Araştırma Makalesi

İsmâil Hakkı Bursevî’nin Tefsiru Sureti’z-Zilzâl Adlı Risâlesi: Tahkik ve İnceleme

Cilt: 10 Sayı: 1 30 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

İsmâil Hakkı Bursevî’nin Tefsiru Sureti’z-Zilzâl Adlı Risâlesi: Tahkik ve İnceleme

Öz

Bu çalışma, XVIII. yüzyıl Osmanlı düşünce dünyasının önde gelen mutasavvıf-müfessirlerinden İsmâil Hakkı Bursevî’nin (ö. 1137/1725) Tefsîru Sûreti’z-Zilzâl adlı risâlesinin tahkikli neşrini ve içerik tahlilini konu edinmektedir. Bursevî risâleyi, 1122/1710 yılında Mısır’da meydana gelen ve bizzat şahitlik ettiği büyük deprem vesilesiyle kaleme almış, Zilzâl sûresinin tefsirinden hareketle deprem olgusunu zâhirî ve işari tefsir yöntemleriyle ele almıştır. Metinde zelzele, ilâhî kudretin bir tecellisi ve kıyamet tasvirleriyle irtibatlı bir hadise olarak değerlendirilmiştir. Risâle, Bursevî’nin meşhur tefsiri Rûhu’l-Beyân’daki Zilzâl Sûresi yorumundan hem hacim hem de işari yorum boyutu bakımından belirgin biçimde farklılaşmaktadır. Rûhu’l-beyân’da sûre, Kur’an’ın genel anlamı ve klasik tefsir anlayışı çerçevesinde izah edilirken, risâlede belirli bir zaman ve mekânda yaşanan bir afet tecrübesiyle irtibatlandırılarak özel bir bağlamda tefsir edilmiştir. Bu yönüyle eser, yalnızca bir sure tefsiri çalışması olarak değil, aynı zamanda Osmanlı düşünce dünyasında depremler ve diğer tabiat olaylarının nasıl algılandığı, bunların hangi teolojik çerçevede yorumlandığı ve tasavvufî düşüncenin bu yorumlara nasıl yön verdiği konusunda önemli ipuçları sunmaktadır. Çalışmada Türkiye’deki kütüphanelerde muhafaza edilen iki yazma nüsha karşılaştırılarak metin tahkik edilecek, farklılıklar tespit edilip dipnotlandırılacak ve risâlenin tefsir yöntemi ile deprem tasavvuruna dair temel temaları ortaya konulacaktır. Bu yönüyle araştırma, Bursevî’nin düşünce dünyasına ve Osmanlı tefsir geleneğinde tabiat olaylarının teolojik/tasavvufî yorumlarına dair literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Alîyyü’l-Kârî. el-Esrâru’l-merfû'a fi’l-ahbâri’l-mevdû'a. thk. Muhammed es-Sabbâğ. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, ts.
  2. Aynî, Mehmet Ali. İsmâil Hakkı Bursevî. haz. İsmail Dervişoğlu. İstanbul: Büyüyen Ay Yayınları, 2013.
  3. Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmâîl. el-Câmiu’s-Sahîh. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
  4. Bursevî, İsmâil Hakkı. Silsilenâme-i Celvetiyye. İstanbul: Haydarpaşa Hastanesi Matbaası, 1291.
  5. Bursevî, İsmâil Hakkı. Rûhu’l-beyân fî tefsîri'l-Kur'ân. thk. Abdullatif Hasan Abdurrahman. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2018.
  6. Bursevî, İsmâil Hakkı. Tamâmü’l-feyz fî bâbi’r-ricâl: Atpazarî Kutup Osman Efendi Menâkıbı. çev. Ramazan Muslu - Ali Namlı. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2020.
  7. Bursevî, İsmâil Hakkı. Tefsîru Sûreti’z-Zilzâl. İstanbul: Beyazıt Kütüphanesi, Beyazıt, 3507/11), 127b-132a.
  8. Bursevî, İsmâil Hakkı. Tefsîru Sûreti’z-Zilzâl. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Âtıf Efendi, 1496, 155b-160b.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tefsir

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

25 Ocak 2026

Kabul Tarihi

23 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 10 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Görgülü, F. (2026). İsmâil Hakkı Bursevî’nin Tefsiru Sureti’z-Zilzâl Adlı Risâlesi: Tahkik ve İnceleme. Düzce İlahiyat Dergisi, 10(1), 135-160. https://doi.org/10.61272/duid.1871214
AMA
1.Görgülü F. İsmâil Hakkı Bursevî’nin Tefsiru Sureti’z-Zilzâl Adlı Risâlesi: Tahkik ve İnceleme. Düzce İlahiyat Dergisi. 2026;10(1):135-160. doi:10.61272/duid.1871214
Chicago
Görgülü, Faruk. 2026. “İsmâil Hakkı Bursevî’nin Tefsiru Sureti’z-Zilzâl Adlı Risâlesi: Tahkik ve İnceleme”. Düzce İlahiyat Dergisi 10 (1): 135-60. https://doi.org/10.61272/duid.1871214.
EndNote
Görgülü F (01 Haziran 2026) İsmâil Hakkı Bursevî’nin Tefsiru Sureti’z-Zilzâl Adlı Risâlesi: Tahkik ve İnceleme. Düzce İlahiyat Dergisi 10 1 135–160.
IEEE
[1]F. Görgülü, “İsmâil Hakkı Bursevî’nin Tefsiru Sureti’z-Zilzâl Adlı Risâlesi: Tahkik ve İnceleme”, Düzce İlahiyat Dergisi, c. 10, sy 1, ss. 135–160, Haz. 2026, doi: 10.61272/duid.1871214.
ISNAD
Görgülü, Faruk. “İsmâil Hakkı Bursevî’nin Tefsiru Sureti’z-Zilzâl Adlı Risâlesi: Tahkik ve İnceleme”. Düzce İlahiyat Dergisi 10/1 (01 Haziran 2026): 135-160. https://doi.org/10.61272/duid.1871214.
JAMA
1.Görgülü F. İsmâil Hakkı Bursevî’nin Tefsiru Sureti’z-Zilzâl Adlı Risâlesi: Tahkik ve İnceleme. Düzce İlahiyat Dergisi. 2026;10:135–160.
MLA
Görgülü, Faruk. “İsmâil Hakkı Bursevî’nin Tefsiru Sureti’z-Zilzâl Adlı Risâlesi: Tahkik ve İnceleme”. Düzce İlahiyat Dergisi, c. 10, sy 1, Haziran 2026, ss. 135-60, doi:10.61272/duid.1871214.
Vancouver
1.Faruk Görgülü. İsmâil Hakkı Bursevî’nin Tefsiru Sureti’z-Zilzâl Adlı Risâlesi: Tahkik ve İnceleme. Düzce İlahiyat Dergisi. 01 Haziran 2026;10(1):135-60. doi:10.61272/duid.1871214

Düzce İlahiyat Dergisi, Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.