Öz
Teşekkür
Çalışmamın olgunlaşması adına yönettikleri yapıcı eleştiriler ve sundukları katkılar nedeniyle hakem hocalarıma çok teşekkür ederim.
Kur’an ve Sünnet Bağlamında Duygu Kontrolü: Öfke ve Sevgi Örneği
Öz
Bu çalışma, insanın duygu dünyasının dinî ve ahlâkî gelişim üzerindeki belirleyici rolünden hareketle duygu kontrolü meselesini Kur’an ve sünnet perspektifinden ele almaktadır. Duygular, fıtrî olmakla birlikte, kontrol edilemediklerinde bireysel ve toplumsal açıdan önemli sorunlar oluşturabilmektedir. Bu nedenle duyguların yönetilmesi, yalnızca psikolojik bir beceri değil; aynı zamanda dinî, ahlâkî ve sosyal bir sorumluluk olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, duygu kontrolünün yıkıcı eğilimleri sınırlandırma ve yapıcı eğilimleri tahkim etme işlevini bütüncül biçimde analiz etmek amacıyla, olumsuz duygular arasından öfke ve olumlu duygular arasından sevgi ile sınırlandırılmıştır. Araştırmanın temel amacı, Kur’an ve sünnette duygu kontrolüne dair ortaya konan ilke, tavsiye ve örnekleri tespit etmek; bunların bireyin içsel mekanizmaları olan bilinç, şuur ve takva üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve betimsel analiz kullanılmıştır. Kur’an ayetleri ve hadis rivayetleri temel kaynak olarak ele alınmış; tefsir, hadis ve İslâm ahlak düşünce literatürü ile çağdaş psikoloji çalışmaları incelenmiştir. Araştırma sonucunda, İslâm’ın duyguları bütünüyle yok etmeyi değil, onları dengelemeyi ve doğru yönlendirmeyi hedeflediği görülmüştür. Kur’an ve sünnette öfkenin bastırılmasından ziyade kontrol altına alınması; affetme, sabır ve adalet gibi erdemlerle olumlu yöne dönüştürülmesi teşvik edilmektedir. Dua, ibadet ve davranış temelli alınacak tedbirler, öfke kontrolünde etkili araçlar olarak öne çıkmaktadır. Sevgi duygusu, doğru yönlendirildiğinde insanı kemale ulaştıran bir güç olmakla birlikte, aşırı hâle geldiğinde itikâdî sapmalara yol açabilmektedir. Bu nedenle Kur’an, sevginin Allah merkezli bir hiyerarşi içinde düzenlenmesini önermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, duygu kontrolünün İslâm düşüncesinde bireysel erdemin yanı sıra toplumsal huzurun da temel unsurlarından biri olduğunu ortaya koymakta; öfke ve sevgi örnekleri üzerinden Kur’an ve sünnetin sunduğu duygu eğitimi anlayışını bütüncül bir çerçevede analiz ederek literatüre özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Emotion Control in the Context of the Quran and Sunnah: The Example of Anger and Love
Öz
This study examines the issue of emotional control from the perspective of the Quran and Sunnah, based on the decisive role of the human emotional world in religious and moral development. While emotions are innate, their uncontrolled nature can lead to serious problems at both individual and societal levels. Therefore, managing emotions is considered not only a psychological skill but also a religious, moral, and social responsibility. The study is delimited to anger among negative emotions and love among positive emotions in order to enable a holistic analysis of emotion regulation as a mechanism that constrains destructive tendencies and reinforces constructive ones. The main objective of the research is to identify the principles, recommendations, and examples of emotional control presented in the Quran and Sunnah; and to analyze their effects on the individual's internal mechanisms of consciousness, awareness, and piety. The study employs qualitative research methods, specifically document analysis and descriptive analysis. Quranic verses and hadiths have been considered as primary sources; tafsir, hadith and Islamic ethical thought literature, and contemporary psychology studies have been examined. The research concludes that Islam aims not to completely eliminate emotions, but rather to balance and guide them correctly. The Quran and Sunnah encourage not the suppression of anger, but its control and transformation through such as forgiveness, patience, and justice. Prayer, worship, and behavioral measures stand out as effective tools in anger management. While love, when properly channeled, is a power that leads to perfection, excessive love can lead to deviations from faith. In this context, the Quran suggests that love should be organized within a hierarchy centered on God. Consequently, this study demonstrates that emotional control is a fundamental element of both individual virtue and social peace in Islamic thought; it aims to offer a unique contribution to the literature by analyzing the understanding of emotional training offered by the Quran and Sunnah through examples of anger and love within a holistic framework.
Anahtar Kelimeler
