Güneydoğu Anadolu Bölgesi Mercimek Alanlarında Baskın Yaprakbiti Türlerinin Popülasyon Değişimi ve Bitki Fenolojisine Bağlı Biyoekolojik Özellikleri
Öz
Mercimek (Lens culinaris Medik.) (Fabaceae), yüksek protein içeriği, azot fiksasyonu yeteneği ve ekim nöbetine uygunluğu nedeniyle Güneydoğu Anadolu Bölgesi tarımı açısından önemli bir yemeklik tane baklagil bitkisidir. Bu çalışma, bölgede mercimek yetiştirilen alanlarda yaygın ve yoğun olarak bulunan yaprakbiti türlerinin popülasyon değişimini ve bitki fenolojisine bağlı biyoekolojik özelliklerini birlikte değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Arazi çalışmaları 2021 ve 2022 üretim sezonlarında Diyarbakır ve Mardin illerinde, pestisit uygulanan ve uygulanmayan mercimek tarlalarında gerçekleştirilmiştir. Yaprakbiti popülasyon takibi kapsamında haftalık yapılan sayımlarda, her parselde tesadüfi olarak seçilen bitkiler üzerindeki yaprakbiti bireyleri sayılmış, ayrıca kanatlı formların izlenmesi amacıyla sarı su tuzakları kullanılmıştır. Biyoekolojik gözlemler sırasında yaprakbiti yoğunluğunun mercimek bitkisinin fenolojik dönemlerine ve bitki organlarına göre dağılımı kayıt altına alınmıştır. Elde edilen bulgular, baskın yaprakbiti türlerinin popülasyon yoğunluğunun her iki yılda da özellikle çiçeklenme döneminde belirgin şekilde arttığını ve bireylerin ağırlıklı olarak sürgün ve gövde kısımlarında yoğunlaştığını ortaya koymuştur. Popülasyonun en yüksek seviyeye ulaştığı dönemlerin bitkinin fenolojik olarak hassas olduğu evrelerle çakışması, yaprakbiti gelişiminin bitki fenolojisi ile yakından ilişkili olduğunu göstermiştir.
Anahtar Kelimeler
Mercimek, Yaprakbiti, Popülasyon takibi, Biyo-ekoloji, Bitki fenolojisi
Destekleyen Kurum
Proje Numarası
Etik Beyan
Teşekkür
Kaynakça
- N. Z. Gülaç, Mercimek Ürün Raporu. Ankara, Türkiye: Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü, 2022.
- F. Kaya, “Ülkemizde yetiştirilen bazı mercimek çeşitlerinin bileşimlerinin belirlenmesi,” Yüksek Lisans Tezi, Gıda Mühendisliği Anabilim Dalı, Fen Bilimleri Enstitüsü, Çukurova Üniv., Adana, Türkiye, 2010.
- K. Singh, D. R. Singh, M. Singh, P. Sahu, N. Afreen, S. Kumar, A. L. Jatav, M. Srivastava and S. K. Biswas, “Evaluation of strategies for mitigating aphid-induced pod damage in lentil crop,” International Journal of Agriculture and Food Science, vol. 7, no. 5, pp. 364–367, 2025.
- R. Singh, G. Singh, K. Singh and A. Sharma, “Biodiversity of aphids (Insecta: Homoptera: Aphididae) infesting legumes (Angiospermae: Fabales: Fabaceae) in India,” International Journal of Research Studies in Zoology, vol. 2, no. 1, pp. 30–44, 2016.
- R. Kataria and D. Kumar, “Population dynamics of Aphis craccivora (Koch) and its natural enemies on bean crop in relation to weather parameters in Vadodara, Gujarat, India,” Legume Research, vol. 40, no. 3, pp. 571–579, 2016.
- I. Nikolova, “Factors affecting population dynamics and preference of Acyrthosiphon pisum Harris in winter pea lines,” Journal of BioScience and Biotechnology, vol. 8, no. 2, pp. 115–121, 2019.
- S. P. Foster, G. Devine and A. L. Devonshire, “Insecticide resistance,” in Aphids as Crop Pests, H. van Emden and R. Harrington, Eds. Wallingford, U.K.: CABI, 2017, pp. 426–447.
- K. V. Raman, “Transmission of potato viruses by aphids,” Technical Information Bulletin, vol. 2, pp. 1–12, Lima, Peru: International Potato Center (CIP), 1985.
- Z. Basky, “Cumulative vector intensity and seed potato virus infection in Hungary,” International Journal of Horticultural Science, vol. 12, no. 4, pp. 61–64, 2006.
- R. L. Blackman and V. F. Eastop, Aphids on the World’s Crops: An Identification and Information Guide, 2nd ed. Chichester, U.K.: John Wiley & Sons, 2000.
