility in industrial design, particularly in architecture, transportation, and household goods. Its restricted presence in the arts is explained by its consumer-oriented and industrial focus. Originating in Europe, Streamline aesthetics quickly spread to the United States, where they acquired a distinctive place in the cultural and economic climate of the era. The study provides a comprehensive account of this short-lived yet significant movement, examining the societal impact of design in both scientific and artistic contexts. It indicates that design is examined not merely as an aesthetic mode of production but as a social practice informed by scientific advancements and shaped by cultural values. Within this framework, science delineates the technical, functional, and rational dimensions of design, whereas art configures its symbolic, aesthetic, and cultural meanings. At the intersection of these domains, design exerts a broad influence, extending from everyday practices and consumption patterns to economic cycles and the construction of social identities.

Anahtar Kelimeler

Streamline Movement , Art Deco , Design , Art

Kaynakça

• Apollonio, U. (1973), Futurist manifestos, MFA Publications
• Bade, P. (2011), Lempicka, Parkstone International
• Battersby, M. (1969), The decorative twenties, Walker Publishing Company
• Bush, D. J. (1974). streamlining and american industrial design. Leonardo, 7(4), 309–317. https://doi.org/10.2307/Parkstone Press International
• Cox, T. (2013), Airstream the silver rv, Shire Publications
• Dempsey, A. (2019), Modern sanat, (Çev. D. Öztok), Hepkitap
• Down, B. (2010), Art deco and british car design, Veloce Publishing
• Duff, S. (Şubat- 2016), A strange bird, Ships Montly Dergisi, 51, ss. 48-53
• Duncan, A. (2000), The encyclopedia of art deco, Quantum Book
• Eldredge, C. C. (2022), The unforgettables expanding the history of american art, University of California Press
• Elliott, B. (2008), Art deco worlds in a tomb: reanimating egypt in modernist visual culture, South Central Review The Johns Hopkins University Press, 25(1), 114-135
• Freyer, H. (2014), Sanayi çağı, (Çev. B. Akarsu ve H. Batuhan), Doğu Batı Yayınları
• Fukao K. (2021), The cambridge economic history of the modern world- volume II 1870 to the present, Cambridge University Press
• Galbraith, J. K. (1972), The great crash 1929, Houghton Mifflin Company
• Gebhard, D. (1996), The national trust guide to art deco in america, Preservation Press
• Gibhard D. ve Winter R. (1985) Architecture in los angeles. Gibbs Smith Publisher
• Hanks D. A. ve Hoy A. (2005) American streamlined design: the world of tomorrow, Editions Flammarion
• Hanson, J. H. (1983), The Comparatist, University of North Carolina Press Vol. 7 s. 19-28
• Jackson, J. D. (1995), Osborne Reynolds: scientist, engineer and pioneer, Mathematical and Physical Sciences, 451, ss. 49-86
• Jodard, P. (1994), Design heroes: raymond loewy, Harper Collins Publishers
• Johnson, P. (1934) Machine art, The Museum of Modern Art
• Johnston B. ve Welsh J.- Schafer M. (2001) The art of the streamliner, Andover Junction Publications
• Leger, F. (1973) Functions of painting, The Viking Press
• Knowles, E. (2014), Art deco, Shire Publications
• Loewy, R. (1951), Never leave well enough alone, Simon and Schuster
• Meikle, J. L. (2001), Industrial design in america 1925-1939, Temple University Press
• Mouron, H. (1985), A.M. cassandre, Rizzoli International Publications
• Schönberger, A. (1990), Raymond loewy: pioneer of american industrial design, Prestel-Verlag
• Simpson, J. A. ve Weiner, E. S. C. (1989), The oxford english dictionary, Clarendon Press-Oxford
• Skidelsky, R. (2023), The machine age an idea, a history, a warning, Penguin Random House UK
• Sparke, P. (1987), Design in context, Bloomsbury Publishing PLC
• Szerlip, B. A. (2017), The man who designed the future, Melville House Press
• Watkins, J.L. (2012), The 100 greatest advertisements who wrote them and what by they did, Dover Publications
• Wilson, R. G. ve Pilgrim D. H. ve Tashjian D. (1986), The machine age in america 1918-1941, Harry N. Abrams, Inc. Publishers,
• Yılmaz, M. (2020), Sanat tasarım/sanatçı- tasarımcı, Dorlion Yayınları
• Görsel Kaynaklar
• Görsel 1. Bhāvanā, Osborne Reynolds’ ın Deney Görseli. https://bhavana.org.in/fluid-mathematics/ Erişim Tarihi: 04.12.2025.
• Görsel 2. Bhāvanā, Osborne Reynolds’ ın Deney Düzeneği. https://bhavana.org.in/fluid-mathematics/ Erişim Tarihi: 04.12.2025.
• Görsel 3. The autopian, Jaray otomobili Görseli. https://www.theautopian.com/this-may-be-one-of-the-most-deceptive-looking-cars-scale-wise-cold-start/ Erişim Tarihi: 11.12.2025.
• Görsel 4. Umberto Boccioni, (1913), Uzayda Sürekliliğin Eşsiz Biçimleri, (Heykel). Metropolitan Müzesi. https://wwwmetmuseumorg.translate.goog/art/collection/search/485540? _x_tr_sl=en&_x_tr_tl=tr&_x_tr_hl=tr&_x_tr_pto=tc&_x_tr_hist=true Erişim Tarihi: 10.11.2025.
• Görsel 5. Luigi Russolo, (1911), Dinamismo di un'Automobile, (Resim). Gallery Intell. https://galleryintell.com/artex/dinamismo-di-unautomobile-by-luigi-russolo/ Erişim Tarihi: 19.12.2025.
• Görsel 6. Science Focus, Ses Hızını Aşan Uçak Görseli. https://www.sciencefocus.com/science/breaking-the-sound-barrier-why-sonic-booms-happen-and-how-new-nasa-tech-could-quiet-them Erişim Tarihi: 20.12.2025.
• Görsel 7. Art Deco, Antik Mısır Parşomen Görüntüsü. https://www.artdeco.org/origins-influences Erişim Tarihi: 02.10.2025.
• Görsel 8. Ever Greene, Asansör Kapı Görseli. https://evergreene.com/projects/chrysler-building-elevator-cabinets/ Erişim Tarihi: 02.10.2025.
• Görsel 9. Jean Dupas, (1925), Muhabbet Kuşları (Resim). https://gallerix.org/storeroom/236818055/N/1588169517/ Erişim Tarihi: 26.12.2025.
• Görsel 10. Line and Flow, Muhabbet Kuşları Resmi Kurulum Görseli. https://lineandflow.blogspot.com/2010/06/les-perruches-by-jean-dupas.html Erişim Tarihi: 26.12.2025.
• Görsel 11. The Fitzwilliam Museum, Art Deco Çay Seti Görseli. https://data.fitzmuseum.cam.ac.uk/id/object/223101 Erişim Tarihi: 24.12.2025.
• Görsel 12. Untapped Cities, Norman Bel Geddes Otomobil Tasarım Görseli. https://www.untappedcities.com/norman-bel-geddes-i-have-seen-the-future-at-the-museum-of-the-city-of-new-york/ Erişim Tarihi: 10.12.2025.
• Görsel 13. General Aviation News, Boeing 247 Uçağı Görseli. https://generalaviationnews.com/2020/03/29/boeing-247-set-the-tone-for-airliners/ Erişim Tarihi: 06.12.2025.
• Görsel 14. Calisphere, M.V. Kalakala Feribotu Görseli. https://calisphere.org/item/ark:/13030/kt487035j2/ Erişim Tarihi: 07.10.2025.
• Görsel 15. Seattle Times, M.V. Kalakala Feribotu Streamline Tasarım Görseli. https://www.seattletimes.com/seattle-news/end-of-the-line-kalakala-headed-to-scrap-yard-at-end-of-january/ Erişim Tarihi: 07.10.2025.
• Görsel 16. Star Craft Custom Builders, Cold­spot Buzdolabı Görseli. https://starcraftcustombuilders.com/Architectural.Styles.ArtsAndCraftsKitchens.htm Erişim Tarihi: 10.10.2025.
• Görsel 17. The Avanti, Time Dergisi Kapağı Görseli. https://theavanti.com/timemagazine.html Erişim Tarihi: 01.10.2025.
• Görsel 18. Raymond Loewy, (1934). Kalem Açacağı Görseli, (Tasarım). https://blog.flametreepublishing.com/art-of-fine-gifts/art-deco-raymond-loewy-and-american-modernism Erişim Tarihi: 01.10.2025.
• Görsel 19. Kids search engine, Raymond Loewy ve Tasarladığı Tren Görseli. https://kids.kiddle.co/Raymond_Loewy Erişim Tarihi: 01.10.2025.
• Görsel 20. MOMA, Makine Sergisi Kataloğu. https://www.moma.org/documents/moma_catalogue_1784_300061872.pdf Erişim Tarihi: 01.10.2025.
• Görsel 21. Gerald Murphy, (1925). Saat, (Resim). https://digitalstories.famsf.org/cult-machine/#the-machine Erişim Tarihi: 09.10.2025.
• Görsel 22. Tamara de Lempicka, (1929). Yeşil Bugatti’de Tamara (Resim). https://www.dailyartmagazine.com/tamara-in-a-green-bugatti/ Erişim Tarihi: 09.10.2025.
• Görsel 23. Tamara de Lempicka, (1932). Marjorie Ferry'nin Portresi, (Resim). https://arthive.com/ru/tamaralempicka/works/317387~Portret_Mardzhori_Ferri Erişim Tarihi: 20.12.2025.
• Görsel 24. Railroad Museum of Pennsylvania, Phoebe Snow reklam afişi, (Poster). https://rrmuseumpa.andornot.net/list?q=phoebe+snow&p=1&ps=20 Erişim Tarihi: 25.12.2025.
• Görsel 25. Just a Car Guy, Phoebe Snow Reklam Afişi, (Poster). https://justacarguy.blogspot.com/2019/02/what-was-phoebe-snow-route.html Erişim Tarihi: 26.12.2025.
• Görsel 26. A. M. Cassandre, (1927), Nord Express, (Poster), Minneapolis Institute of Art.https://collections.artsmia.org/art/7158/nord-express-adolphe-mouron-cassandre Erişim Tarihi: 30.12.2025.
• Görsel 27. A. M. Cassandre, (1927), Étoile du Nord, (Poster), MoMA Koleksiyonu.https://www.moma.org/collection/works/5807 Erişim Tarihi: 30.12.2025.
• Görsel 28. A.M. Cassandre, (1928), Statendam, (Poster), Atelier Cassandre https://www.cassandre-france.com/poster-gallery-by-cassandre?pgid=mca9ydqd-ded2f946-c2cb-4340-95e7-767ca2d9bc48 Erişim Tarihi: 30.12.2025.
• Görsel 29. A.M. Cassandre, (1927), Nord Express, (Poster), Atelier Cassandre https://www.cassandre-france.com/poster-gallery-by-cassandre?pgid=mca9ydqd-932b5c95-488b-4f1c-81e8-ad4dfb6203b6 Erişim Tarihi: 30.12.2025.
• Görsel 30. Smithsonian, (1935), Air King Model 66 Radio. https://www.si.edu/object/chndm_2018-22-20 Erişim Tarihi: 21.11.2025.
• Görsel 31. Minneapolis Institute of Art, (1933), Skippy-Racer scooter. https://collections.artsmia.org/art/80188/skippy-racer-scooter-john-gordon-rideout Erişim Tarihi: 18.11.2025.
• Görsel 32. Architectuul, Pan Pacific Auditorium. https://architectuul.com/architecture/pan-pacific-auditorium Erişim Tarihi: 18.11.2025.
• Görsel 33. Leslie Darrell Ragan, İsimsiz, 1939 https://www.invaluable.com/artist/leslie-darrell-ragan-uanpkhtzyp/sold-at-auction-prices/?page=2&srsltid=AfmBOoqJoqwXTnXpHgR_t03GbltdkQrKZ99JlDjhxLZacCnzXO097az_ Erişim Tarihi: 30.11.2025.