Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Ekosisteminde Nabis spp. (Hemiptera: Nabidae) Popülasyon Dinamiklerinin Belirlenmesi
Öz
Pamuk, özellikle tekstil ve endüstriyel alanlarda geniş kullanım imkânı sunan stratejik bir tarım ürünüdür. Ancak pamuk bitkisinde verim ve kalite kayıplarına neden olabilen çok sayıda zararlı böcek türü bulunmaktadır. Bu zararlılarla mücadelede kullanılan kimyasal bitki koruma ürünleri ise yalnızca çevre ve insan sağlığı açısından risk taşımakla kalmayıp, ekosistemde zararlıları baskılayan doğal düşmanları da olumsuz etkileyebilmektedir. Pamuk agro ekosisteminde yayılış gösteren ve farklı zararlı türlerle beslenebilen Nabis spp. (Hemiptera: Nabidae) bu açıdan önemli predatörler arasında yer almaktadır. Bu çalışma kapsamında, Diyarbakır, Şanlıurfa ve Mardin illerinde pamuk yetiştirilen alanlarda Nabis türlerinin popülasyon seyrini belirlemek amacıyla, iki haftada bir düzenli arazi kontrolleri yapılmıştır. 2021–2024 yıllarını kapsayan gözlemler sonucunda, birey sayılarının sezonun erken dönemlerinde ve özellikle temmuz–ağustos aylarında nispeten artış gösterdiği, ancak genel popülasyon yoğunluğunun çeşitli çevresel ve uygulamaya bağlı faktörler nedeniyle düşük seyrettiği ortaya konulmuştur. Dört yıllık değerlendirme sonucunda; 2021 yılında Nabis spp. birey sayısı en yüksek ortalama değeri 2.50 ile Derik ilçesinde olurken, 2022, 2023 ve 2024 yıllarında sırasıyla 2.80, 3.83 ve 4.63 ortalama değeri ile Çınar ilçesinde görülmüştür. Çalışmada en düşük ortalama değer 0.38 ile 2021 yılında Kızıltepe’de olmuştur. Örnekleme verilerinin toplam birey sayılarıyla ilişkilendirilmesi sonucunda, çalışma alanlarındaki Nabis spp. popülasyonlarının genel olarak düşük düzeyde olduğu sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Biyolojik mücadele, Predatör, Nabis spp., Pamuk
Etik Beyan
Teşekkür
Kaynakça
- C. Karabulut, “Pamuk Sektör Raporu,” Aydın Ticaret Borsası, 2023. Erişim Tarihi: 20.06.2025. [Online]. https://www.aydinticaretborsasi.org.tr/upload/2024/10/2023.pdf.
- TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu), 2020 ve 2021 Yılı Bitkisel Üretim Verileri. (2023). Erişim Tarihi: 27.06.2024). [Online]. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?locale=tr.
- M. Sezgin ve S. Ölmez Bayhan “Şanlıurfa, Diyarbakır ve Mardin İlleri Pamuk Üretim Alanlarında Nabis Türleri (Hemiptera: Nabidae). Dicle Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi/DUFED, c. 12, sayı. 1, ss. 139-146, 2023, https://doi.org/10.55007/dufed.1278104.
- H. Erbay, “Türkiye Nabidae (Heteroptera) faunası üzerinde sistematik çalışmalar,” Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir, Türkiye, 1986.
- M.A. Göven, L. Efil, “Studies on the natural enemies and activities of the harmful greenworm (Heliothis armigera Hübn.) (Lepidoptera: Noctuidae) in the cotton fields of the Tigris Valley,” 3rd Biological Control Congress of İzmir, Türkiye, pp. 449-457, January 25-28, 1994.
- F. Önder, N. Lodos, “Türkye’de bulunan predatör Heteroptera türleri üzerine genel bir değerlendirme,” Türkiye Entomoloji Dergisi, c. 11, sayı. 2, ss. 117-125. 1987.
- M. Büyük, S. Eren, B. Baran, A. Demir, “GAP Bölgesi pamuk üretiminde mevcut zirai mücadele sorunları ve çözüm önerileri,” V. Pamuk, Tekstil ve Konfeksiyon Sempozyumu Bildirileri, Diyarbakır, Türkiye, ss. 177-185, 28-29 Nisan, 2002.
- A. Özpınar, A. Yücel, “Determination of harmful and predatory insects in cotton fields in the Southeastern Anatolia Project (GAP) area,” 5th Biological Control Congress of Erzurum, Türkiye, pp. 247-255, September 4-7, 2002.
- E. Bayhan, S. Ölmez Bayhan, “Beneficial Insects in Cotton Fields of Southeastern Anatolia Region,” Mas International European Congress on Mathematics, Engineerıng, Natural and Medical Sciences-II. Mardin, Türkiye, pp. 79-84, December 21-23, 2018.
- T. Ayaz, F. Can, “Research on harmful Lepidoptera species, their population densities, and predators found in cotton cultivation areas of Şırnak province,” Tarım Bilimleri Dergisi, c. 26, sayı. 3, ss. 516-532, 2021, doi: 10.37908/mkutbd.885475.
